Varaha Purana 152.34: Adhyaya 152, Shloka 34

Praise of the Sacred Geography of Mathurā

Devanagari script

तत्फलं लभते स्नातो यथा विश्रान्तिसंज्ञके ॥ कालत्रयं तु वसुधे यः पश्यति गतश्रमः ॥

Recitation with translationVaraha Purana 152.34

Transliteration

tatphalaṃ labhate snāto yathā viśrāntisaṃjñake || kālatrayaṃ tu vasudhe yaḥ paśyati gataśramaḥ ||

Translation

جیسے ‘وشْرانتی’ نامی مقام میں اسنان کرنے والا وہی پھل پاتا ہے، ویسے ہی اسنان کر کے وہ پھل حاصل ہوتا ہے۔ اور اے زمین! جو—تھکن دور کر کے—تینوں کال (ماضی، حال، مستقبل) کو دیکھتا ہے…

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तत्-फलम्: that fruit/result
• तत्-फलम्: Karma (कर्म/object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः (neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (nom/acc), एकवचनम् (singular)

• लभते: obtains
• लभते: Kriya (क्रिया/verb)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular), आत्मनेपदम्

• स्नातः: having bathed
• स्नातः: Karta (कर्ता/subject)
• Type: Adjective
• Root: स्नात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः (masculine), प्रथमा-विभक्तिः (nominative), एकवचनम् (singular); क्त-प्रत्ययान्त (PPP) from √स्ना

• यथा: as, just as
• यथा: Sambandha (सम्बन्धः/comparison)
• Type: Indeclinable
• Root: yathā (अव्यय)
• Form: अव्यय (indeclinable comparative/conjunctive adverb)

• विश्रान्ति-संज्ञके: in (the tīrtha) named Viśrānti
• विश्रान्ति-संज्ञके: Adhikarana (अधिकरणम्/location)
• Type: Noun
• Root: विश्रान्ति (प्रातिपदिक) + संज्ञक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः (neuter), सप्तमी-विभक्तिः (locative), एकवचनम् (singular); षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘विश्रान्तेः संज्ञा यस्य’

• काल-त्रयम्: the three times (past, present, future)
• काल-त्रयम्: Karma (कर्म/object)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः (neuter), द्वितीया-विभक्तिः (accusative), एकवचनम् (singular); द्विगु-समासः: ‘त्रयः कालाः’ (three times/periods)

• तु: indeed, but
• तु: Sambandha (सम्बन्धः/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: tu (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle of emphasis/contrast)

• वसुधे: O Earth (Vasudhā)
• वसुधे: Sambodhana (सम्बोधनम्)
• Type: Noun
• Root: वसुधा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः (feminine), सम्बोधन-विभक्तिः (vocative), एकवचनम् (singular)

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता/subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः (masculine), प्रथमा-विभक्तिः (nominative), एकवचनम् (singular)

• पश्यति: sees
• पश्यति: Kriya (क्रिया/verb)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular), परस्मैपदम्

• गत-श्रमः: free from fatigue
• गत-श्रमः: Visheshana (विशेषणम्/modifier of यः)
• Type: Adjective
• Root: गत (कृदन्त-प्रातिपदिक) + श्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः (masculine), प्रथमा-विभक्तिः (nominative), एकवचनम् (singular); बहुव्रीहिः: ‘गतः श्रमो यस्य’

Speaker

Varāha

Tags

• Classical Literature
• Vaiṣṇavism
• Ancient Geography
• Purāṇic Cosmology

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It links pilgrimage practice to cosmological idiom (kālatraya), a typical Purāṇic strategy for integrating local sites into a universal sacred framework.

Which geographic location is identified?

Viśrānti tīrtha is explicitly named; the verse does not specify a modern correlate in this excerpt.

What is the primary ethical instruction?

It frames pilgrimage as a disciplined act (snāna) connected to broader reflection on time and human finitude.