Rig Veda 10.113.1: Mandala 10, Sukta 113, Mantra 1

Sukta 10.113

Devata: Indra (supported by Dyāvā-Pṛthivī and Viśve Devāḥ)

Chandas: Trishtubh (probable; requires verification)

Samhita Patha (Devanagari)

तमस्य द्यावापृथिवी सचेतसा विश्वेभिर्देवैरनु शुष्ममावताम् । यदैत्कृण्वानो महिमानमिन्द्रियं पीत्वी सोमस्य क्रतुमाँ अवर्धत ॥

Recitation with translationRig Veda 10.113.1

Transliteration

tám asya dyā́vāpṛthivī́ sa-cétasā víśvebhir deváir ánu śúṣmam āvatām | yád ait kṛṇvānáḥ mahimā́nam indriyáṃ pītvī́ sómasya krátumān avardhata ||

Translation

اس کی، آسمان اور زمین ایک دل ہو کر، تمام دیوتاؤں کے ساتھ، اس کی طاقت کو بڑھائیں، جب وہ اپنی عظمت کو بناتے ہوئے آگے بڑھا، سوما پی کر، دانش مند نے بڑھایا۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तमस्य: of him/that (of the dark one / of that one)
• तमस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: तम (प्रातिपदिक) + -स्य (षष्ठी) अथवा तद्-प्रातिपदिकस्य (तस्मिन्/तस्य) वैदिक-रूप

• द्यावापृथिवी: Heaven and Earth
• द्यावापृथिवी: कर्तृ (with verb ‘अवताम्’)
• Type: Noun (compound)
• Root: द्याव् (दिव्) + पृथिवी (प्रातिपदिक) (द्वन्द्व समास)

• सचेतसा: in concord / with one intent
• सचेतसा: करण/सहभाव (in accord, jointly)
• Type: Adjective
• Root: स-चेतस् (प्रातिपदिक; ‘having one mind/being in accord’)

• विश्वेभिः: with all
• विश्वेभिः: सह/करण (with)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (सर्व) (प्रातिपदिक)

• देवैः: the gods
• देवैः: सह/करण (with)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• अनु: along / after / in accordance with
• अनु: उपपद-सम्बन्ध (following/along)
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

• शुष्मम्: might, vigor
• शुष्मम्: कर्म (object of ‘अवताम्’)
• Type: Noun
• Root: शुष्म (प्रातिपदिक)

• अवताम्: let the two help/strengthen
• अवताम्: क्रिया (main verb)
• Type: Verb
• Root: √अव् (रक्षण-गमनादि; here ‘to help/protect/strengthen’)

• यत्: when/that which
• यत्: सम्बन्ध (relative connector)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सम्बन्ध-प्रातिपदिक)

• एत्: this
• एत्: सम्बन्ध/निर्देश (deictic)
• Type: Pronoun/Particle
• Root: एतद् (प्रातिपदिक; enclitic/particle-like in Vedic)

• कृण्वानः: doing, making
• कृण्वानः: कर्तृ (of the participial action; referring to Indra)
• Type: Participle
• Root: √कृ (करणे) → कृण्वान (शतृ-प्रत्यय, वर्तमान कृदन्त)

• महिमानम्: greatness, majesty
• महिमानम्: कर्म (object of ‘कृण्वानः’)
• Type: Noun
• Root: महिमन् (प्रातिपदिक)

• इन्द्रियम्: Indra’s (mighty) / pertaining to Indra
• इन्द्रियम्: विशेषण (qualifier of ‘महिमानम्’)
• Type: Adjective/Noun
• Root: इन्द्रिय (प्रातिपदिक; ‘belonging to Indra/Indra-like power’)

• पीत्वी: having drunk
• पीत्वी: पूर्वकाल (prior action to main verb)
• Type: Gerund
• Root: √पा (पाने) → पीत्वी (क्त्वा/ल्यप्-प्रत्यय का वैदिक रूप)

• सोमस्य: of Soma
• सोमस्य: सम्बन्ध (genitive with ‘पीत्वी’)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)

• क्रतुमान्: possessing resolve/wise
• क्रतुमान्: कर्तृ (with ‘अवर्धत’)
• Type: Adjective
• Root: क्रतु-मत् (प्रातिपदिक; ‘possessing resolve/insight’)

• अवर्धत: grew, increased
• अवर्धत: क्रिया (main verb of second clause)
• Type: Verb
• Root: √वृध् (वर्धने)