Ramayana — Bala Kanda, Sarga 4, Shloka 32

कुशिलवगानप्रशंसा

The Commissioning and Public Performance of the Rāmāyaṇa

Devanagari script

ततस्तु तौ रामवच:प्रचोदितावगायतां मार्गविधानसम्पदा।

स चापि राम: परिषद्गतः शनैर्बुभूषयासक्तमना बभूव।।1.4.31।।

Transliteration

tatas tu tau rāmavacaḥ-pracoditau agāyatāṃ mārgavidhāna-sampadā | sa cāpi rāmaḥ pariṣadgataḥ śanaiḥ bubhūṣayāsakta-manā babhūva || 1.4.31 ||

Translation

Bấy giờ, được lời Rāma khích lệ, hai vị cất tiếng ngâm ca theo đầy đủ kỷ luật của lối mārga cổ điển. Còn Rāma, ngồi giữa hội chúng, lắng nghe dần dần tâm ý chuyên chú, hướng về sự an tĩnh nội tâm.

Word by Word

• सर्वा: all; entire
• सर्वा: Viśeṣaṇa (विशेषण) of वसुन्धरा
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वसुन्धरायाः विशेषणम्

• पूर्वम्: formerly
• पूर्वम्: Kāla (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्वम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (formerly)

• इयम्: this
• इयम्: Karta (कर्ता) (co-referential with वसुन्धरा)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• येषाम्: of whom
• येषाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, बहुवचन; सम्बन्ध (of whom)

• आसीत्: was; belonged
• आसीत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• कृत्स्ना: whole; complete
• कृत्स्ना: Viśeṣaṇa (विशेषण) of वसुन्धरा
• Type: Adjective
• Root: कृत्स्न (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वसुन्धरायाः विशेषणम्

• वसुन्धरा: earth
• वसुन्धरा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वसुन्धरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रजापतिम्: Prajāpati (Manu)
• प्रजापतिम्: Karma (कर्म) (of उपादाय)
• Type: Noun
• Root: प्रजापति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उपादाय: beginning with; taking up
• उपादाय: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: उप-आ-दा (धातु)
• Form: कृदन्त अव्यय (क्त्वा/ल्यप् absolutive): "having taken/starting from"

• नृपाणाम्: of kings
• नृपाणाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• जयशालिनाम्: of victorious (kings)
• जयशालिनाम्: Viśeṣaṇa (विशेषण) of नृपाणाम्
• Type: Adjective
• Root: जय + शालिन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: जये शालिनः (possessing victory); पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; नृपाणाम् विशेषणम्

Characters & Entities

• Rama
• Kusha
• Lava
• assembly (pariṣad)
• mārga (classical mode)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes disciplined practice and attentive reception: truthful narration (satya) should be performed with rule-governed excellence, and heard with a mind oriented toward peace and understanding.

What is the narrative situation?

Kuśa and Lava proceed to sing in the classical style after Rama’s encouragement; Rama listens with increasing concentration.

Which character virtue is emphasized?

Rama’s inward steadiness and receptivity—he seeks serenity and focuses his mind, showing how a ruler also learns through listening.