Varaha Purana 113.31: Adhyaya 113, Shloka 31

Hymn to Varāha and Pṛthivī’s Inquiry

Prelude to the Sanatkumāra Dialogue

Devanagari script

लोकनाथं सुरश्रेष्ठमादिकर्त्तारमञ्जसा ।। लोकेशं धन्विनं श्रेष्ठं याहि मायाकरण्डकम्

Recitation with translationVaraha Purana 113.31

Transliteration

lokanāthaṃ suraśreṣṭham ādikarttāram añjasā || lokeśaṃ dhanvinaṃ śreṣṭhaṃ yāhi māyākaraṇḍakam

Translation

“بلا تاخیر عالم کے ناتھ کے پاس جاؤ—دیوتاؤں میں سب سے برتر، ازلی خالق؛ اس لوکیش، بہترین کمان بردار کے پاس جاؤ—مایاکرنڈک کے پاس جاؤ۔”

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• लोकनाथम्: lord of the world
• लोकनाथम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: लोक + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (लोकस्य नाथः)

• सुरश्रेष्ठम्: best among the gods
• सुरश्रेष्ठम्: कर्म (Karma; apposition)
• Type: Noun
• Root: सुर + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (सुरेषु श्रेष्ठः)

• आदिकर्त्तारम्: the prime creator
• आदिकर्त्तारम्: कर्म (Karma; apposition)
• Type: Noun
• Root: आदि + कर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (आदौ कर्ता)

• अञ्जसा: directly/straightaway
• अञ्जसा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: अञ्जसा (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• लोकेशम्: lord of the worlds
• लोकेशम्: कर्म (Karma; apposition)
• Type: Noun
• Root: लोक + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (लोकस्य ईशः)

• धन्विनम्: the bow-bearing one
• धन्विनम्: कर्मविशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: धन्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘धनुष्मान्’ (bow-bearing)

• श्रेष्ठम्: excellent/supreme
• श्रेष्ठम्: कर्मविशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• याहि: go
• याहि: क्रिया (Kriyā/Command)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मायाकरण्डकम्: to Māyākaraṇḍaka (name/place)
• मायाकरण्डकम्: कर्म (Karma; destination/object of going)
• Type: Noun
• Root: माया + करण्डक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (मायायाः करण्डकः/मायामयः करण्डकः)

Speaker

Unspecified (defaults to primary dialogue frame: Varāha addressing Pṛthivī)

Tags

• Classical Literature
• Vaiṣṇavism
• Purāṇic Epithets
• Sacred Geography (potential)

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It preserves a catalog of royal-divine epithets typical of Purāṇic address, useful for studying how authority and protection are linguistically constructed in early medieval Sanskrit narrative.

Which geographic location is identified?

The term “Māyākaraṇḍaka” appears as a proper name; without additional manuscript context it cannot be securely mapped to a modern location and may function as an epithet or a locale within the narrative geography.

What is the primary ethical instruction?

The verse recommends seeking competent refuge—turning to the most capable guardian when confronted with systemic peril.