Rig Veda 4.53.5: Mandala 4, Sukta 53, Mantra 5

Sukta 4.53

Devata: Savitṛ

Samhita Patha (Devanagari)

त्रिरन्तरिक्षं सविता महित्वना त्री रजांसि परिभुस्त्रीणि रोचना । तिस्रो दिवः पृथिवीस्तिस्र इन्वति त्रिभिर्व्रतैरभि नो रक्षति त्मना ॥

Recitation with translationRig Veda 4.53.5

Transliteration

trír antárikṣaṃ savitā́ mahitvanā́ trī́ rajā́ṃsi paribhūs trī́ṇi rocanā́ | tísro dívaḥ pr̥thivī́s tísra invati tribhír vratáir abhí no rakṣati tmánā ||

Translation

ساوتر اپنی عظمت سے تینوں فضاؤں کو گھیرتا ہے، وہ تینوں علاقوں اور تینوں روشن سطحوں کا مالک ہے۔ وہ تینوں آسمانوں اور تینوں زمینوں کو حرکت میں لاتا ہے، اپنے تین گنا قوانین سے وہ اپنی خود کی طاقت سے ہماری حفاظت کرتا ہے۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्रिः: thrice
• त्रिः: Adhikaraṇa (परिमाण/आवृत्तिवाचक) / क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) → त्रिस्/त्रिः

• अन्तरिक्षम्: the mid-air, atmosphere
• अन्तरिक्षम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)

• सविता: Savitṛ (the impeller, Sun-god)
• सविता: Kartā
• Type: Noun
• Root: सवितृ (प्रातिपदिक)

• महित्वना: by (his) greatness, by might
• महित्वना: Karaṇa
• Type: Noun (abstract/instrumental) / Adverbial
• Root: महित्वन (प्रातिपदिक; महि- ‘great’ + -त्वन/-त्वना ‘by greatness, by might’)

• त्रीणि: three
• त्रीणि: Karma (विशेष्य: रजांसि)
• Type: Adjective (numeral)
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)

• रजांसि: regions, spaces (world-realms)
• रजांसि: Karma
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)

• परिभुः: the all-surpassing/overlord
• परिभुः: Kartā (सविता का विशेषण)
• Type: Noun/Adjective
• Root: परि-भू (धातु √भू ‘to be, become’ with उपसर्ग परि; ‘one who surpasses/encircles’)

• त्रीणि: three
• त्रीणि: Karma (विशेष्य: रोचनानि)
• Type: Adjective (numeral)
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)

• रोचनानि: luminous realms, lights
• रोचनानि: Karma
• Type: Noun
• Root: रोचन (प्रातिपदिक; from √रुच् ‘to shine’)

• तिस्रः: three
• तिस्रः: Karma (विशेष्य: पृथिवीः)
• Type: Adjective (numeral)
• Root: त्रि (स्त्रीलिङ्ग-रूप: तिस्रः)

• दिवः: of heaven, of the sky
• दिवः: Sambandha (सम्बन्ध: ‘of heaven’)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)

• पृथिवीः: earths (the three earths/world-levels)
• पृथिवीः: Karma
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)

• तिस्रः: three
• तिस्रः: Karma (विशेष्य: — understood ‘waters/streams/paths’ in Vedic idiom; here taken with verb as ‘three (sets)’)
• Type: Adjective (numeral)
• Root: त्रि (स्त्रीलिङ्ग-रूप: तिस्रः)

• इन्वति: impels, sets in motion
• इन्वति: Kriyā (कर्तृ: सविता)
• Type: Verb
• Root: √इ (इण्) / √इन्व् (Vedic: ‘to set in motion, impel’)

• त्रिभिः: with three
• त्रिभिः: Karaṇa
• Type: Adjective (numeral)
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)

• व्रतैः: ordinances, sacred laws
• व्रतैः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)

• अभि: towards, over
• अभि: Upasarga (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• नः: us
• नः: Karma
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• रक्षति: protects
• रक्षति: Kriyā (कर्तृ: सविता)
• Type: Verb
• Root: √रक्ष् (to protect)

• त्मना: by himself, with his own power
• त्मना: Karaṇa
• Type: Noun (reflexive/instrumental)
• Root: त्मन् (प्रातिपदिक; Vedic ‘self, own person/power’)