Rig Veda 6.49.9: Mandala 6, Sukta 49, Mantra 9

Sukta 6.49

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (assumed)

Devata: Agni as Hotṛ invoking Tvāṣṭṛ (dual focus: Agni/Tvāṣṭṛ)

Chandas: Tr̥ṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

प्रथमभाजं यशसं वयोधां सुपाणिं देवं सुगभस्तिमृभ्वम् । होता यक्षद्यजतं पस्त्यानामग्निस्त्वष्टारं सुहवं विभावा ॥

Recitation with translationRig Veda 6.49.9

Transliteration

prathamabhā́jaṃ yaśásaṃ vayodhā́ṃ supā́ṇiṃ deváṃ sugábhastim ṛ́bhvam | hótā yakṣad yájatam pastyā́nām agnístváṣṭāraṃ suhávaṃ vibhā́vā ||

Translation

اگنی، روشن، بطور ہوتا، تواشتر کی قربانی کرے، جو پہلا حصہ دار ہے، شاندار، زندگی کی طاقتوں کا قائم کرنے والا، اچھے ہاتھوں والا دیوتا، ہمارے وجود کے ٹھکانوں کے لیے پکارا جانے والا۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• प्रथमभाजम्: the first sharer/first portioned one
• प्रथमभाजम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: प्रथम- + भाज (प्रातिपदिक: भाज ‘भाग/भाजन’)

• यशसम्: glorious, famed
• यशसम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: यशस् (प्रातिपदिक)

• वयोधाम्: abode/support of life (vital power)
• वयोधाम्: कर्म
• Type: Noun (compound epithet)
• Root: वयस् + धामन् (समास: वयो-धामन्)

• सुपाणिम्: having good hands
• सुपाणिम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सु- + पाणि (समास)

• देवम्: the god
• देवम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• सुगभस्तिम्: with good grasp/with fair rays
• सुगभस्तिम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सु- + गभस्ति (प्रातिपदिक: गभस्ति ‘हस्त/किरण’)

• ऋभ्वम्: R̥bhú (the skillful one)
• ऋभ्वम्: कर्म
• Type: Noun (proper/epithet)
• Root: ऋभु (प्रातिपदिक)

• होता: the Hotṛ-priest
• होता: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: होतृ (प्रातिपदिक)

• यक्षत्: should worship / worships (invokes)
• यक्षत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: यज् (धातु) → यक्षत् (विधिलिङ्/आज्ञार्थे injunctive-like aorist usage in Vedic)

• यजतम्: worthy of sacrifice
• यजतम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: यजत (प्रातिपदिक; ‘पूज्य/यजनीय’)

• पस्त्यानाम्: of the dwellings/homes
• पस्त्यानाम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: पस्त्य (प्रातिपदिक: ‘गृह/निवास’)

• अग्निः: Agni
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• त्वष्टारम्: Tvaṣṭṛ (the divine artisan)
• त्वष्टारम्: कर्म
• Type: Noun (deity)
• Root: त्वष्टृ (प्रातिपदिक)

• सुहवम्: easy to invoke
• सुहवम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सु- + हव (प्रातिपदिक: हव ‘आह्वान’)

• विभावा: the radiant one / widely shining
• विभावा: कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective (epithet)
• Root: वि- + भावा (प्रातिपदिक: ‘दीप्ति/प्रभा’; epithet)