Adhyaya 73

Verse 1

: डि् सप्ततितमो< ध्याय: ब्राह्मगके धनका अपहरण करनेसे होनेवाली हानिके विषयमें दृष्टान्तके रूपमें राजा नृगका उपाख्यान भीष्म उवाच अन्रैव कीर्त्यते सद्धरिब्राह्मणस्वाभिमर्शने । नृगेण सुमहत्‌ कृच्छों यदवाप्तं कुरूद्गह

Bhīṣma nói: “Ngay trong mối liên hệ này, người hiền đức thường kể một giai thoại răn dạy về hậu quả nghiêm trọng của việc xâm phạm tài sản chính đáng của một Bà-la-môn. Hỡi bậc tối thượng trong dòng Kuru, câu chuyện ấy kể rằng vua Nṛga đã lâm vào khốn khổ lớn lao vì đã lấy (hoặc khiến người khác lấy) của cải của một Bà-la-môn.”

Verse 2

निविशन्त्यां पुरा पार्थ द्वारवत्यामिति श्रुति: । अदृश्यत महाकूपस्तृणवीरुत्समावृत:

Bhīṣma nói: “Hỡi Pārtha, chúng ta từng nghe truyền thuyết này: thuở xưa, khi thành Dvāravatī vừa mới được dựng lập, tại đó đã xuất hiện một cái giếng lớn, bị cỏ dại và dây leo che phủ.”

Verse 3

प्रयत्नं तत्र कुर्वाणास्तस्मात्‌ कूपाज्जलार्थिन: । श्रमेण महता युक्तास्तस्मिंस्तोये सुसंवृते

Bhīṣma nói: “Vì thế, những người tìm nước từ cái giếng ấy đã dốc sức ở đó với quyết tâm bền bỉ. Dẫu mệt mỏi vô cùng, họ vẫn kiên trì, bởi nước bên trong bị che kín chắc chắn, không dễ gì lấy được.”

Verse 4

तस्य चोद्धरणे यत्नमकुर्वस्ते सहस्रश:

Bhīṣma nói: “Rồi họ, đông đến vô kể, cùng dốc sức kéo nó lên.”

Verse 5

प्रग्रहैश्नर्मपट्टेश्न तं बद्ध्वा पर्वतोपमम्‌ । नाशवनुवन्‌ समुद्धर्तु ततो जम्मुर्जनार्दनम्‌

Bhīṣma nói: “Họ dùng dây thừng và dây da trói chặt sinh vật to như núi ấy, nhưng vẫn không thể kéo nó ra. Không sao nhấc lên được, họ bèn đến cầu Janārdana (Śrī Kṛṣṇa).”

Verse 6

खमावृत्योदपानस्य कृकलास: स्थितो महान्‌ । तस्य नास्ति समुद्धर्तेत्येतत्‌ कृष्णे न्‍्यवेदयन्‌

Bhīṣma nói: “Một con thằn lằn khổng lồ mắc kẹt trong giếng, dang mình che kín cả mảng trời nhỏ nhoi nhìn thấy từ dưới ấy. Thế nhưng chẳng có ai nhấc nó lên được.” Rồi họ bẩm việc ấy lên Kṛṣṇa.

Verse 7

स वासुदेवेन समुद्धृतश्न पृष्टश्न कार्य निजगाद राजा । नृगस्तदा55त्मानमथो न्यवेदयत्‌ पुरातनं यज्ञसहस्रयाजिनम्‌

Được Vāsudeva nhấc lên khỏi đó và hỏi về duyên cớ, nhà vua liền đáp. Khi ấy Nṛga tự bộc lộ thân phận—một bậc quân vương thời cổ, lừng danh vì đã cử hành hàng nghìn lễ tế—đặt nỗi khổ của mình dưới sức nặng của nghiệp xưa và quả báo.

Verse 8

यह सुनकर भगवान्‌ श्रीकृष्ण उस कुएँके पास गये। उन्होंने उस गिरगिटको कुएँसे बाहर निकाला और अपने पावन हाथके स्पर्शसे राजा नृगका उद्धार कर दिया। इसके बाद उनसे परिचय पूछा। तब राजाने उन्हें अपना परिचय देते हुए कहा--'प्रभो! पूर्वजन्ममें मैं राजा नृग था, जिसने एक सहस्र यज्ञोंका अनुष्ठान किया था” ।।

Nghe vậy, Śrī Kṛṣṇa đến bên giếng. Ngài kéo con thằn lằn ấy lên khỏi giếng và, nhờ sự chạm tay thanh tịnh của mình, giải thoát vua Nṛga. Rồi Ngài hỏi lai lịch; nhà vua thưa: “Bạch Chúa tể! Ở đời trước, con là vua Nṛga, người đã cử hành một nghìn lễ tế.” Khi vua nói vậy, Mādhava (Śrī Kṛṣṇa) bảo: “Ngươi đã làm việc lành, không làm điều ác. Vậy cớ sao, hỡi bậc chúa của loài người, ngươi lại rơi vào cảnh khốn cùng như thế? Hãy nói cho ta biết—nguyên do của số phận lạ lùng này là gì?”

Verse 9

शतं सहस्राणि गवां शतं पुनः पुन: शतान्यष्टशतायुतानि । त्वया पुरा दत्तमितीह शुश्रुम नृप द्विजेभ्य: क्व नु तद्‌ गतं तव

Bhīṣma nói: “Tâu Đại vương, chúng tôi từng nghe rằng thuở trước ngài đã bố thí cho các Bà-la-môn một trăm nghìn con bò; rồi lại một trăm, rồi lại thêm một trăm; và về sau, trong những đại thí liên tiếp, còn ban thêm tám trăm vạn mười nghìn nữa. Vậy phước đức của tất cả những lần bố thí ấy, đối với ngài, nay đã đi về đâu?”

Verse 10

नृगस्ततोअ<ब्रवीत्‌ कृष्णं ब्राह्मणस्याग्निहोत्रिण: । प्रोषितस्य परिभ्रष्टा गौरेका मम गोधने

Bấy giờ vua Nṛga thưa với đức Kṛṣṇa: “Bạch Thế Tôn, có một Bà-la-môn hành lễ Agnihotra đã đi xa xứ. Ông ta có một con bò; một ngày kia nó sổng khỏi chỗ của mình và nhập vào đàn bò của trẫm.”

Verse 11

गवां सहस्ने संख्याता तदा सा पशुपैर्मम । सा ब्राह्मणाय मे दत्ता प्रेत्यार्थमभिकाड्क्षता

Khi bọn chăn bò của trẫm đang đếm đủ một nghìn con bò để làm lễ bố thí, con bò ấy cũng bị tính vào số. Mong cầu quả báo như ý ở đời sau, trẫm đã đem chính con bò đó mà ban cho một Bà-la-môn, như phần lễ cúng vì người đã khuất.

Verse 12

अपश्यत्‌ परिमार्गश्ष तां गां परगृहे द्विज: । ममेयमिति चोवाच ब्राह्णो यस्य साभवत्‌

Vài ngày sau, vị Bà-la-môn ấy trở về từ phương xa và bắt đầu đi tìm con bò của mình. Trong lúc tìm kiếm, ông thấy con bò ấy ở nhà một người khác. Bấy giờ vị Bà-la-môn vốn là chủ cũ của con bò nói với vị Bà-la-môn kia: “Con bò này là của ta.”

Verse 13

तावुभौ समनुप्राप्ती विवदन्तौ भृशज्वरौ । भवान्‌ दाता भवान्‌ हर्तेत्यथ तो मामवोचताम्‌

Rồi hai người ấy cùng đến trước trẫm, lòng bừng bừng phẫn nộ, cãi vã dữ dội. Một người nói: “Tâu Đại vương, ngài là người ban—vì chính ngài đã ban con bò này cho tôi.” Người kia nói: “Tâu Đại vương, ngài là kẻ lấy—vì thực ra con bò này là của tôi; nó đã bị lấy mất.”

Verse 14

पा 000५, १ छा ११) शतेन शतसंख्येन गवां विनिमयेन वै । याचे प्रतिग्रहीतारं स तु मामब्रवीदिदम्‌,“तब मैंने दान लेनेवाले ब्राह्मणसे प्रार्थनापूर्वक कहा--“मैं इस गायके बदले आपको दस हजार गौएँ देता हूँ (आप इन्हें इनकी गाय वापस दे दीजिये)। यह सुनकर वह यों बोला --“महाराज! यह गौ देश-कालके अनुरूप, पूरा दूध देनेवाली, सीधी-सादी और अत्यन्त दयालुस्वभावकी है। यह बहुत मीठा दूध देनेवाली है। धन्य भाग्य जो यह मेरे घर आयी। यह सदा मेरे ही यहाँ रहे

Bhīṣma nói: Ta đã khẩn khoản cầu xin vị Bà-la-môn đã nhận lễ vật, xin được đổi lại—lấy hàng trăm, hàng trăm con bò để chuộc. Nhưng ông đáp ta rằng: “Tâu Đại vương, con bò này thật hợp với xứ sở và thời vận—nó cho sữa đầy, hiền hòa, chất phác ngay thẳng, lại có lòng từ mẫn sâu dày. Sữa nó rất ngọt. Thật phúc thay cho ta khi nó đến nhà ta. Xin để nó ở với ta mãi mãi.”

Verse 15

देशकालोपसम्पन्ना दोग्ध्री शान्तातिवत्सला | स्वादुक्षीरप्रदा धन्‍्या मम नित्यं निवेशने

Bhīṣma nói: “Con bò này hợp với xứ sở và thời vận; nó là bò sữa, hiền hòa, lại vô cùng thương con. Nó cho sữa ngọt. Thật phúc thay vì nó đã đến nhà ta—nguyện nó ở mãi trong gia thất ta.”

Verse 16

कृतं च भरते सा गौर्मम पुत्रमपस्तनम्‌ | न सा शक्‍्या मया दातुमित्युक्त्वा स जगाम ह

Bhīṣma nói: “Hỡi Bharata, con bò này đã nuôi đứa con mồ côi mẹ của ta, ngày ngày lấy chính sữa mình mà dưỡng dục. Vì thế ta không thể đem nó cho người.” Nói xong, ông liền ra đi, dắt con bò theo.

Verse 17

ततस्तमपरं विप्रं याचे विनिमयेन वै | गवां शतसहसंरं हि तत्कृते गृहतामिति,“तब मैंने उन दूसरे ब्राह्मगसे याचना की--'भगवन्‌! उसके बदलेमें आप मुझसे एक लाख गौएँ ले लीजिये”

Bhīṣma nói: Rồi ta lại khẩn cầu vị Bà-la-môn kia, xin được đổi chác: “Bạch tôn giả, xin vì việc ấy mà nhận của ta một trăm nghìn con bò.”

Verse 18

ब्राह्मण उवाच नराज्ञां प्रतिगृह्लामि शक्तो5हं स्वस्य मार्गणे सैव गौर्दीयतां शीघ्रं ममेति मधुसूदन

Vị Bà-la-môn nói: “Hỡi Madhusūdana, ta không nhận của bố thí từ các vua chúa. Ta đủ sức tự kiếm của cải để nuôi thân. Vậy hãy mau trả lại cho ta chính con bò ấy.”

Verse 19

रुक्ममश्चांश्व॒ ददतो रजतस्यन्दनांस्तथा । न जग्राह ययौ चापि तदा स ब्राह्मणर्षभ:,“मैंने उसे सोना, चाँदी, रथ और घोड़े--सब कुछ देना चाहा; परंतु वह उत्तम ब्राह्मण कुछ न लेकर तत्काल चुपचाप चला गया

Ta đã dâng cho ông vàng, ngựa, lại cả bạc và xe chiến; nhưng vị Bà-la-môn tối thượng ấy chẳng nhận lấy gì, và ngay lúc ấy lặng lẽ rời đi.

Verse 20

एतस्मिन्नेव काले तु चोदित: कालधर्मणा । पितृलोकमहं प्राप्य धर्मराजमुपागमम्‌,“इसी बीचमें कालकी प्रेरणासे मैं मृत्युको प्राप्त हुआ और पितृलोकमें पहुँचकर धर्मराजसे मिला

Ngay khi ấy, bị thúc đẩy bởi pháp tắc của Thời gian (mệnh lệnh tất yếu của cái chết), ta đã lìa đời. Đến cõi tổ tiên, ta tiến đến yết kiến Dharmarāja (Diêm Vương), bậc quân vương xét xử chúng sinh theo nghiệp.

Verse 21

यमस्तु पूजयित्वा मां ततो वचनमत्रवीत्‌ | नान्‍्त: संख्यायते राजंस्तव पुण्यस्य कर्मण:

Diêm Vương kính tiếp ta rồi nói: “Hỡi Đại vương, công đức từ những hành vi chính pháp của ngài nhiều đến không thể đếm.”

Verse 22

अस्ति चैव कृतं पापमज्ञानात्‌ तदपि त्वया । चरस्व पापं पश्चाद्‌ वा पूर्व वा त्वं यथेच्छसि

“Nhưng quả thật, ngay cả ngài cũng đã phạm một tội—do vô minh, không cố ý. Vậy hãy chịu quả báo của tội ấy, trước hay sau, tùy theo ý ngài.”

Verse 23

रक्षितास्मीति चोक्तं ते प्रतिज्ञा चानृता तव । ब्राह्मणस्वस्य चादानं द्विविधस्ते व्यतिक्रम:

“Ngài đã nói: ‘Ta là người bảo hộ của các ngươi’; nhưng lời thệ ấy đã thành hư dối, vì con bò của vị Bà-la-môn đã bị mất. Lại nữa, ngài đã lấy (dẫu do lầm lẫn) tài vật thuộc về một Bà-la-môn. Vậy ngài đã phạm hai điều: thất tín trong lời bảo hộ, và chiếm đoạt sai trái tài sản của Bà-la-môn.”

Verse 24

पूर्व कृच्छूं चरिष्ये5हं पश्चाच्छुभमिति प्रभो । धर्मराजं ब्रुवन्नेवें पतितो5स्मि महीतले

“Muôn tâu Chúa thượng! Trước hết con sẽ chịu đựng khổ nạn đau đớn (quả của tội lỗi); sau đó con mới hưởng điều cát tường (quả của công đức).” Vừa nói với Dharmarāja như thế, lời chưa dứt thì ta đã ngã quỵ xuống mặt đất.

Verse 25

अश्रौष॑ पतितश्नाहं यमस्योच्चै: प्रभाषत: । वासुदेव: समुद्धर्ता भविता ते जनार्दन:

Khi ta đang rơi xuống, ta nghe Yama cất tiếng lớn: “Janārdana Vāsudeva sẽ là đấng cứu độ của ngươi. Khi kỳ hạn thọ báo của nghiệp ác đã mãn, Người sẽ đến nâng ngươi dậy, và ngươi sẽ đạt đến những cõi vĩnh hằng do sức công đức của chính ngươi mà được.”

Verse 26

पूर्णे वर्षमहस्रान्ते क्षीणे कर्मणि दुष्कृते । प्राप्स्यसे शाश्वताल्लॉकाज्जितान्‌ स्वेनैव कर्मणा

Vị Bà-la-môn nói: “Khi trọn một ngàn năm đã qua, và quả khổ của ác nghiệp đã tiêu tận, ngươi sẽ đạt đến những cõi vĩnh hằng—những cõi do chính nghiệp của ngươi mà giành được.”

Verse 27

कूपे55त्मानमध:शीर्षमपश्यं पतितश्न ह | तिर्यग्योनिमनुप्राप्तं न च मामजहात्‌ स्मृति:

Khi rơi xuống giếng, ta thấy mình đầu chúc xuống. Ta đã thọ một thân phi nhân (thân thằn lằn), nhưng ký ức vẫn không rời bỏ ta, ngay cả trong cảnh ấy.

Verse 28

त्वया तु तारितो<स्म्यद्य किमन्यत्र तपोबलात्‌ । अनुजानीहि मां कृष्ण गच्छेयं दिवमद्य वै

“Hỡi Kṛṣṇa! Hôm nay con đã được Ngài cứu độ—ngoài sức mạnh khổ hạnh (tapas) của Ngài ra, còn nguyên do nào khác được chăng? Xin cho phép con; với sự chuẩn thuận của Ngài, con sẽ lên cõi trời ngay trong ngày này.”

Verse 29

अनुज्ञात: स कृष्णेन नमस्कृत्य जनार्दनम्‌ | दिव्यमास्थाय पन्थानं ययौ दिवमरिंदम:,भगवान्‌ श्रीकृष्णने उन्हें आज्ञा दे दी और वे शत्रुदमन नरेश उन्हें प्रणाम करके दिव्य मार्गका आश्रय ले स्वर्गलोकको चले गये

Được Kṛṣṇa cho phép, ông cúi đầu đảnh lễ Janārdana. Rồi vị vua hàng phục kẻ thù ấy, nương theo con đường thiêng, lên đường về cõi trời—một cuộc ra đi nêu rõ lý tưởng đạo đức rằng đời sống thuận theo dharma sẽ kết thúc trong danh dự và điềm lành.

Verse 30

ततस्तस्मिन्‌ दिवं याते नृगे भरतसत्तम । वासुदेव इमं श्लोक॑ जगाद कुरुनन्दन,भरतश्रेष्ठ) कुरुनन्दन! राजा नृगके स्वर्गलोकको चले जानेपर वसुदेवनन्दन भगवान्‌ श्रीकृष्णने इस श्लोकका गान किया--

Bấy giờ, hỡi bậc ưu tú trong dòng Bharata, khi vua Nṛga đã lên cõi trời, Vāsudeva (Śrī Kṛṣṇa) cất lời tụng bài kệ này, hỡi niềm vui của nhà Kuru. Lời dẫn chuyện đặt phát biểu sắp tới của Kṛṣṇa như một suy niệm đạo lý trước số phận hậu tử của Nṛga—nhấn mạnh rằng quả báo theo linh hồn vượt qua cái chết, và dharma phải được thực hành với sự phân biệt thận trọng.

Verse 31

ब्राह्मणस्वं न हर्तव्यं पुरुषेण विजानता । ब्राह्मणस्वं ह्वतं हन्ति नृगं ब्राह्मगगौरिव

Người có trí không được chiếm đoạt tài vật của Bà-la-môn. Của cải Bà-la-môn bị lấy trộm sẽ diệt kẻ trộm, như con bò của Bà-la-môn đã khiến vua Nṛga tiêu vong vậy.

Verse 32

सता समागम: सद्िर्नाफल: पार्थ विद्यते | विमुक्तं नरकात्‌ पश्य नृगं साधुसमागमात्‌

Hỡi Pārtha, giao du với bậc hiền thiện chẳng bao giờ là vô ích. Hãy nhìn vua Nṛga—được giải thoát khỏi địa ngục chỉ nhờ tiếp xúc với người chính trực. Bài kệ nhấn mạnh rằng dù chỉ một lần gặp gỡ ngắn ngủi với người tốt cũng có thể trở thành bước ngoặt đạo lý quyết định, đủ nâng người ta khỏi những hậu quả nặng nề nhất của lỗi lầm.

Verse 33

ददृशुस्ते महाकायं कृकलासमवस्थितम्‌ । वहाँ रहनेवाले यदुवंशी बालक उस कुएँका जल पीनेकी इच्छासे बड़े परिश्रमके साथ उस घास-फ़ूसको हटानेके लिये महान्‌ प्रयत्न करने लगे। इतनेहीमें उस कुएँके ढँके हुए जलनमें स्थित हुए एक विशालकाय गिरगिटपर उनकी दृष्टि पड़ी

Bhīṣma nói: Họ thấy ở đó một con thằn lằn khổng lồ nằm bên trong. Trong câu chuyện ấy, quả báo của việc làm hại kẻ khác tương ứng với chính hành vi, cũng như bố thí tự có phúc báo của nó. Vì vậy, hỡi Yudhiṣṭhira, hãy tránh mọi điều sai trái đối với loài bò: như việc hiến tặng bò đem lại công đức thù thắng, thì sự thù nghịch hay làm tổn hại bò sẽ đưa đến ác quả vô cùng lớn. Câu chuyện còn nhấn mạnh rằng giao du với bậc hiền thiện không bao giờ uổng phí—nhờ tiếp xúc với người cao quý, ngay cả vua Nṛga cũng được cứu khỏi địa ngục.

Verse 70

इति श्रीमहा भारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि नृगोपाख्याने सप्ततितमो<ध्याय:

Như vậy kết thúc chương thứ bảy mươi trong Anuśāsana Parva của Śrī Mahābhārata, thuộc phần nói về pháp của bố thí (dāna-dharma), trong câu chuyện liên quan đến vua Nṛga.