Varaha Purana 116.3: Adhyaya 116, Shloka 3

An Exposition on the Causes of Happiness and Suffering

Devanagari script

फलमूलानि शाकानि द्वादश्यां वा कदाचन ॥ पयोव्रतं च तत्काले पुनरेव निरामिषः

Recitation with translationVaraha Purana 116.3

Transliteration

phalamūlāni śākāni dvādaśyāṃ vā kadācana|| payovrataṃ ca tatkāle punar eva nirāmiṣaḥ

Translation

دُوادشی کے دن کبھی پھل، جڑیں اور ساگ سبزی لے؛ اسی وقت دودھ کا ورت رکھے، پھر دوبارہ نِرامِش—یعنی گوشت سے پاک—رہے۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• फल-मूलानि: fruits and roots
• फल-मूलानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक) + मूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (फलानि च मूलानि च)

• शाकानि: vegetables/greens
• शाकानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शाक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन

• द्वादश्याम्: on the Dvādaśī (12th lunar day)
• द्वादश्याम्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्वादशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन

• वा: or
• वा: Samuccaya/Vikalpa (विकल्प)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक अव्यय (or)

• कदाचन: sometimes
• कदाचन: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कदाचन (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (at some time)

• पयः-व्रतम्: milk-vow (subsisting on milk)
• पयः-व्रतम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पयस् (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (पयसा व्रतम् / पयः-आहारव्रतम्)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (and)

• तत्-काले: at that time
• तत्-काले: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (तस्मिन् काले)

• पुनः: again
• पुनः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण अव्यय (again)

• एव: indeed
• एव: Sambandha/Emphasis (निपात-प्रयोग)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधारणार्थक (indeed/only)

• निरामिषः: meatless/without flesh-food
• निरामिषः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निरामिष (प्रातिपदिक: निर् + आमिष)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन; विशेषण (without meat)

Speaker

Varāha

Tags

• Classical Literature
• Vaiṣṇavism
• Vratā Literature
• Ecological Ethics

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It provides textual evidence for calendrical dietary observances (dvādaśī) and specialized vows (payo-vrata) within Purāṇic practice traditions.

Which geographic location is identified?

No geographic location is mentioned.

What is the primary ethical instruction?

Adopt restraint through regulated diet and vows, emphasizing non-harm through a non-meat regimen.