Rig Veda 1.71.1: Mandala 1, Sukta 71, Mantra 1

Sukta 1.71

Rishi: Parāśara Śāktya

Devata: Agni and Uṣas (interwoven: awakening of the desired flame and the dawning illumination)

Chandas: Triṣṭubh (with extended cadence)

Samhita Patha (Devanagari)

उप प्र जिन्वन्नुशतीरुशन्तं पतिं न नित्यं जनयः सनीळाः । स्वसारः श्यावीमरुषीमजुष्रञ्चित्रमुच्छन्तीमुषसं न गावः ॥

Recitation with translationRig Veda 1.71.1

Transliteration

úpa prá jinvann uśatī́r uśántam pátiṃ ná nítyaṃ jánayaḥ sa-nīḷāḥ | svásāraḥ śyā́vīm áruṣīm ájuṣran citrám ucchántīm uṣásam ná gā́vaḥ

Translation

وہ اپنی خواہش سے مطلوب کو آگے دھکیلتے اور جگاتے ہیں، جیسے عورتیں ہمیشہ موجود مالک کو جگاتی ہیں؛ ایک گھر کی بہنیں تاریک اور سرخ میں خوش ہوتی ہیں, گائیوں کی طرح وہ کئی رنگوں والی صبح کی پیروی کرتی ہیں جب وہ اٹھتی ہے۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• उप: near, towards (up to)
• उप: —
• Type: Indeclinable
• Root: उप (उपसर्ग) अव्यय

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग) अव्यय

• जिन्वन्: urging on, quickening
• जिन्वन्: Kartā (वर्णनात्मकः) / विशेषणम्
• Type: Verb (participle) / Adjective
• Root: जिव्/जि (धातु: जिन्वति) → जिन्वत्

• उशतीः: the desiring (women), eager ones
• उशतीः: Kartā
• Type: Noun/Adjective
• Root: उशत् (प्रातिपदिक) < √वश्/उश् ‘to desire’

• उशन्तम्: the desired one
• उशन्तम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: उशन्त् (प्रातिपदिक) < √वश्/उश् ‘to desire’

• पतिम्: lord, husband
• पतिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• नित्यम्: ever, constant(ly)
• नित्यम्: —
• Type: Adjective (used adverbially) / Noun
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)

• जनयः: begetters, producers
• जनयः: Kartā
• Type: Noun
• Root: जनय (प्रातिपदिक) < √जन् ‘to beget’ (य-प्रत्यय)

• सनीळाः: sharing one nest/home; of one abode
• सनीळाः: Kartā (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: स-नीळ (प्रातिपदिक) (सह + नीळ ‘nest, home’)

• स्वसारः: sisters
• स्वसारः: Kartā
• Type: Noun
• Root: स्वसृ (प्रातिपदिक)

• श्यावीम्: dark, dusky
• श्यावीम्: Karma (विशेष्य-उषसम् प्रति)
• Type: Adjective
• Root: श्यावी (प्रातिपदिक)

• अरुषीम्: ruddy, glowing
• अरुषीम्: Karma (विशेष्य-उषसम् प्रति)
• Type: Adjective
• Root: अरुषी (प्रातिपदिक)

• अजुष्रन्: they enjoyed/favored, they welcomed
• अजुष्रन्: Kriyā (मुख्या); Kartā=स्वसारः
• Type: Verb
• Root: √जुष् ‘to enjoy, favor’ (aorist)

• चित्रम्: bright, wondrous
• चित्रम्: Karma (विशेष्य-उषसम् प्रति)
• Type: Adjective
• Root: चित्र (प्रातिपदिक)

• उच्छन्तीम्: shining forth, dawning
• उच्छन्तीम्: Karma (विशेषणम्)
• Type: Verb (participle) / Adjective
• Root: उद्-√शा/छा ‘to shine, appear’ → उच्छन्ती (वर्त. कृदन्त)

• उषसम्: Dawn (Uṣas)
• उषसम्: Karma
• Type: Noun
• Root: उषस् (प्रातिपदिक)

• न: like
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• गावः: cows
• गावः: Kartā (उपमान-कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)