Rig Veda 5.79.10: Mandala 5, Sukta 79, Mantra 10

Sukta 5.79

Rishi: Syāvāśva Ātreya (traditional)

Devata: Uṣas

Chandas: Jagatī (traditional; verify)

Samhita Patha (Devanagari)

एतावद्वेदुषस्त्वं भूयो वा दातुमर्हसि । या स्तोतृभ्यो विभावर्युच्छन्ती न प्रमीयसे सुजाते अश्वसूनृते ॥

Recitation with translationRig Veda 5.79.10

Transliteration

etā́vad véd uṣas tvaṃ bhū́yo vā dātúm arhasi | yā stotṛ́bhyo vibhāvary ucchántī ná pramī́yase sujāte aśvasūnṛte ||

Translation

اے اُشاس، اتنا ہی تو جانتی ہے، پھر بھی زیادہ دینے کی تو مستحق ہے۔ جبکہ تو گائیکوں کے لیے چمکتی ہے، اے روشن کرنے والی، تو ناکام نہیں ہوتی اور نہ گھٹتی ہے: اے اچھی پیدا ہونے والی، جو تیز رفتار طاقت اور خوشگوار بات لاتی ہے۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• एतावत्: so much; to this extent
• एतावत्: Karma (परिमाण/विषय-निर्देशः) — ‘इतना (ही)’
• Type: Adjective/Pronoun-like
• Root: एतावत् (प्रातिपदिक) < एतद् + वत्

• वेदुषः: of the knower; of one who knows
• वेदुषः: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘(उस) जानने वाले का’
• Type: Noun (agent/knower) / Adjective
• Root: विद् (धातु) → वेदुष् (कृदन्त-प्रातिपदिक; परोक्ष/परिपूर्ण-ज्ञानवाचक)

• त्वम्: you
• त्वम्: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• भूयः: more; further
• भूयः: विशेषण (क्रियाविशेषण) — ‘और अधिक’
• Type: Indeclinable (comparative adverb)
• Root: भूयस् (प्रातिपदिक; तुलनात्मक/अधिक्यवाचक, अव्ययवत्)

• वा: or; indeed
• वा: सम्बन्धक (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (निपात)

• दातुम्: to give
• दातुम्: प्रयोजन/कर्मप्रवृत्तिनिमित्त (तुमर्थ) — ‘देने’
• Type: Verb (infinitive)
• Root: दा (धातु) ‘देने’

• अर्हसि: you are able/fit; you ought
• अर्हसि: मुख्यक्रिया
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु) ‘योग्य/समर्थ होना’

• या: who; which
• या: Kartā (उच्छन्ती इत्यस्य) / सम्बन्धक
• Type: Relative pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• स्तोतृभ्यः: to the praisers; to the worshippers
• स्तोतृभ्यः: Sampradāna (दाता-प्राप्ता) — ‘स्तुतिकर्तृभ्यः’
• Type: Noun
• Root: स्तोतृ (प्रातिपदिक) < स्तु (धातु) + तृ (कर्तरि)

• विभावरि: O radiant one; O widely shining (Dawn)
• विभावरि: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative epithet) / Adjective
• Root: विभावरि (प्रातिपदिक; उषसः विशेषणम्) < वि + भा (धातु ‘दीप्तौ’) + वरि/अरि (नामप्रत्यय)

• उच्छन्ती: rising; shining forth
• उच्छन्ती: Kartā (प्रमीयसे इत्यस्यापि सहवृत्ति/विशेषण)
• Type: Verb-participle
• Root: उद् + शम्/शा? (धातु: उच्छ्/उद्+छद्?; वैदिक ‘उच्छ्’ = ‘उदित/प्रकाशित होना’) → उच्छन्त् (वर्तमान कृदन्त)

• न: not
• न: निषेध
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• प्रमीयसे: you diminish; you perish
• प्रमीयसे: मुख्यक्रिया (उषसि-सम्बोधनस्य)
• Type: Verb
• Root: प्र + मी (धातु) ‘मापन/क्षय/नाश’ (वैदिक प्रयोगे ‘क्षीयते/नश्यति’)

• सुजाते: O well-born; nobly born
• सुजाते: सम्बोधन
• Type: Adjective (vocative epithet)
• Root: सु + जात (कृदन्त/प्रातिपदिक) < जन् (धातु) + क्त (भूतकृदन्त)

• अश्वसूनृते: O (Dawn) of good truth/true speech bringing horses; O possessor of horse-winning fair praise
• अश्वसूनृते: सम्बोधन
• Type: Noun/Adjective (vocative epithet)
• Root: अश्व + सूनृत (समास-प्रातिपदिक; उषसः विशेषणम्) ; सूनृत = ‘सत्य/सु-वचन’ (प्रातिपदिक)