Adhyaya 3

Verse 1

इस प्रकार श्रीमह्ाभारत गहाप्रस्थानिकपर्वमें द्रौपदी आदिका पतनविषयक दूसरा अध्याय पूरा हुआ ॥/ २ ॥ अपन क्ाा छा अर: तृतीयो<थध्याय: इन्द्र और धर्म आदिके साथ वार्तालाप

Vaiśampāyana nói: Bấy giờ Śakra (Indra), làm cho trời và đất vang dội khắp bốn phương, ngự xe đến gần Pārtha (Yudhiṣṭhira) và bảo chàng: “Hỡi con của Kuntī, hãy lên cỗ xe này.”

Verse 2

स्वभातृन्‌ पतितान्‌ दृष्टवा धर्मराजो युधिष्ठिर: । अब्रवीच्छोकसंतप्त: सहस्राक्षमिदं वच:,अपने भाइयोंको धराशायी हुआ देख धर्मराज युधिष्ठिर शोकसे संतप्त हो इन्द्रसे इस प्रकार बोले--

Thấy các anh em mình ngã gục trên mặt đất, Dharmarāja Yudhiṣṭhira, lòng đau đớn vì sầu muộn, liền thưa với Sahasrākṣa (Indra) những lời sau đây:

Verse 3

भ्रातर: पतिता मे>त्र गच्छेयुस्ते मया सह । न विना क्षातृभि: स्वर्गमिच्छे गन्तुं सुरेश्वर

Yudhiṣṭhira nói: “Ngay đây, các huynh đệ của ta đã ngã xuống trên đường. Xin hãy sắp đặt để họ cũng được đi cùng ta. Bởi ta không muốn bước vào thiên giới nếu thiếu các huynh đệ của mình.”

Verse 4

सुकुमारी सुखारहा च राजपुत्री पुरंदर । सास्माभि: सह गच्छेत तद्‌ भवाननुमन्यताम्‌,'पुरन्दर! राजकुमारी द्रौपदी सुकुमारी है। वह सुख पानेके योग्य है। वह भी हमलोगोंके साथ चले, इसकी अनुमति दीजिये”

Vaiśampāyana thưa: “Muôn tâu Purandara, Draupadī là một công chúa mảnh mai, xứng đáng được an lạc và tiện nghi. Xin Ngài cho phép nàng cũng được đi cùng chúng tôi.”

Verse 5

शक्र उवाच भ्रातृन्‌ द्रक्ष्यसि स्वर्गे त्वमग्रतस्त्रिदिवं गतान्‌ । कृष्णया सहितान्‌ सर्वान्‌ मा शुचो भरतर्षभ

Śakra (Indra) phán: “Hỡi bậc hùng kiệt của dòng Bharata, chớ sầu muộn. Trên thiên giới, ngươi sẽ thấy các huynh đệ của mình—họ đã đến cõi thần linh trước ngươi. Ngươi sẽ gặp tất cả họ ở đó, cùng với Kṛṣṇā (Draupadī).”

Verse 6

निक्षिप्य मानुषं देहं गतास्ते भरतर्षभ | अनेन त्वं शरीरेण स्वर्गे गन्ता न संशय:,भरतभूषण! वे मानवशरीरका परित्याग करके स्वर्गमें गये हैं; किंतु तुम इसी शरीरसे वहाँ चलोगे, इसमें संशय नहीं है

Śakra phán: “Hỡi bậc hùng kiệt của dòng Bharata, họ đã lên thiên giới sau khi rũ bỏ thân xác phàm nhân. Còn ngươi—vinh quang của dòng Bharata—sẽ lên thiên giới với chính thân này; điều ấy không còn nghi ngờ.”

Verse 7

युधिछिर उवाच अयं श्वा भूतभव्येश भक्तो मां नित्यमेव ह | स गच्छेत मया सार्धमानृशंस्या हि मे मति:

Yudhiṣṭhira nói: “Con chó này luôn tận tụy với ta, xuyên suốt những gì đã qua và những gì sẽ đến. Hãy để nó đi cùng ta; bởi quyết tâm của ta đặt trên lòng từ mẫn và sự không tàn nhẫn.”

Verse 8

युधिष्ठिर बोले--भूत और वर्तमानके स्वामी देवराज! यह कुत्ता मेरा बड़ा भक्त है। इसने सदा ही मेरा साथ दिया है; अतः यह भी मेरे साथ चले--ऐसी आज्ञा दीजिये; क्योंकि मेरी बुद्धिमें निष्ठरताका अभाव है ।।

Śakra (Indra) nói: “Hỡi đức vua, hôm nay ngài đã đạt được bất tử, ngang hàng với ta, phú quý viên mãn và thành tựu vĩ đại. Ngài đã chạm tới niềm vui cõi trời; vì vậy hãy bỏ con chó ấy. Trong việc này không có gì là tàn nhẫn.”

Verse 9

इन्द्रने कहा--राजन! तुम्हें अमरता, मेरी समानता, पूर्ण लक्ष्मी और बहुत बड़ी सिद्धि प्राप्त हुई है, साथ ही तुम्हें स्वर्गीय सुख भी उपलब्ध हुए हैं; अतः इस कुत्तेको छोड़ो और मेरे साथ चलो। इसमें कोई कठोरता नहीं है ।।

Yudhiṣṭhira thưa: “Hỡi Sahasranetra (Đấng Ngàn Mắt) Indra, đối với bậc cao quý, làm điều hèn kém là vô cùng khó—thật không xứng với người cao quý. Xin cho ta đừng bao giờ đạt được phú quý hay gắn với vận may như thế, mà vì nó người ta phải bỏ rơi kẻ đồng hành tận tụy.”

Verse 10

इन्द्र उवाच स्वर्गे लोके श्ववतां नास्ति घिष्ण्य- मिष्टापूर्त क्रोधवशा हरन्ति । ततो विचार्य क्रियतां धर्मराज त्यज श्वानं नात्र नृशंसमस्ति

Indra nói: “Ở cõi trời không có chỗ cho kẻ nuôi chó. Những loài ấy, bị cơn giận thúc đẩy, làm tiêu tan công đức tích được từ tế lễ và việc thiện. Vì vậy, hỡi Dharmarāja, hãy suy xét rồi quyết định: hãy bỏ con chó. Trong việc này không có gì là tàn nhẫn.”

Verse 11

इन्द्रने कहा--धर्मराज! कुत्ता रखनेवालोंके लिये स्वर्गलोकमें स्थान नहीं है। उनके यज्ञ करने और कुआँ, बावड़ी आदि बनवानेका जो पुण्य होता है उसे क्रोधवश नामक राक्षस हर लेते हैं; इसलिये सोच-विचारकर काम करो। छोड़ दो इस कुत्तेको। ऐसा करनेमें कोई निर्दयता नहीं है ।।

Yudhiṣṭhira thưa: “Hỡi Mahendra, bậc hiền trí nói rằng bỏ rơi người tận tụy đã nương tựa mình là tội không thể chuộc. Ở đời này, bỏ rơi kẻ trung thành được xem ngang với tội sát hại một brāhmaṇa. Vì vậy, hỡi Mahendra, ta sẽ không đời nào bỏ con chó này hôm nay vì hạnh phúc của riêng ta.”

Verse 12

भीतं भक्त नान्यदस्तीति चार्त॑ प्राप्तं क्षीणं रक्षणे प्राणलिप्सुम्‌ । प्राणत्यागादप्यहं नैव मोक्तुं यतेयं वै नित्यमेतद्‌ व्रतं मे

Yudhiṣṭhira thưa: “Dẫu phải hiến cả mạng sống mình, ta cũng không thể bỏ rơi người đến với ta trong sợ hãi và lòng thành, kêu rằng: ‘Con không còn nơi nương tựa nào khác’, đang khốn khổ, suy kiệt, không tự bảo vệ được, và chỉ mong giữ lấy mạng sống. Đó là lời thệ nguyện thường hằng của ta—luôn gắng sức che chở kẻ cầu cứu như vậy.”

Verse 13

इन्द्र रवाच शुना दृष्ट क्रोधवशा हरन्ति यद्दत्तमिष्टं विवृतमथो हुतं च । तस्माच्छुनस्त्यागमिमं कुरुष्व शुनस्त्यागाद्‌ प्राप्स्यसे देवलोकम्‌

Indra nói: “Nếu một con chó chỉ cần liếc nhìn những gì con người đã tích lũy bằng công đức—của bố thí, của tế tự, của việc tụng đọc học hỏi thánh điển, và của lễ rưới vào lửa—thì các thế lực quỷ thần mang tên ‘Krodhavaśa’ sẽ vì sân hận mà cướp mất quả báo của những hành vi ấy. Vì vậy, hãy bỏ con chó này. Chỉ khi từ bỏ nó, ngươi mới đạt đến cõi trời.”

Verse 14

त्यक्त्वा भ्रातृन्‌ दयितां चापि कृष्णां प्राप्तो लोक: कर्मणा स्वेन वीर | श्वानं चैनं न त्यजसे कथं नु त्यागं कृत्स्नं चास्थितो मुहा[से5द्य

Indra nói: “Hỡi dũng sĩ, ngươi đã bỏ lại các huynh đệ và cả Kṛṣṇā (Draupadī) yêu dấu, rồi nhờ công đức của chính mình mà đạt đến cõi trời. Vậy sao ngươi lại không bỏ con chó này? Đã nắm lấy sự xả ly trọn vẹn, cớ sao nay lại rơi vào mê lầm—luyến chấp một con chó?”

Verse 15

युधिछिर उवाच न विद्यते संधिरथापि विग्रहो मृतैर्मत्यैरिति लोकेषु निष्ठा । न ते मया जीवयितुं हि शक्‍्या- स्ततस्त्यागस्तेषु कृतो न जीवताम्‌

Yudhiṣṭhira nói: “Bạch Thánh giả, ở đời người ta coi như một chân lý đã định: với kẻ đã chết thì không còn hòa giải cũng chẳng còn thù nghịch. Ta không có quyền năng làm Draupadī và các huynh đệ ta sống lại; vì thế ta chỉ buông bỏ họ sau khi họ đã qua đời—chứ không phải khi họ còn sống.”

Verse 16

भीतिप्रदानं शरणागतस्य स्त्रिया वधो ब्राह्मणस्वापहार: । मित्रद्रोहस्तानि चत्वारि शक्र भक्तत्यागश्चनैव समो मतो मे

Yudhiṣṭhira nói: “Làm kẻ đã cầu nương tựa phải khiếp sợ, giết một người phụ nữ, cướp đoạt tài sản của một brāhmaṇa, và phản bội bạn hữu—bốn điều ấy, hỡi Śakra, là những tội nặng. Nhưng theo phán đoán của ta, không điều nào sánh bằng việc từ bỏ lòng sùng kính (đối với Thần linh).”

Verse 17

शरणमें आये हुए को भय देना, स्त्रीका वध करना, ब्राह्मणका धन लूटना और मित्रोंके साथ द्रोह करना--ये चार अधर्म एक ओर और भक्तका त्याग दूसरी ओर हो तो मेरी समझमें यह अकेला ही उन चारोंके बराबर है ।।

Yudhiṣṭhira nói: “Làm kẻ đã cầu nương tựa phải khiếp sợ, giết một người phụ nữ, cướp đoạt của cải của một brāhmaṇa, và phản bội bạn hữu—bốn điều bất chính ấy ở một bên; còn ở bên kia là việc ruồng bỏ người sùng tín. Theo ta, chỉ một hành vi ấy cũng ngang bằng cả bốn.” Vaiśampāyana nói: “Tâu vua Janamejaya, nghe lời ấy của Dharmarāja Yudhiṣṭhira, Đấng là Dharma tự thân—đã đến trong hình hài một con chó—vô cùng hoan hỷ. Ngợi ca vua Yudhiṣṭhira, Ngài dùng những lời dịu dàng, đầy tán dương mà nói với người như sau…”

Verse 18

धर्मरज उवाच अभिजातोऊसि राजेन्द्र पितुर्व॒त्तेन मेधया । अनुक्रोशेन चानेन सर्वभूतेषु भारत

Dharmarāja nói: “Hỡi đại vương, ngài quả thật là người sinh ra cao quý—tự chứng tỏ xứng đáng với dòng dõi của một người cha cao thượng—nhờ hạnh kiểm ngay chính, trí tuệ, và lòng từ mẫn mà ngài dành cho mọi loài hữu tình, hỡi hậu duệ của Bharata.”

Verse 19

पुरा द्वैतवने चासि मया पुत्र परीक्षित: । पानीयार्थे पराक्रान्ता यत्र ते भ्रातरो हता:

Dharmarāja nói: “Thuở trước, trong rừng Dvaitavana, con trai ta, con đã bị ta thử thách—khi con quyết chí đi lấy nước, ngay tại nơi các huynh đệ của con nằm chết.”

Verse 20

बेटा! पूर्वकालमें द्वैतववनके भीतर रहते समय भी एक बार मैंने तुम्हारी परीक्षा ली थी; जब कि तुम्हारे सभी भाई पानी लानेके लिये उद्योग करते हुए मारे गये थे ।।

Dharmarāja nói: “Trước kia, khi chúng ta sống trong rừng Dvaitavana, ta đã thử con một lần—vào lúc các huynh đệ của con, gắng sức đi lấy nước, đều ngã xuống. Ở đó, gác Bhīma và Arjuna sang một bên, con chọn cứu Nakula, vì muốn giữ sự công bằng giữa hai người mẹ.”

Verse 21

उस समय तुमने कुन्ती और माद्री दोनों माताओंमें समानताकी इच्छा रखकर अपने सगे भाई भीम और अर्जुनको छोड़ केवल नकुलको जीवित करना चाहा था ।।

Dharmarāja nói: “Khi ấy, muốn tỏ lòng kính trọng ngang nhau đối với hai người mẹ—Kuntī và Mādrī—con đã chọn chỉ cứu Nakula, dù phải bỏ lại chính các huynh đệ ruột thịt Bhīma và Arjuna. Và khi được bảo: ‘Đây là một con chó trung thành,’ con cũng không bỏ nó. Vì thế, hỡi đại vương, trên cõi trời không ai sánh bằng con.”

Verse 22

इस समय भी “यह कुत्ता मेरा भक्त है” ऐसा सोचकर तुमने देवराज इन्द्रके भी रथका परित्याग कर दिया है; अतः स्वर्गलोकमें तुम्हारे समान दूसरा कोई राजा नहीं है ।।

Dharmarāja nói: “Ngay lúc này, nghĩ rằng: ‘Con chó này là kẻ tận tụy với ta,’ con đã từ bỏ cả cỗ xe của Indra, vua của chư thiên. Vì thế, trên cõi trời không có vị vua nào sánh bằng con. Do đó, hỡi Bhārata, hỡi bậc ưu tú nhất trong dòng Bharata, con đã đạt đến những cõi bất hoại ngay với chính thân này; con đã chạm tới cảnh giới thần linh vô thượng.”

Verse 23

वैशम्पायन उवाच ततो धर्मक्ष शक्रश्न मरुतश्षाश्विनावपि । देवा देवर्षयश्चैव रथमारोप्य पाण्डवम्‌

Vaiśampāyana nói: Rồi Dharma và Śakra (Indra), cùng với các Marut và đôi Aśvin, lại thêm chư thiên và các thánh hiền cõi trời, đã đặt vị Pāṇḍava (Yudhiṣṭhira) lên cỗ xe. Tôn vinh như thế xong, họ lên đường về thiên giới trên những thiên xa của riêng mình—ngụ ý rằng chính pháp kiên định, khi bị thử thách đến tận cùng, rốt cuộc được trật tự vũ trụ tiếp nhận và nâng đỡ.

Verse 24

प्रययु: स्वैर्विमानैस्ते सिद्धा: कामविहारिण: । सर्वे विरजस: पुण्या: पुण्यवाग्बुद्धिकर्मिण:

Vaiśampāyana nói: Bấy giờ những bậc đã viên mãn ấy ra đi trên những thiên xa của riêng mình. Tự do du hành theo ý muốn, tất cả đều thanh khiết—vượt khỏi bụi mờ của dục vọng—thánh thiện trong bản tính, và tinh sạch trong lời nói, trí hiểu, cùng hành vi. Cảnh ấy nhấn mạnh rằng thành tựu chân thật không nằm ở quyền lực, mà ở sự sáng trong nội tâm và sự tinh luyện đạo đức.

Verse 25

स तं रथं समास्थाय राजा कुरुकुलोदवह: । ऊर्ध्वमाचक्रमे शीघ्रं तेजसा55वृत्य रोदसी,कुरुकुलतिलक राजा युधिष्ठिर उस रथमें बैठकर अपने तेजसे पृथ्वी और आकाशको व्याप्त करते हुए तीव्र गतिसे ऊपरकी ओर जाने लगे

Vaiśampāyana nói: Lên cỗ xe ấy, vua Yudhiṣṭhira—người gánh vác rạng rỡ nhất của dòng Kuru—bắt đầu thăng lên mau lẹ. Nhờ ánh quang của công đức và uy nghi vương giả, ngài như bao trùm cả đất lẫn trời, báo hiệu sự viên mãn của một đời sống trong dharma và cuộc chuyển bước từ vương quyền thế tục sang hành trình tối hậu vượt ngoài thế gian.

Verse 26

ततो देवनिकायस्थो नारद: सर्वलोकवित्‌ | उवाचोच्चैस्तदा वाक्‍्यं बृहद्वादी बृहत्तपा:

Bấy giờ Nārada—đứng giữa đoàn chư thiên, am tường mọi sự của các thế giới, hùng biện và đại tu khổ hạnh—cất tiếng lớn mà nói. Cảnh ấy báo hiệu rằng điều sắp được thốt ra không phải lời đồn, mà là một lời tuyên cáo dựa trên tri kiến vũ trụ và uy quyền đạo đức.

Verse 27

ये5पि राजर्षय: सर्वे ते चापि समुपस्थिता: । कीर्ति प्रच्छाद्य तेषां वै कुरुराजो5धितिष्ठति

Vaiśampāyana nói: “Dẫu tất cả các bậc vương thánh đã đến thiên giới đều hiện diện nơi đây, nhưng vua Kuru (Yudhiṣṭhira) vẫn ngự ở địa vị nổi bật, danh tiếng thanh khiết của ngài như che lấp tiếng tăm của hết thảy.”

Verse 28

लोकानावृत्य यशसा तेजसा वृत्तसम्पदा । स्वशरीरेण सम्प्राप्तं नान्‍्यं शुश्रुम पाण्डवात्‌

Vaiśampāyana nói: Với danh tiếng, uy quang và gia tài của đức hạnh cao quý mà che phủ các cõi, vị Pāṇḍava đã đạt đến kết cục đã định ngay trong chính thân xác mình; chúng ta chưa từng nghe rằng người ấy có một kết cuộc nào khác.

Verse 29

“अपने यश, तेज और सदाचाररूप सम्पत्तिसे तीनों लोकोंको आवृत करके अपने भौतिक शरीरसे स्वर्गलोकमें आनेका सौभाग्य पाण्डुनन्दन युधिष्ठिरकके सिवा और किसी राजाको प्राप्त हुआ हो, ऐसा हमने कभी नहीं सुना है ।।

Vaiśampāyana nói: Chúng ta chưa từng nghe có vị vua nào ngoài Yudhiṣṭhira, con của Pāṇḍu, mà—sau khi che phủ ba cõi bằng gia tài của danh tiếng, uy quang và hạnh đức—lại được ban phúc hiếm có là lên trời ngay trong chính thân xác vật chất của mình. Hỡi bậc hùng lực, hãy nhìn đây: vô số những quầng sáng mà ngài đã thấy khi còn ở trần gian—đó chính là những cung điện thiên giới của chư thần trên con đường này.

Verse 30

'प्रभो! युधिष्ठिर! पृथ्वीपर रहते हुए तुमने आकाशमें नक्षत्र और ताराओंके रूपमें जितने तेज देखे हैं, वे इन देवताओंके सहस्रों लोक हैं; इनकी ओर देखो” ।।

“Muôn tâu chúa công Yudhiṣṭhira! Khi còn sống trên mặt đất, những ánh huy hoàng ngài thấy trên trời dưới dạng sao và chòm sao—đó chính là hàng ngàn thế giới của các vị thần này; xin hãy hướng mắt nhìn.” Nghe lời Nārada, đức vua chí thiện liền cất lời, sau khi đã được chư thần và cả các vua đứng về phe mình thuận cho.

Verse 31

शुभं वा यदि वा पापं भ्रातृणां स्थानमद्य मे । तदेव प्राप्तुमिच्छामि लोकानन्यान्न कामये

Dù nơi đến của các em ta là cát tường hay tội lỗi, hôm nay ta cũng chỉ muốn đạt đến đúng cảnh giới ấy. Ngoài thế giới của họ, ta không ham muốn cõi nào khác.

Verse 32

'देवेश्वर! मेरे भाइयोंको शुभ या अशुभ जो भी स्थान प्राप्त हुआ हो उसीको मैं भी पाना चाहता हूँ। उसके सिवा दूसरे लोकोंमें जानेकी मेरी इच्छा नहीं है” ।।

“Muôn tâu Chúa tể chư thiên! Dù các em ta đã đạt đến cảnh giới cát tường hay bất tường nào, chính cảnh giới ấy ta cũng muốn đạt đến. Ngoài ra, ta không có lòng ham muốn đi đến các cõi khác.” Nghe lời nhà vua, Indra—vua của chư thần, kẻ phá thành—động lòng từ mẫn, liền dùng lời dịu dàng đáp lại Yudhiṣṭhira.

Verse 33

स्थाने5स्मिन्‌ वस राजेन्द्र कर्मभिर्निर्जिते शुभै: । किं त्वं मानुष्यकं स्नेहमद्यापि परिकर्षसि

Vaiśampāyana nói: “Hỡi bậc vương giả tối thượng, hãy an trú nơi cõi này—cõi giới mà ngài đã giành được nhờ những thiện nghiệp cát tường. Vì sao đến nay ngài vẫn còn bám víu, vẫn còn kéo theo mình những sợi dây ràng buộc của tình luyến ái nhân gian?”

Verse 34

सिद्धि प्राप्तोडसि परमां यथा नान्य: पुमान्‌ क्वचित्‌ | नैव ते भ्रातर: स्थान सम्प्राप्ता: कुरुनन्दन

Vaiśampāyana nói: “Hỡi niềm vui của dòng Kuru, ngài đã đạt đến sự viên mãn tối thượng—điều mà chưa một người phàm nào, ở bất cứ nơi đâu, từng đạt được. Nhưng các huynh đệ của ngài thì không đến được cùng cảnh giới ấy.”

Verse 35

अद्यापि मानुषो भाव: स्पृशते त्वां नराधिप । स्वर्गोडयं पश्य देवर्षीन्‌ सिद्धांश्व त्रेदिवालयान्‌

Vaiśampāyana nói: “Hỡi đại vương, cảm thức hữu hạn của phàm nhân vẫn còn chạm đến ngài sao? Hãy nhìn đây—cảnh tượng thiên giới đang hiện lên: hãy chiêm ngưỡng các thánh hiền cõi trời và những bậc thành tựu (siddha) đang cư ngụ trong thiên cung.”

Verse 36

युधिष्ठिरस्तु देवेन्द्रमेवंवादिनमी श्वरम्‌ । पुनरेवाब्रवीद्‌ धीमानिदं वचनमर्थवत्‌,ऐसी बात कहते हुए ऐश्वर्यशाली देवराजसे बुद्धिमान्‌ युधिष्ठिरने पुनः यह अर्थयुक्त वचन कहा--

Vaiśampāyana nói: Khi Indra, chúa tể chư thiên, cất lời như thế, Yudhiṣṭhira bậc trí lại một lần nữa thưa đáp bằng lời lẽ thấu nghĩa và có chủ đích—tỏ rõ rằng ngay trước uy quyền thần thánh, ngài vẫn nương theo dharma bằng lý trí và ngôn từ hữu nghĩa, chứ không thuận theo chỉ vì khuất phục.

Verse 37

तैर्विना नोत्सहे वस्तुमिह दैत्यनिबर्हण । गन्तुमिच्छामि तत्राहं यत्र ते भ्रातरो गता:

Yudhiṣṭhira thưa: “Hỡi bậc diệt trừ A-tu-la, không có các huynh đệ của ta, ta không thể an lòng ở lại nơi này. Vì thế ta muốn đi đến nơi họ đã đi—và nơi ấy cũng là chốn Draupadī của ta, người nữ ưu tú nhất giữa các thiếu nữ, dáng cao, da sẫm, trí tuệ và đầy phẩm chất sattva, đã đến.”

Verse 38

यत्र सा बृहती श्यामा बुद्धिसत्त्वगुणान्विता । द्रौपदी योषितां श्रेष्ठा यत्र चैव गता मम

Vaiśaṃpāyana nói: “Ta cũng muốn đến chính nơi ấy—nơi Draupadī của ta đã đi—nàng cao lớn, da sẫm màu, đầy trí tuệ và các đức tính sāttvika, bậc nhất trong hàng nữ nhân.”