Rig Veda 3.1.5: Mandala 3, Sukta 1, Mantra 5

Sukta 3.1

Rishi: Viśvāmitra

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable; verify)

Samhita Patha (Devanagari)

शुक्रेभिरङ्गै रज आततन्वान्क्रतुं पुनानः कविभिः पवित्रैः । शोचिर्वसानः पर्यायुरपां श्रियो मिमीते बृहतीरनूनाः ॥

Recitation with translationRig Veda 3.1.5

Transliteration

śukrébhir áṅgair rája ātatanvā́n krátum punānáḥ kavíbhíḥ pavítraiḥ | śócír vasānáḥ páry ā́yur apā́ṃ śriyó mimīte bṛhatī́r anū́nāḥ ||

Translation

روشن اعضا کے ساتھ وہ فضاوں میں پھیلا ہوا ہے، اپنی مراد کو پاک کرتا ہے، رشیوں کے ذریعے جو اس کے چھنے ہیں۔ شعلے کا لباس پہنے، وہ پانیوں کی زندگی کو گھیرے ہوئے ہے، وہ ان کی شانوں کو ناپتا ہے، وسیع اور بے گھٹت کثرتیں۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• शु॒क्रेभिः: with bright/pure (ones); with shining
• शु॒क्रेभिः: करण
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: शु॒क्र (प्रातिपदिक) < √शुच्/शुच् (दीप्तौ) (निघण्टु-परम्परा: ‘शुच्’ ‘शुचि’ ‘शुक्र’)

• अङ्गैः: with limbs/members
• अङ्गैः: करण
• Type: Noun
• Root: अङ्ग (प्रातिपदिक)

• रजः: the space/region; the airy realm
• रजः: कर्म
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)

• आतत॒न्वान्: stretching out; spreading
• आतत॒न्वान्: कर्तृ (विशेषणरूपेण कर्तरि)
• Type: Verbal adjective
• Root: आ-√तन् (तनु-विस्तारे) → आततन्वान् (वर्तमानकाले कृदन्तः)

• क्रतु॑म्: power of will; ritual skill/resolve
• क्रतु॑म्: कर्म
• Type: Noun
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक)

• पुना॒नः: purifying himself; being purified
• पुना॒नः: कर्तृ
• Type: Verbal adjective
• Root: √पू (पूञ् शौच/पवने) → पुनान (वर्तमान कृदन्त, आत्मनेपद-भावः)

• क॒विभिः: with sages/poets
• क॒विभिः: करण
• Type: Noun
• Root: कवि (प्रातिपदिक)

• प॒वित्रैः: with strainers/filters (purifying means)
• प॒वित्रैः: करण
• Type: Noun
• Root: पवित्र (प्रातिपदिक)

• शो॒चिः: flame; radiance
• शो॒चिः: कर्तृ (मुख्यकर्तृ/उपकर्तृ)
• Type: Noun
• Root: शोचिस् (प्रातिपदिक)

• वसा॑नः: wearing; clothed in
• वसा॑नः: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Verbal adjective
• Root: √वस् (आच्छादने) → वसान (वर्तमान कृदन्त)

• परि: around; all about
• परि: उपपद-सम्बन्ध (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• आयुः: life-span; vital life
• आयुः: कर्म
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)

• अपाम्: of the waters
• अपाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अप्/आप् (प्रातिपदिक) ‘जल’

• श्रियः: splendours; prosperities
• श्रियः: कर्म
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)

• मिमीते: measures out; apportions
• मिमीते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √मा (माने/मितौ) → मिमीते (लिट्/परिपूर्ण-रूपेण पुनरुक्त-धातु), आत्मनेपद

• बृह॒तीः: great; lofty
• बृह॒तीः: कर्म (श्रियोः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: बृहती (प्रातिपदिक) < √बृह् (वृद्धौ)

• अनू॑नाः: undiminished; not deficient
• अनू॑नाः: कर्म (श्रियोः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अनून (प्रातिपदिक) ‘not lacking’ (a- + ऊन)