Rig Veda 1.141.3: Mandala 1, Sukta 141, Mantra 3

Sukta 1.141

Rishi: Dīrghatamas Āucathya (traditional, subject to recension)

Devata: Agni (with Mātariśvan as agent of manifestation)

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm)

Samhita Patha (Devanagari)

निर्यदीं बुध्नान्महिषस्य वर्पस ईशानासः शवसा क्रन्त सूरयः । यदीमनु प्रदिवो मध्व आधवे गुहा सन्तं मातरिश्वा मथायति ॥

Recitation with translationRig Veda 1.141.3

Transliteration

nír yad ī́ṃ budhnā́n mahiṣásya várpasa īśānā́saḥ śávasā kránta sū́rayaḥ | yadīm ánu pradívo mádhva ā́dhave guhā́ sántam mātáriśvā mathā́yati ||

Translation

جب بنیاد سے بڑے کی شکل نکالی جاتی ہے، مالک رشی زور سے آگے بڑھتے ہیں۔ اور جب پیشہ آسمان کے شہد کے پیچھے نذر کے لیے، ماتریشون اسے چھپے ہوئے باوجود باہر نکالتا ہے۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• निः: out, forth
• निः: —
• Type: Indeclinable
• Root: निस् (उपसर्ग/निपात)

• यत्: he/it drove/led
• यत्: —
• Type: Verb
• Root: यम् (धातु)

• ईम्: indeed, just, him/it (emphatic particle)
• ईम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: ईम् (निपात)

• बुध्नात्: from the base/bottom
• बुध्नात्: Apādāna
• Type: Noun
• Root: बुध्न (प्रातिपदिक)

• महिषस्य: of the buffalo/bull (mighty one)
• महिषस्य: Sambandha (genitive)
• Type: Noun
• Root: महिष (प्रातिपदिक)

• वर्पसः: of the form/beauty, appearance
• वर्पसः: Sambandha (genitive)
• Type: Noun
• Root: वर्पस् (प्रातिपदिक)

• ईशानासः: ruling, possessing, lording
• ईशानासः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: ईशान (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ईश्)

• शवसा: by strength, with might
• शवसा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: शवस् (प्रातिपदिक)

• क्रन्त: they strode/stepped forth
• क्रन्त: —
• Type: Verb
• Root: क्रम्/क्रन्द् (धातु; वैदिक रूप क्रन्त)

• सूरयः: the seers/sages
• सूरयः: Kartā
• Type: Noun
• Root: सूरि (प्रातिपदिक)

• यदा: when
• यदा: —
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)

• ईम्: indeed, just
• ईम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: ईम् (निपात)

• अनु: after, along
• अनु: —
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

• प्रदिवः: of the fore-heaven/upper sky
• प्रदिवः: Adhikaraṇa (locative sense via genitive: ‘in/through the fore-heaven’)
• Type: Noun
• Root: प्रदिव्/प्रदिव (प्रातिपदिक; वैदिक)

• मध्वः: of sweetness/honey; of Soma
• मध्वः: Sambandha (genitive)
• Type: Noun
• Root: मधु (प्रातिपदिक)

• आधवे: for the pressing/pressing-rite (Soma pressing)
• आधवे: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: आधव (प्रातिपदिक)

• गुहा: in concealment, secretly
• गुहा: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: गुहा (अव्यय/नाम)

• सन्तम्: being, existing
• सन्तम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: सत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √अस्)

• मातरिश्वा: Mātariśvan (Vedic wind/fire-bringer)
• मातरिश्वा: Kartā
• Type: Noun
• Root: मातरिश्वन् (प्रातिपदिक)

• मथायति: he churns/causes to be churned; kindles by friction
• मथायति: —
• Type: Verb
• Root: मथ् (धातु)