Adhyaya 58

Verse 1

अफ्-४-णका+ पञ्चपञज्चाशत्तमो<् ध्याय: च्यवनका कुशिकके पूछनेपर उनके घरमें अपने निवासका कारण बताना और उन्हें वरदान देना च्यवन उवाच वरश्न गृह्मतां मत्तो यश्न ते संशयो हृदि । त॑ प्रब्रूहि नरश्रेष्ठ सर्व सम्पादयामि ते

Cyavana nói: “Hỡi bậc nhất trong loài người, hãy xin ta một ân huệ; và điều gì còn nghi ngại trong lòng, cứ nói ra. Hãy nói cho rõ—ta sẽ khiến mọi sở nguyện của ngươi được viên thành.”

Verse 2

कुशिक उवाच यदि प्रीतोडसि भगवंस्ततो मे वद भार्गव | कारणं श्रोतुमिच्छामि मद्गृहे वासकारितम्‌

Kuśika thưa: “Bạch đấng tôn kính, bạch Bhārgava! Nếu ngài hài lòng về con, xin nói cho con biết: vì cớ gì ngài đã an bài ở lại nhà con suốt bao ngày? Con muốn được nghe nguyên do.”

Verse 3

शयनं चैकपार्श्वेन दिवसानेकविंशतिम्‌ । अकिंचिदुक्त्वा गमनं॑ बहिश्न मुनिपुंगव

Kuśika nói: “Suốt hai mươi mốt ngày, ông ấy chỉ nằm nghiêng về một phía; rồi, chẳng nói một lời nào, bậc hiền triết tối thượng ấy liền ra đi—bước ra ngoài, như người chịu đựng mà vẫn giữ lòng ly nhiễm.”

Verse 4

अन्तर्धानमकस्माच्च पुनरेव च दर्शनम्‌ | पुनश्च शयनं विप्र दिवसानेकविंशतिम्‌

Kuśika nói: “Rồi bỗng nhiên ông ấy biến mất, và lại hiện ra lần nữa. Và một lần nữa, hỡi brāhmaṇa, lại nằm xuống (như đang ngủ) suốt hai mươi mốt ngày.”

Verse 5

तैलाभ्यक्तस्य गमनं भोजनं च गृहे मम । समुपानीय विविध॑ यद्‌ दग्ध॑ जातवेदसा

Kuśika nói: “Trong nhà ta, người đã được xức dầu phải được hộ tống và được cho ăn; và các lễ vật đủ loại phải được đem đến dâng lên—những thứ đã được nấu chín bởi Jātavedas (ngọn lửa thiêng).”

Verse 6

निर्याणं च रथेनाशु सहसा यत्‌ कृतं त्वया । धनानां च विसर्गस्य वनस्यापि च दर्शनम्‌

Kuśika nói: “Việc ngươi vội vã lên xe rời đi, làm ngay lập tức không chút chần chừ; việc ngươi bố thí tài sản; và cả việc ngươi đi xem rừng—những hành vi ấy (gộp lại) khiến người ta phải suy ngẫm về chí nguyện và dụng ý ẩn sau.”

Verse 7

प्रासादानां बहूनां च काउचनानां महामुने । मणिदविद्रुपादानां पर्यड्काणां च दर्शनम्‌

Kuśika nói: “Hỡi đại hiền triết, đã thấy vô số cung điện vàng, và cả những sàng nằm có chân nạm ngọc và vaidūrya (ngọc mắt mèo).”

Verse 8

पुनश्चादर्शनं तस्य श्रोतुमिच्छामि कारणम्‌ | अतीव ह्वात्र मुह्दामि चिन्तयानो भृगूद्गह

Kuśika nói: “Một lần nữa, ta muốn được nghe nguyên do vì sao ngài biến mất khỏi tầm mắt. Ở đây, khi suy ngẫm về điều ấy, ta bối rối đến tột cùng, hỡi hậu duệ của Bhṛgu.”

Verse 9

मुनिपुंगव! इक्कीस दिनोंतक एक करवटसे सोते रहना

Kuśika nói: “Bậc tối thượng trong hàng hiền triết! Ngài nằm nghiêng một bên suốt hai mươi mốt ngày; rồi khi đứng dậy, không nói một lời, ngài bước ra ngoài, bỗng chốc biến mất, rồi lại hiện ra. Lại nữa, ngài nằm nghiêng bên kia hai mươi mốt ngày; khi đứng dậy, ngài cho xoa dầu, và sau khi được xức dầu thì ra đi. Rồi ngài trở về cung điện của ta, gom đủ thứ thức ăn, châm lửa đốt và thiêu rụi. Kế đó, ngài bất thần lên xe, du hành ngoài thành, rải phát của cải, chỉ cho ta thấy một khu rừng kỳ diệu; tại đó ngài hiện ra nhiều lâu đài bằng vàng, bày những sàng nằm có chân khảm ngọc và san hô, rồi cuối cùng lại khiến tất cả biến mất. Đại hiền giả! Ta muốn nghe nguyên do chân thật của mọi hành vi ấy. Viên ngọc của dòng Bhṛgu! Mỗi khi suy ngẫm, ta bị cơn mê mờ sâu thẳm bao phủ. Dẫu đã cân nhắc, ta vẫn không thể đi đến kết luận nào; vì vậy, hỡi bậc khổ hạnh giàu công phu tu tập, ta mong được nghe trọn vẹn sự thật.”

Verse 10

च्यवन उवाच शृणु सर्वमशेषेण यदिदं येन हेतुना । न हि शक्‍्यमनाख्यातुमेवं पृष्टेन पार्थिव

Cyavana nói: “Tâu đại vương, xin hãy nghe trọn vẹn toàn bộ sự việc—đó là gì và vì sao ta đã làm như thế. Khi ngài hỏi ta như vậy, ta không thể không nói rõ; ta không thể để điều này mãi không được thốt ra.”

Verse 11

पितामहस्य वदत: पुरा देवसमागमे । श्रुतवानस्मि यद्‌ राज॑ंस्तन्मे निगदत: शृणु,राजन! पूर्वकालकी बात है, एक दिन देवताओंकी सभामें ब्रह्माजी एक बात कह रहे थे जिसे मैंने सुना था, उसे बता रहा हूँ, सुनो

Chyavana nói: “Tâu đại vương, thuở xa xưa, trong hội chúng của chư thiên, ta đã nghe một lời do Đấng Tổ Phụ (Brahmā) phán dạy. Nay, tâu đại vương, xin hãy lắng nghe khi ta thuật lại chính giáo huấn ấy cho ngài.”

Verse 12

ब्रह्मक्षत्रविरोधेन भविता कुलसंकर: । पौत्रस्ते भविता राजंस्तेजोवीर्यसमन्वित:

Cyavana nói: “Vì sự thù nghịch giữa Bà-la-môn và Sát-đế-lỵ, sẽ nảy sinh sự rối loạn và pha tạp của các dòng tộc. Nhưng, tâu đại vương—bậc chúa tể loài người—sẽ có một người cháu của ngài, được ban cho vinh quang rực rỡ và sức mạnh anh hùng.”

Verse 13

ततस्ते कुलनाशार्थमहं त्वां समुपागत: । चिकीर्षन्‌ कुशिकोच्छेदं संदिधक्षु: कुलं तव

Rồi sau đó, với mục đích hủy diệt dòng tộc của ngươi, ta đã đến gặp ngươi—quyết nhổ tận gốc dòng Kuśika và nung nấu ý chí thiêu rụi gia tộc ngươi thành tro bụi.

Verse 14

ततो5हमागम्य पुरे त्वामवोचं महीपते । नियम कंचिदारप्स्ये शुश्रूषा क्रियतामिति

Rồi, hỡi Đại vương, ta đến kinh thành của ngài và nói: “Ta sẽ thực hành một vrata (hạnh nguyện); hãy phụng sự ta.” (Kỳ thực, với ý ấy ta đang tìm một lỗi nơi ngài.) Nhưng dù ở trong nhà ngài, cho đến hôm nay ta vẫn không thấy nơi ngài một điều sai trái nào. Hỡi bậc vương hiền, vì thế ngài còn sống; bằng không, quyền thế và địa vị của ngài hẳn đã bị tiêu diệt.

Verse 15

नच ते दुष्कृतं किंचिदहमासादयं गृहे । तेन जीवसि राजर्षे न भवेथास्त्वमन्यथा

Cyavana nói: “Trong nhà ngài, ta không tìm thấy dù chỉ một việc ác nhỏ nào của ngài. Vì thế, hỡi bậc vương hiền, ngài còn sống; bằng không, hỡi đấng hộ trì cõi đất, ngài đã không thể còn như hiện nay—địa vị của ngài hẳn đã bị tiêu diệt.”

Verse 16

एवं बुद्धिं समास्थाय दिवसानेकविंशतिम्‌ । सुप्तो5स्मि यदि मां कश्चिद्‌ बोधयेदिति पार्थिव,भूपते! यही विचार मनमें लेकर मैं इक्कीस दिनोंतक एक करवटसे सोता रहा कि कोई मुझे बीचमें आकर जगावे

Cyavana nói: “Đã quyết định như thế, hỡi Đại vương, ta nằm ngủ suốt hai mươi mốt ngày, nghĩ rằng: ‘Nếu có ai đến đánh thức ta.’”

Verse 17

यदा त्वया सभार्येण संसुप्तो न प्रबोधित: । अहं तदैव ते प्रीतोी मनसा राजसत्तम,नृपश्रेष्ठल जब पत्नीसहित तुमने मुझे सोते समय नहीं जगाया, तभी मैं तुम्हारे ऊपर मन-ही-मन बहुत प्रसन्न हुआ था

Cyavana nói: “Khi ta đang ngủ, ngài đã không đánh thức ta—dù ngài ở đó cùng hoàng hậu. Ngay lúc ấy, hỡi bậc vương tối thượng, trong lòng ta đã sinh niềm hoan hỷ đối với ngài.”

Verse 18

उत्थाय चास्मि निष्क्रान्तो यदि मां त्वं महीपते । पृच्छे: क्‍्व यास्यसीत्येवं शपेयं त्वामिति प्रभो

Chyavana nói: “Tâu Đại vương, khi ta đã đứng dậy và sắp bước ra khỏi nhà, nếu ngài chỉ cần hỏi ta một lần rằng: ‘Ngài đi đâu?’, thì chính vì câu hỏi ấy ta đã nguyền rủa ngài rồi, hỡi bậc chúa tể.”

Verse 19

अन्तर्हितः पुनश्नास्मि पुनरेव च ते गृहे । योगमास्थाय संसुप्तो दिवसानेकविंशतिम्‌

Chyavana nói: “Ta lại ẩn mình, rồi một lần nữa hiện diện—quả thật, lại ở ngay trong nhà ngài. Nhập vào định lực yoga, ta nằm ngủ sâu suốt hai mươi mốt ngày.”

Verse 20

फिर मैं अन्तर्धान हुआ और पुनः तुम्हारे घरमें आकर योगका आश्रय ले इक्कीस दिनोंतक सोया ।।

Chyavana nói: “Rồi ta ẩn mình và lại đến trong nhà ngài, nương vào yoga mà ngủ suốt hai mươi mốt ngày. Tâu Đại vương, ta đã nghĩ rằng khi đói, hai người sẽ nói xấu ta—hoặc vì cơn đói, hoặc vì mệt mỏi. Với ý định ấy, ta đã để hai người nhịn ăn và khiến các ngươi khổ sở.”

Verse 21

न च ते<भूत्‌ सुसूक्ष्मोडपि मन्युर्मनसि पार्थिव । सभार्यस्य नरश्रेष्ठ तेन ते प्रीतिमानहम्‌

Cyavana nói: “Tâu Đại vương, trong tâm ngài không hề dấy lên dù chỉ một chút giận dữ—dẫu khi ngài ở bên hoàng hậu. Hỡi bậc trượng phu ưu tú, chính vì sự tự chế ấy mà ta vô cùng hài lòng về ngài, hỡi bậc quân vương.”

Verse 22

भोजनं च समानाय्य यत्‌ तदा दीपितं मया । क्रुद्धयेथा यदि मात्सर्यादिति तन्मर्षितं च मे

“Và khi ta cho mang thức ăn đến rồi đốt nó lên, điều ấy cũng che giấu cùng một ý định: rằng vì lòng ghen tức, các ngươi sẽ nổi giận với ta. Thế nhưng ngay cả cách hành xử ấy của ta, ngài cũng đã chịu đựng.”

Verse 23

ततो<हं रथमारुह्य त्वामवोचं नराधिप । सभार्यो मां वहस्वेति तच्च त्वं कृतवांस्तथा

Rồi ta bước lên cỗ xe và nói với ngươi, hỡi bậc quân vương: “Hãy chở ta, cùng với thê tử của ta.” Và ngươi đã làm đúng như lời ta thỉnh cầu.

Verse 24

धनोत्सर्गेडपि च कृते न त्वां क्रोध: प्रधर्षयत्‌

Ngay cả khi ta bắt đầu tước đoạt của cải của ngươi, cơn giận vẫn không khuất phục được ngươi. Chính điều ấy khiến ta vô cùng hài lòng về ngươi. Bởi vậy, hỡi đức vua, bậc chúa tể loài người, ta đã khiến ngươi—cùng với hoàng hậu—được thấy cõi trời ngay trong khu rừng này, chỉ để làm ngươi thỏa lòng. Hãy biết rõ: mục đích của mọi việc ấy chỉ là đem lại sự mãn nguyện cho ngươi mà thôi.

Verse 25

ततः प्रीतेन ते राजन्‌ पुनरेतत्‌ कृतं तव । सभार्यस्य वन॑ भूयस्तद्‌ विद्धि मनुजाधिप

Vì hài lòng về ngươi, hỡi đức vua, ta lại một lần nữa làm điều ấy cho ngươi. Hãy biết, hỡi bậc chúa tể loài người, rằng khu rừng này đã được phục hồi cho ngươi và hoàng hậu—trở lại trong quyền hưởng dụng và phúc lợi của hai người.

Verse 26

यत्‌ ते वने5स्मिन्‌ नृपते दृष्टं दिव्यं निदर्शनम्‌

Cyavana nói: “Hỡi đức vua, cảnh tượng kỳ diệu, thần linh mà ngươi đã thấy trong khu rừng này chỉ là một thoáng nhìn của cõi trời. Hỡi bậc chúa tể loài người, bậc minh quân—ngươi cùng hoàng hậu đã, ngay trong thân xác này, nếm trải lạc thú thiên giới trong chốc lát. Hãy hiểu đó như một dấu hiệu: quả báo công đức có thể được cảm nhận, nhưng sẽ chóng qua nếu không đặt nền trên dharma.”

Verse 27

स्वर्गोद्देशस्त्वया राजन्‌ सशरीरेण पार्थिव । मुहूर्तमनु भूतो 5सौ सभार्येण नृपोत्तम

Hỡi đức vua, bậc chúa tể cõi trần, ngươi đã, với chính thân xác này—cùng với hoàng hậu—thọ hưởng cõi trời ấy chỉ trong một khoảnh khắc, hỡi bậc vương giả tối thượng.

Verse 28

निदर्शनार्थ तपसो धर्मस्य च नराधिप । तत्र या55सीत्‌ स्पूृहा राजंस्तच्चापि विदितं मया

Hỡi bậc chúa tể loài người! Ta làm tất cả những điều này chỉ để tỏ cho ngươi thấy sức mạnh và thước đo chân thật của khổ hạnh (tapas) và dharma. Và hỡi Đại vương, niềm khao khát nảy sinh trong lòng ngươi khi chứng kiến những việc ấy, ta cũng đã biết rõ từ trước rồi, hỡi bậc thống trị nhân gian.

Verse 29

ब्राह्म॒ण्यं काड्क्षसे हि त्वं तपश्न पृथिवीपते । अवमन्य नरेन्द्रत्वं देवेन्द्रत्व॑ं च पार्थिव

Chyavana nói: “Hỡi chúa tể cõi đất! Quả thật ngươi khao khát địa vị của một brāhmaṇa và cũng mong cầu khổ hạnh (tapas). Hỡi Đại vương, gạt sang một bên cả quyền tối thượng của loài người lẫn ngôi vị của Indra, ngươi vẫn tìm kiếm brāhmaṇatva (phẩm vị Bà-la-môn).”

Verse 30

एवमेतद्‌ यथा<<वत्थ व्वं ब्राद्मण्यं तात दुर्लभम्‌ | ब्राह्मणे सति चर्षित्वमृषित्वे च तपस्विता

Cyavana nói: “Đúng như con đã thưa, hỡi người thân yêu: brāhmaṇatva chân chính thật khó đạt. Và dẫu đã là một brāhmaṇa, để trở thành một ṛṣi lại càng hiếm; và dẫu đã là một ṛṣi, để thật sự là bậc khổ hạnh, tự chế và nghiêm trì (tapasvin) thì còn hiếm hơn nữa.”

Verse 31

भविष्यत्येष ते काम: कुशिकात्‌ कौशिको द्विज: । तृतीयं पुरुष तुभ्यं ब्राह्मणत्वं गमिष्यति

Cyavana nói: “Ước nguyện ấy của ngươi nhất định sẽ được viên thành. Từ Kuśika sẽ phát sinh một dòng Bà-la-môn mang danh Kauśika; và đến đời thứ ba của ngươi, con cháu ngươi sẽ đạt được brāhmaṇatva (phẩm vị Bà-la-môn).”

Verse 32

वंशस्ते पार्थिवश्रेष्ठ भूगूणामेव तेजसा । पौत्रस्ते भविता विप्रस्तपस्वी पावकद्युति:

Cyavana nói: “Hỡi bậc vương giả tối thượng! Nhờ chính uy quang của dòng Bhṛgu, dòng dõi ngươi sẽ đạt đến phẩm vị Bà-la-môn. Cháu nội của ngươi sẽ là một brāhmaṇa khổ hạnh, rực sáng như lửa.”

Verse 33

यः स देवमनुष्याणां भयमुत्पादयिष्यति । त्रयाणामेव लोकानां सत्यमेतद्‌ ब्रवीमि ते

Cyavana nói: “Chính đứa cháu ấy của ngươi, nhờ uy lực của khổ hạnh, sẽ trở thành nguồn khiếp sợ cho cả chư thiên lẫn loài người—thật vậy, cho cả ba cõi. Ta nói với ngươi đây là sự thật hiển nhiên.”

Verse 34

वरं गृहाण राजर्षे यत्‌ ते मनसि वर्तते । तीर्थयात्रां गमिष्यामि पुरा कालो5भिवर्तते,राजर्षे! तुम्हारे मनमें जो इच्छा हो, उसे वरके रूपमें माँग लो। मैं तीर्थयात्राको जाऊँगा। अब देर हो रही है

Cyavana nói: “Hỡi bậc vương hiền, hãy nhận một ân huệ—điều gì đang ngự trong lòng ngươi. Ta phải lên đường hành hương đến các thánh độ (tīrtha); thời gian đã gấp lắm rồi.”

Verse 35

कुशिक उवाच एष एव वरो मेडद्य यस्त्व॑ प्रीतो महामुने । भवत्वेतद्‌ यथा5त्थ त्वं भवेत्‌ पौत्रो ममानघ

Kuśika thưa: “Bạch đại hiền, hôm nay chỉ một ân huệ ấy thôi: rằng ngài hài lòng. Hỡi bậc vô tội, xin đúng như lời ngài đã nói—nguyện cháu ta trở thành một brāhmaṇa.”

Verse 36

ब्राह्माण्यं मे कुलस्यास्तु भगवन्नेष मे वर: । पुनश्चाख्यातुमिच्छामि भगवन्‌ विस्तरेण वै,भगवन्‌! मेरा कुल ब्राह्मण हो जाय, यही मेरा अभीष्ट वर है। प्रभो! मैं इस विषयको पुनः विस्तारके साथ सुनना चाहता हूँ

Kuśika thưa: “Bạch đấng đáng tôn, xin cho dòng tộc của con đạt được địa vị và hạnh kiểm của bậc Bà-la-môn chân chính—đó là ân huệ con cầu. Và, bạch Chúa tể, con muốn được nghe lại việc này, được giảng giải tường tận hơn.”

Verse 37

कथमेष्यति विप्रत्वं कुलं मे भूगुनन्दन । कश्नचासौ भविता बन्धुर्मम कश्चापि सम्मतः

Kuśika thưa: “Hỡi niềm hoan hỷ của dòng Bhṛgu, bằng cách nào dòng tộc ta sẽ đạt đến brāhmaṇahood? Và ai sẽ là người thân thuộc của ta—một hậu duệ đáng kính—sẽ là kẻ đầu tiên trở thành một brāhmaṇa?”

Verse 54

इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें च्यवन और कुशिकका संवादविषयक चौवनवाँ अध्याय पूरा हुआ

Như vậy, chương thứ năm mươi tư của phần Dāna-dharma thuộc Anuśāsana Parva trong Śrī Mahābhārata—nói về cuộc đối thoại giữa Cyavana và Kuśika—đã kết thúc. Lời kết này báo hiệu sự hoàn mãn của một đơn vị giáo huấn về đạo lý bố thí và hạnh kiểm chính pháp, được triển khai qua cuộc đàm đạo của hai vị.

Verse 55

इति श्रीमहा भारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि च्यवनकुशिकसंवादो नाम पञ्चपज्चाशत्तमो<ध्याय:

Như vậy, trong Śrī Mahābhārata, thuộc Anuśāsana Parva—đặc biệt là phần Dāna-dharma—chương thứ năm mươi lăm mang tên “Cuộc đối thoại của Cyavana và Kuśika” đã kết thúc. Lời kết này đặt bài dạy như một cuộc vấn đáp đạo đức về dāna (lòng hào hiệp bố thí) và nền tảng luân lý đúng đắn của nó.

Verse 236

अविशड्को नरपते प्रीतो5हं चापि तेन ह । नरेन्द्र! इसके बाद मैं रथपर आरूढ़ होकर बोला

Chyavana nói: “Hỡi đại vương, ngài đã hành động không chút do dự, và ta cũng hài lòng vì điều ấy. Rồi ta lên xe, bảo: ‘Hãy đến đây cùng với hoàng hậu và kéo xe của ta.’ Hỡi bậc chúa tể loài người, ngài lại hoàn thành việc này không nghi hoặc, không sợ hãi. Vì thế nữa, ta càng hết sức mãn nguyện về ngài.”

Verse 256

प्रीत्यर्थ तव चैतन्मे स्वर्गसंदर्शनं कृतम्‌ । फिर जब मैं तुम्हारा धन लुटाने लगा

Chyavana nói: “Cảnh giới thiên đường này được ta cho ngươi thấy chỉ để làm ngươi vui lòng. Ngay khi ta bắt đầu lấy đi tài sản của ngươi, ngươi cũng không bị cơn giận chi phối. Thấy hết thảy như vậy, ta vô cùng hoan hỷ về ngươi. Vì thế, hỡi đại vương, bậc chúa tể loài người, ta đã khiến ngươi—cùng với hoàng hậu—được thấy thiên giới ngay trong khu rừng này, với một mục đích duy nhất là làm ngươi thỏa lòng. Hãy biết cho rõ: mọi việc ấy đều chỉ nhằm khiến ngươi hân hoan.”