Rig Veda 10.48.2: Mandala 10, Sukta 48, Mantra 2

Sukta 10.48

Devata: Indra (self-proclamation with mythic references to Trita, Dadhīci, Mātariśvan)

Samhita Patha (Devanagari)

अहमिन्द्रो रोधो वक्षो अथर्वणस्त्रिताय गा अजनयमहेरधि । अहं दस्युभ्यः परि नृम्णमा ददे गोत्रा शिक्षन्दधीचे मातरिश्वने ॥

Recitation with translationRig Veda 10.48.2

Transliteration

ahám índro ródho vákṣo átharvaṇas tritā́ya gā́ ajanayam áher ádhi | aháṃ dásyubhyaḥ pári nṛ́mṇam ā́ dade gotrā́ śíkṣan dadhī́ce mātáriśvane ||

Translation

میں ہی اندر ہوں، اٹھرون قوت کا مزاحم رکاوٹ اور کشادہ سینہ؛ ترتا کے لیے میں نے روشنی کی کرنیں سانپ کے اوپر سے پیدا کیں۔ میں نے دسیوؤں کے خلاف طاقت قائم کی؛ اور میں نے دادھیچی کو ماتریشون کے لیے چھپے ہوئے پن بھی سکھائے - تاکہ خفیہ آگ اٹھایا جائے۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अहम्: I
• अहम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ (अहम्-समनाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• रोधः: a barrier, obstruction
• रोधः: कर्म (अहम्…[अस्मि] इति निहित-क्रियायाः विधेय-नाम)
• Type: Noun
• Root: रोधस् (प्रातिपदिक)

• वक्षः: chest; breast (strength)
• वक्षः: कर्म/विधेय-नाम (अहम्…[अस्मि] इति)
• Type: Noun
• Root: वक्षस् (प्रातिपदिक)

• अथर्वणः: of Atharvan
• अथर्वणः: सम्बन्ध (त्रिताय इत्यस्य/गाः इत्यस्य सन्दर्भे)
• Type: Noun
• Root: अथर्वन् (प्रातिपदिक)

• त्रिताय: for Trita
• त्रिताय: सम्प्रदान
• Type: Noun (proper name)
• Root: त्रित (प्रातिपदिक)

• गाः: cows
• गाः: कर्म
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• अजनयम्: I generated, produced
• अजनयम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √जन् (जनयति) [णिच्]

• अहेः: of the serpent (Ahi)
• अहेः: अपादान/सम्बन्ध (अधि इत्यनेन सह: ‘अहेः अधि’ = ‘अहेः उपरि/अधिष्ठानात्’)
• Type: Noun
• Root: अहि (प्रातिपदिक)

• अधि: upon, over; from on
• अधि: अधिकरण-निर्देशक
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय)

• अहम्: I
• अहम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दस्युभ्यः: to/for the Dasyus
• दस्युभ्यः: सम्प्रदान (परि-निर्दिष्ट-परिसर/विषयः)
• Type: Noun
• Root: दस्यु (प्रातिपदिक)

• परि: around; away from; completely
• परि: क्रियाविशेषण/उपसर्ग
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• नृम्णम्: manly might, heroic power
• नृम्णम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: नृम्ण (प्रातिपदिक)

• आ: towards, forth
• आ: क्रियाविशेषण/उपसर्ग
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• ददे: I have given / I gave
• ददे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √दा (ददाति)

• गोत्रा: cow-pens; enclosures (of cows)
• गोत्रा: कर्म
• Type: Noun
• Root: गोत्र (प्रातिपदिक)

• शिक्षन्: teaching; instructing
• शिक्षन्: कर्तृ-विशेषण (अहम् इत्यस्य)
• Type: Participle
• Root: √शिक्ष् (शिक्षते/शिक्षति) → वर्तमान-कृदन्त

• दधीचे: to Dadhīci
• दधीचे: सम्प्रदान
• Type: Noun (proper name)
• Root: दधीचि (प्रातिपदिक; ऋषिनाम)

• मातरिश्वने: to Mātariśvan
• मातरिश्वने: सम्प्रदान
• Type: Noun (proper name)
• Root: मातरिश्वन् (प्रातिपदिक; देव/ऋषिनाम)