Rig Veda 6.6.5: Mandala 6, Sukta 6, Mantra 5

Sukta 6.6

Devata: Agni

Chandas: Trishtubh (probable; requires metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

अध जिह्वा पापतीति प्र वृष्णो गोषुयुधो नाशनिः सृजाना । शूरस्येव प्रसितिः क्षातिरग्नेर्दुर्वर्तुर्भीमो दयते वनानि ॥

Recitation with translationRig Veda 6.6.5

Transliteration

ádha jihvā́ pāpatīti prá vṛ́ṣṇo goṣu-yúdho nā́śaniḥ sṛjānā́ | śū́rasyeva prásitiḥ kṣātír agnér durvártūr bhīmó dayate vánāni ||

Translation

پھر آگ کی جبھا آگے بڑھتی ہے، جیسے طاقتور جنگجو کرنوں کی لڑائی میں بجلی چھوڑتا ہے۔ ایک ہیرو کے حملے کی طرح اگنی کی پھیلتی ہوئی سلطنت ہے، خوفناک، پیچھے ہٹانا مشکل، وہ رکاوٹوں کے جنگلات کو چیرتی ہے۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अध: then, thereupon
• अध: Adhikaraṇa (सम्बन्ध/क्रमसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: अध (अव्यय)

• जिह्वा: the tongue (flame)
• जिह्वा: Kartā
• Type: Noun
• Root: जिह्वा (प्रातिपदिक)

• पापतीति: flutters/leaps
• पापतीति: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु)

• प्र: forth, forward
• प्र: (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• वृष्णः: of the bull/strong one (Agni)
• वृष्णः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वृषन् (प्रातिपदिक)

• गोषु: among the cows / in the cattle
• गोषु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• युधः: of battle, of fighting
• युधः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: युध् (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: (उपमान-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• अशनिḥ: a thunderbolt
• अशनिḥ: Kartā (उपमान-रूपेण)
• Type: Noun
• Root: अशनि (प्रातिपदिक)

• सृजाना: releasing, letting loose
• सृजाना: Kartā (जिह्वा-विशेषणम्)
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)

• शूरस्य: of a hero
• शूरस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: शूर (प्रातिपदिक)

• इव: as if, like
• इव: (उपमान-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)

• प्रसितिः: the sending-forth, onset, impulse
• प्रसितिः: Kartā
• Type: Noun
• Root: प्रसिति (प्रातिपदिक) < प्र-√सि/√सद्? (वेद. ‘प्रसिति’ = प्रेषण/प्रसारण)

• क्षातिः: destruction, wasting, injury
• क्षातिः: Kartā
• Type: Noun
• Root: क्षाति (प्रातिपदिक) < √क्षि/√क्षै (वेद. ‘क्षाति’ = क्षय/विनाश/क्षति)

• अग्नेः: of Agni
• अग्नेः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• दुर्वर्तुः: of hard course / difficult to restrain
• दुर्वर्तुः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: दुर्वर्तु (प्रातिपदिक) = दुर् + वर्तु (मार्ग/गति)

• भीमः: terrible, fearsome
• भीमः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: भीम (प्रातिपदिक)

• दयते: cuts/splits, rends
• दयते: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा/दय् (धातु) (वेद. ‘दयते’ = √दा/√दय् ‘to divide, to cut, to injure’)

• वनानि: the woods, forests
• वनानि: Karma
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)