Rig Veda 6.23.2: Mandala 6, Sukta 23, Mantra 2

Sukta 6.23

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

यद्वा दिवि पार्ये सुष्विमिन्द्र वृत्रहत्येऽवसि शूरसातौ । यद्वा दक्षस्य बिभ्युषो अबिभ्यदरन्धयः शर्धत इन्द्र दस्यून् ॥

Recitation with translationRig Veda 6.23.2

Transliteration

yád vā diví pā́rye súṣvim indra vṛtra-hátye ’vási śūra-sā́tau | yád vā dákṣasya bibhyúṣo ábibhyad áraṇdhayaḥ śárdhata indra dásyūn ||

Translation

خواہ دور آسمان میں، اے اندر، رکاوٹ کے مارنے کے لیے، ہیرو کی جیت کے لیے طاقتور ہوا ہو؛ یا خواہ بے خوف ہو کر دسیو ہجوم کو زیر کر دیا ہو جو تیری طاقت اور مہارت سے ڈرتے تھے، تو ہمارا مددگار روشنی کی جنگ میں ہے۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यत्: when/if; that which
• यत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) अथवा यद्-सम्बन्धी अव्यय

• वा: or
• वा: —
• Type: Indeclinable
• Root: वा (निपात)

• दिवि: in heaven, in the sky
• दिवि: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: द्यौ/दिव् (प्रातिपदिक: दिव्)

• पार्ये: in the far region; on the farther side
• पार्ये: अधिकारण
• Type: Adjective
• Root: पार्य (विशेषण-प्रातिपदिक; ‘पार’/‘पर’ से)

• सुष्विम्: the well-impelling/strong one (epithet)
• सुष्विम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सुष्वि (प्रातिपदिक; वैदिक विशेषण)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• वृत्रहत्ये: in the slaying of Vṛtra
• वृत्रहत्ये: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: वृत्रहत्य (प्रातिपदिक; वृत्र-हन् + -त्य)

• अवसि: in help, in protection
• अवसि: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: अवस् (प्रातिपदिक)

• शूरसातौ: in the winning of heroes; in heroic victory
• शूरसातौ: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: शूरसाति (प्रातिपदिक; शूर + साति ‘winning’)

• यत्: when/if; that which
• यत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) अथवा यद्-सम्बन्धी अव्यय

• वा: or
• वा: —
• Type: Indeclinable
• Root: वा (निपात)

• दक्षस्य: of Dakṣa; of skill/power
• दक्षस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)

• बिभ्युषः: of the one who was afraid
• बिभ्युषः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Participle
• Root: भी (धातु) → बिभ्युष् (कृदन्त-प्रातिपदिक; परस्मैपदी)

• अबिभ्यत्: he did not fear
• अबिभ्यत्: कर्तृ (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भी (धातु) + अ- (निषेध) → अ-बिभ्यत्

• अरन्धयः: you subdued/overpowered
• अरन्धयः: कर्तृ (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रन्ध् (धातु ‘वशे करणे/अवरोधने’)

• शर्धतः: of the host/band
• शर्धतः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: शर्धत् (प्रातिपदिक; ‘host, troop’)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• दस्यून्: the Dasyus; hostile foes
• दस्यून्: कर्म
• Type: Noun
• Root: दस्यु (प्रातिपदिक)