Rig Veda 10.72.7 — Mandala 10, Sukta 72, Mantra 7

Sukta 10.72

Rishi: Bṛhaspati / Angirasa-tradition

Devata: Devāḥ; Sūrya as recovered light

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

यद्देवा यतयो यथा भुवनान्यपिन्वत । अत्रा समुद्र आ गूळ्हमा सूर्यमजभर्तन ॥

Transliteration

yád devā́ yatáyo yáthā bhúvanāny ápinvata | átrā samudrá ā́ gūḷhám ā́ sū́ryam ajabhartana ||

Translation

When the Gods, as disciplined seekers, filled out the worlds, then in the ocean they brought forth the Sun that was hidden—the light recovered from concealment within the vast depths.

Word by Word

• यत्: that which / when
• यत्: सम्बन्ध/विशेषण (अन्वय-सम्बन्धः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• यतयः: the ascetics / disciplined ones
• यतयः: कर्तृ (देवैः सह समुच्चित-कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: यति (प्रातिपदिक)

• यथा: as, in the manner that
• यथा: प्रकार/रीति (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)

• भुवनानि: the worlds / beings
• भुवनानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक) < भू (धातु)

• अपिन्वत: they filled / made swell / invigorated
• अपिन्वत: क्रिया (कर्तृ=देवाः यतयः; कर्म=भुवनानि)
• Type: Verb
• Root: पिव्/प्याय् (वर्धने/पूरणे) → पिन्व् (वेदिक-प्रयोगः)

• अत्र: here
• अत्र: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)

• समुद्रः: the ocean
• समुद्रः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)

• आ: towards, into
• आ: क्रियाविशेषण/उपसर्ग (अजभर्तन इत्यस्य)
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• गूळ्हम्: hidden, concealed
• गूळ्हम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective (past participle)
• Root: गूह् (गोपने) → गूळ्ह (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• सूर्यम्: the Sun
• सूर्यम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• अजभर्तन: they bore/raised up, brought forth
• अजभर्तन: क्रिया (कर्तृ=समुद्रः [वेदिक-काव्ये कर्तृत्व-प्रयोगः])
• Type: Verb
• Root: भृ (धारणे/भरणे) + उपसर्गः आ-; वेदिक-रूपम् ‘अज-’ (अग्मेंटयुक्त-लङ्) → अजभर्तन