Rig Veda 4.16.12: Mandala 4, Sukta 16, Mantra 12

Sukta 4.16

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

कुत्साय शुष्णमशुषं नि बर्हीः प्रपित्वे अह्नः कुयवं सहस्रा । सद्यो दस्यून्प्र मृण कुत्स्येन प्र सूरश्चक्रं वृहतादभीके ॥

Recitation with translationRig Veda 4.16.12

Transliteration

kútsāya śúṣṇam aśúṣaṃ ní barhīḥ pra-pitvé áhnaḥ kúyavaṃ sahásrā | sadyó dásyūn prá mṛṇa kútsyena prá sū́raś cakráṃ vṛhatād abhī́ke ||

Translation

تو نے کوتس کے لیے شوشن کو، جو ترقی کا روکنے والا تھا، مار گرایا، دنوں کے ملاپ میں تو نے ہزاروں کویو کو توڑ ڈالا۔ اے کوتس، فوراً داسیوں کو مار گراؤ، اور سورج کا پہیہ ہمارے وجود کے قریب میدان میں وسیع چلنے لگے۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• कुत्साय: to/for Kutsa
• कुत्साय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: कुत्स (प्रातिपदिक)

• शुष्णम्: Śuṣṇa (the demon)
• शुष्णम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: शुष्ण (प्रातिपदिक)

• अशुषम्: un-dried / not withered (i.e., vigorous)
• अशुषम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: शुष् (धातु; शोषणे) → अशुष (कृदन्त/विशेषण)

• नि: down, away (prefix)
• नि: —
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/अव्यय)

• बर्हीः: thou didst smite/strike down
• बर्हीः: कर्तृ (अन्तर्निहित ‘त्वम्’)
• Type: Verb
• Root: बर्ह्/बर्हिस् (प्रातिपदिक; ‘काटना/विस्तार’ से) अथवा √बर्ह् (धातु) से निष्पन्न

• प्रपित्वे: in companionship / in close encounter
• प्रपित्वे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: प्रपित्व (प्रातिपदिक; ‘सहाय/संग’ अर्थे)

• अह्नः: of the day
• अह्नः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: अहन् (प्रातिपदिक)

• कुयवम्: Kuyava (a foe/dasyu)
• कुयवम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: कुयव (प्रातिपदिक; दस्यु-नाम)

• सहस्राः: thousands
• सहस्राः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)

• सद्यः: immediately
• सद्यः: —
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यस् (अव्यय)

• दस्यून्: the Dasyus (hostile tribes/demons)
• दस्यून्: कर्म
• Type: Noun
• Root: दस्यु (प्रातिपदिक)

• प्र: forth, forward (prefix)
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• मृण: smite, crush
• मृण: कर्तृ (अन्तर्निहित ‘त्वम्’)
• Type: Verb
• Root: √मृण् (धातु; हिंसायाम्/नाशने)

• कुत्स्येन: with/through (the help of) Kutsa
• कुत्स्येन: करण
• Type: Adjective
• Root: कुत्स्य (विशेषण/प्रातिपदिक: ‘कुत्स-सम्बन्धिन्’)

• प्र: forth (prefix)
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• सूरः: the hero (Indra)
• सूरः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सूर (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• चक्रम्: wheel, discus
• चक्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक)

• वृहतात्: may (he) make great / may (it) become great
• वृहतात्: कर्तृ (सूरः)
• Type: Verb
• Root: √वृह् (धातु; वर्धने/विस्तारे) → वृहत् (विशेषण) + तात् (आशीर्लिङ्/विधिलिङ्-प्रत्ययात्मक)

• अभीके: in the encounter, in close combat
• अभीके: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अभीक (प्रातिपदिक; ‘समीपे/युद्धे’)