Rig Veda 5.36.3: Mandala 5, Sukta 36, Mantra 3

Sukta 5.36

Rishi: Atri (Ātreya) (verify)

Devata: Indra

Chandas: Jagati (likely; verify)

Samhita Patha (Devanagari)

चक्रं न वृत्तं पुरुहूत वेपते मनो भिया मे अमतेरिदद्रिवः । रथादधि त्वा जरिता सदावृध कुविन्नु स्तोषन्मघवन्पुरूवसुः ॥

Recitation with translationRig Veda 5.36.3

Transliteration

cakráṁ ná vṛttáṁ puruhūta vepate máno bhiyā́ me ámater íd adrivaḥ | rathā́d ádhi tvā jaritā́ sadāvṛdha kúvin nu stóṣan maghavan purūvásuḥ ||

Translation

جیسے پہیا گھومتا ہے، اے بہت پکارے جانے والے، میرا دل عاجزی سے کانپتا ہے، اے پتھر رکھنے والے۔ رتھ سے گائک تجھے پکارتا ہے، اے ہمیشہ بڑھنے والے؛ کیا داتا واقعی تجھ کی تعریف کرے گا، اے سخاوت والے رب؟

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• चक्रम्: wheel
• चक्रम्: उपमान (तुल्योपमेय-निर्देश; ‘like a wheel’)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक; √कृ/√चक्र् ‘to make/turn’ as etymon)

• न: like, as
• न: सम्बन्ध (उपमा-चिह्न)
• Type: Indeclinable
• Root: न

• वृत्तम्: rolled, turned (round)
• वृत्तम्: विशेषण/उपमान-विशेषण
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: वृत्त (ppp of √वृत् ‘to turn/roll’)

• पुरुहूत: O much-invoked (Indra)
• पुरुहूत: सम्बोधन
• Type: Noun (epithet)
• Root: पुरुहूत (प्रातिपदिक)

• वेपते: trembles, quivers
• वेपते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वेप्

• मनः: mind
• मनः: कर्तृ (वेपते)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)

• भिया: with fear, from fear
• भिया: करण (हेतु/निमित्त-भावे)
• Type: Noun
• Root: भी (प्रातिपदिक ‘fear’)

• मे: my
• मे: सम्बन्ध (possessor)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• अमतेः: of folly, of thoughtlessness
• अमतेः: सम्बन्ध (cause/source notion with bhiyā: ‘fear because of…’)
• Type: Noun
• Root: अमति (प्रातिपदिक; a-mati ‘lack of thought/folly’)

• इत्: indeed, just
• इत्: सम्बन्ध (निपात-प्रयोग)
• Type: Indeclinable
• Root: इत्

• अद्रिवः: O wielder of the stone/bolt (Indra)
• अद्रिवः: सम्बोधन
• Type: Noun (epithet)
• Root: अद्रिवन् (प्रातिपदिक; ‘stone/bolt-bearing’)

• रथात्: from the chariot
• रथात्: अपादान
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)

• अधि: upon, on
• अधि: अधिकारण (स्थाने)
• Type: Indeclinable
• Root: अधि

• त्वा: you
• त्वा: कर्म (स्तोषन्/स्तु-क्रिया)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• जरिता: the singer, praiser
• जरिता: कर्तृ (स्तोषन्)
• Type: Noun
• Root: जरितृ (प्रातिपदिक; from √गॄ/√जर् ‘to sing/praise’)

• सदावृध: O ever-increasing one
• सदावृध: सम्बोधन
• Type: Adjective (epithet)
• Root: सदा-वृध् (प्रातिपदिक; ‘ever-growing/ever-increasing’)

• कुवित्: whether indeed?, perhaps?
• कुवित्: सम्बन्ध (निपात-प्रयोग)
• Type: Indeclinable
• Root: कुवित्

• नु: now, indeed
• नु: सम्बन्ध (निपात-प्रयोग)
• Type: Indeclinable
• Root: नु

• स्तोषन्: praising
• स्तोषन्: कर्तृ (जरिता = stōṣan ‘praising’)
• Type: Verb (participle)
• Root: √स्तु

• मघवन्: O bountiful one
• मघवन्: सम्बोधन
• Type: Noun (epithet)
• Root: मघवन् (प्रातिपदिक)

• पुरूवसुḥ: (one) rich in many goods; very wealthy
• पुरूवसुḥ: कर्तृ (implied with stōṣan/jaritā)
• Type: Adjective (used as noun/epithet)
• Root: पुरूवसु (प्रातिपदिक; ‘having much wealth’)