Rig Veda 4.12.3: Mandala 4, Sukta 12, Mantra 3

Sukta 4.12

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

अग्निरीशे बृहतः क्षत्रियस्याग्निर्वाजस्य परमस्य रायः । दधाति रत्नं विधते यविष्ठो व्यानुषङ्मर्त्याय स्वधावान् ॥

Recitation with translationRig Veda 4.12.3

Transliteration

agnír īśe bṛhatáḥ kṣatríyasya agnír vā́jasya paramásya rāyáḥ | dádhāti rátnam vidhaté yáviṣṭho vy ā́nuṣaṅ mártyāya svadhā́vān ||

Translation

اگنی وسیع بہادرانہ طاقت کا مالک ہے؛ اگنی قوت اور اعلیٰ دولت کی اعلیٰ فراوانی کا مالک ہے۔ سب سے کم عمر، خود کو برقرار رکھنے والا، عبادت گزار کے لیے جواہر رکھتا ہے، فانی کے لیے مسلسل تسلسل میں اسے پھیلاتا ہے۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अग्निः: Agni (the fire-god)
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• ईशे: rules, has dominion
• ईशे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: ईश् (धातु)

• बृहतः: of the great
• बृहतः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: बृहन्त्- (प्रातिपदिक)

• क्षत्रियस्य: of the ruler/sovereign power
• क्षत्रियस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: क्षत्रिय- (प्रातिपदिक)

• अग्निः: Agni
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• वाजस्य: of strength/prize (vāja)
• वाजस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वाज- (प्रातिपदिक)

• परमस्य: of the highest
• परमस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: परम- (प्रातिपदिक)

• रायः: of wealth, riches
• रायः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: राय्/रयि- (प्रातिपदिक; RV often shows gen. sg. रायः)

• दधाति: places, bestows
• दधाति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)

• रत्नम्: treasure, precious gift
• रत्नम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: रत्न- (प्रातिपदिक)

• विधते: to the worshipper (the one who performs rites)
• विधते: सम्प्रदान
• Type: Noun (participle used substantively)
• Root: वि-धा (धातु) → विधत्- (कृदन्त ‘worshipper/ordainer’)

• यविष्ठः: youngest
• यविष्ठः: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यविष्ठ- (प्रातिपदिक; superlative of युवा/युवन् ‘young’ in RV usage)

• वि: apart, widely
• वि: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• अनुषक्: in succession, continuously
• अनुषक्: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: अनुषक् (अव्यय; Vedic adverb)

• मर्त्याय: to the mortal
• मर्त्याय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: मर्त्य- (प्रातिपदिक)

• स्वधावान्: possessing svadhā (inherent power/ritual potency)
• स्वधावान्: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वधा-वत् (प्रातिपदिक; possessive adj.)