Rig Veda 1.116.9: Mandala 1, Sukta 116, Mantra 9

Sukta 1.116

Rishi: Kakṣīvant Dairghatamasa

Devata: Aśvinau (Nāsatyā)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

परावतं नासत्यानुदेथामुच्चाबुध्नं चक्रथुर्जिह्मबारम् । क्षरन्नापो न पायनाय राये सहस्राय तृष्यते गोतमस्य ॥

Recitation with translationRig Veda 1.116.9

Transliteration

párāvatáṃ nāsatyā anudethām uccā́budhnaṃ cakrathur jihmá-bāram | kṣárann ā́paḥ na pā́yanāya rā́ye sahásrāya tṛ́ṣyate gótamasya ||

Translation

اے ناستیہ دیوتاؤ، تم نے اس کا پیچھا دور تک کیا۔ تم نے اونچی بنیاد والے سہارے کو جو بوجھ سے ٹیڑھا ہو گیا تھا، مضبوط کیا۔ پانیوں کے پینے کی جگہ بہنے کی طرح، تم نے گوتم کے لیے بہت سی نعمتوں کا بہاؤ لایا جو ہزاروں کی فراخی کا پیاسا تھا۔

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• परावतम्: to a far region / far away
• परावतम्: कर्म (गन्तव्य/प्राप्य) / अधिकरण (गन्तव्यदेश) संदर्भे
• Type: Noun/Adjective
• Root: परावत् (प्रातिपदिक) < परा + अव (दूर)

• नासत्या: O Nāsatyas (Aśvins)
• नासत्या: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: नासत्य (प्रातिपदिक; अश्विनौ) संभवतः *na-asatya ‘not untrue’ (देव-नाम)

• अनूदेथाम्: you two bestowed / granted
• अनूदेथाम्: क्रिया (मुख्य क्रिया) — ‘you two gave/assigned’
• Type: Verb
• Root: अनु + √दा (दा/ददाति) ‘देना/प्रदान’

• उच्चा: high / aloft
• उच्चा: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: उच्चा (अव्यय; उच्च ‘ऊँचा’)

• अबुध्नम्: bottomless / without a base
• अबुध्नम्: कर्म (चक्रथुः इत्यस्य) / विधेय
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: अ-बुध्न (प्रातिपदिक) < न + बुध्न ‘तल/बुध्न’

• चक्रथुः: you two made
• चक्रथुः: क्रिया (मुख्य क्रिया) — ‘you two made’
• Type: Verb
• Root: √कृ (करोति) — परिपूर्ण/कृत (चकार)

• जिह्मबारम्: a crooked barrier/obstruction (or: with a crooked enclosure)
• जिह्मबारम्: कर्म (चक्रथुः इत्यस्य) / विधेय
• Type: Noun/Adjective
• Root: जिह्म-बार (प्रातिपदिक) < जिह्म ‘वक्र’ + बार ‘बन्ध/आवरण/प्रतिबन्ध’

• क्षरन्: flowing
• क्षरन्: कर्ता (उपवाक्ये) — ‘flowing’
• Type: Verb (participle)
• Root: √क्षर् (क्षरति) ‘बहना/टपकना’

• आपः: the waters
• आपः: कर्ता (क्षरन् इत्यस्य) / उपमान-आधार
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक) ‘जल’

• न: like
• न: सम्बन्धक (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• पायनाय: for drinking / for a draught
• पायनाय: सम्प्रदान (उद्देश्य) — ‘for drinking/for a drink’
• Type: Noun
• Root: पायन (प्रातिपदिक) < √पा ‘पान/रक्षण’ → पायन ‘पानस्थान/पानमार्ग/पानम्’

• राये: for wealth
• राये: सम्प्रदान (उद्देश्य) — ‘for wealth’
• Type: Noun
• Root: राय् (प्रातिपदिक) ‘धन/समृद्धि’

• सहस्राय: for a thousand (in number)
• सहस्राय: सम्प्रदान (उद्देश्य) — ‘for a thousand (fold)’
• Type: Noun/Adjective
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक) ‘हजार’

• तृष्यते: thirsts / longs
• तृष्यते: क्रिया (उपवाक्ये) — ‘longs/thirsts’
• Type: Verb
• Root: √तृष् (तृष्यति) ‘प्यासा होना/लालसा करना’

• गोतमस्य: of Gotama
• गोतमस्य: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of Gotama’
• Type: Noun
• Root: गोतम (प्रातिपदिक; ऋषि-नाम)