Rig Veda 2.10.3: Mandala 2, Sukta 10, Mantra 3
Sukta 2.10
Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
उत्तानायामजनयन्त्सुषूतं भुवदग्निः पुरुपेशासु गर्भः । शिरिणायां चिदक्तुना महोभिरपरीवृतो वसति प्रचेताः ॥
Transliteration
uttānā́yām ajanayan suṣū́taṃ bhúvad agníḥ puru-péśāsu gárbhaḥ | śíriṇāyāṃ cid aktúnā máhobhir áparīvṛto vasati prá-cetāḥ ||
Translation
پھیلی ہوئی میں انہوں نے اچھی پیدائش والے کو پیدا کیا: اگنی بہت سی شکلوں میں بچہ بنا۔ سخت زمین میں بھی، رات اور بڑی طاقتوں سے، باشعور رہتا ہے، کھلا ہوا اور راستے کے لیے جاگتا ہوا۔
Word by Word
उत्तानायाम्in/at the outstretched (place/position)
उत्तानायाम्:
अधिकारण
TypeNoun/Adjective (used substantively)
Rootउत्तान (प्रातिपदिक)
अजनयन्they generated/produced
अजनयन्:
कर्तृ (क्रिया)
TypeVerb
Root√जन् (जनने)
सुषूतम्well-born, well-begotten
सुषूतम्:
कर्म
TypeAdjective (past participial)
Rootसु- + √सू (प्रसवे) → सुषूत (कृदन्त-भूतकर्मणि/विशेषण)
भुवत्being, coming into being
भुवत्:
क्रियाविशेषण (भाव)
TypeVerb (participial form used predicatively)
Root√भू (भवने)
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
पुरुपेशासुin/among many forms (or adornments)
पुरुपेशासु:
अधिकारण
TypeAdjective (compound) used with locative plural
Rootपुरु- + पेशस् (प्रातिपदिक; ‘form/ornament/appearance’)
गर्भःembryo, germ; the one conceived
गर्भः:
कर्तृ/सम्बन्ध (अग्नेः)
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
शिरिणायाम्in/on the stone (stony place)
शिरिणायाम्:
अधिकारण
TypeNoun
Rootशिरिणा (प्रातिपदिक; RV: ‘stone/rocky (place), stony bed’)
चित्even, indeed
चित्:
सम्बन्ध (निपात)
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय)
अक्तुनाby/with the night (darkness)
अक्तुना:
करण
TypeNoun
Rootअक्तु (प्रातिपदिक; ‘night/darkness’)
महःभिःwith great powers/might
महःभिः:
करण
TypeNoun
Rootमहि/महस् (प्रातिपदिक; ‘greatness, might’)
अपरीवृतःnot enclosed, unobstructed
अपरीवृतः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective (past participle)
Rootअ- + परि-√वृत् (वरणे/आवरणे) → अपरीवृत (कृदन्त)
वसतिdwells, abides
वसति:
क्रिया
TypeVerb
Root√वस् (निवासे)
प्रचेताःthe wise one, the foreknower
प्रचेताः:
कर्तृ (अग्नेः विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootप्र-चेतस् (प्रातिपदिक; ‘foreknowing, wise, provident’)
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
