Rig Veda 1.73.5: Mandala 1, Sukta 73, Mantra 5

Sukta 1.73

Rishi: Gopavana Ātreya (traditional attribution for RV 1.73)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (11-syllable pādas)

Samhita Patha (Devanagari)

वि पृक्षो अग्ने मघवानो अश्युर्वि सूरयो ददतो विश्वमायुः । सनेम वाजं समिथेष्वर्यो भागं देवेषु श्रवसे दधानाः ॥

Recitation with translationRig Veda 1.73.5

Transliteration

ví pṛ́kṣo agne maghávāno aśyur ví sūrayo dádataḥ víśvam ā́yuḥ | sanéma vā́jaṃ samithéṣv aryó bhā́gaṃ devéṣu śrávase dádhānāḥ ||

Translation

اے اگنی، سخاوت کرنے والے اور طلب گار آگے بڑھیں, روشنی والے رشی پوری زندگی کے دوران اپنا دینا وسیع کریں۔ ہم لڑائیوں میں طاقت کی فراوانی جیت لیں؛ دیوتاؤں میں شریف خواہش اپنا حصہ رکھے، شہرت قائم کرتے ہوئے۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वि: apart, forth (intensifier)
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग) अव्यय

• पृक्षः: the mingling/combining one (epithet of Agni)
• पृक्षः: Kartā (वाक्ये विशेष्य/विषयः) / संबोधनार्थे अग्ने इत्यनेन सह
• Type: Noun/Adjective
• Root: पृक्ष (प्रातिपदिक; ‘मिश्रक/संयोगी’, अग्निविशेषण) अथवा पृक्ष्- (नाम)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• मघवानः: the bountiful ones, generous patrons
• मघवानः: Kartā (ददतः) / सहकर्ता
• Type: Noun/Adjective
• Root: मघवन् (प्रातिपदिक)

• अश्युः: swift, eager
• अश्युः: Kartā-विशेषण (पृक्षः/अग्निः) अथवा वाक्यविशेषण
• Type: Adjective
• Root: अश्यु (प्रातिपदिक; ‘शीघ्र/उत्सुक/प्रेरित’)

• वि: apart, widely
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग) अव्यय

• सूरयः: patrons, chiefs, benefactors
• सूरयः: Kartā (ददतः) / सहकर्ता
• Type: Noun
• Root: सूरि (प्रातिपदिक)

• ददतः: they give
• ददतः: क्रिया (कर्तृ-क्रिया) ; कर्म अपेक्षित
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)

• विश्वम्: all, everything
• विश्वम्: Karma (ददतः) / ‘सर्वम्’
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• आयुः: life, lifetime
• आयुः: Karma (ददतः) / फल-निर्देश
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)

• सनेम: may we win/obtain
• सनेम: क्रिया (इच्छा/प्रार्थना)
• Type: Verb
• Root: सन्/सन् (धातु ‘प्राप्/लभ्’)

• वाजम्: prize, strength, booty
• वाजम्: Karma (सनेम)
• Type: Noun
• Root: वाज (प्रातिपदिक)

• समिथेषु: in the contests, in the battles
• समिथेषु: Adhikaraṇa (स्थान/प्रसङ्गः)
• Type: Noun
• Root: समिथि (प्रातिपदिक)

• अर्यः: the Arya/host, the noble (patron)
• अर्यः: Kartā (अन्तर्निहितः ‘अर्यः’ = आर्यः/स्वामी/मित्रः) अथवा विशेषण (अग्ने) — वैदिके सम्भाव्य
• Type: Noun/Adjective
• Root: अर्य (प्रातिपदिक)

• भागम्: a share, portion
• भागम्: Karma (दधानाः) / धारणीय-वस्तु
• Type: Noun
• Root: भाग (प्रातिपदिक)

• देवेषु: among the gods
• देवेषु: Adhikaraṇa (मध्ये/संबन्धे)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• श्रवसे: for fame, for renown
• श्रवसे: Sampradāna (उद्देश्य/हित)
• Type: Noun
• Root: श्रवस् (प्रातिपदिक)

• दधानाः: bearing, bestowing, placing
• दधानाः: Kartā (सनेम इत्यस्य ‘वयं’/सूरयः) विशेषण; क्रियासहभाव
• Type: Participle
• Root: धा (धातु) → दधत् (वर्तमान कृदन्त) / दधान (आत्मनेपद-प्रत्यय)