Rig Veda 1.115.5: Mandala 1, Sukta 115, Mantra 5

Sukta 1.115

Rishi: Kutsa Āṅgirasa

Devata: Sūrya (under the oversight of Mitra-Varuṇa)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

तन्मित्रस्य वरुणस्याभिचक्षे सूर्यो रूपं कृणुते द्योरुपस्थे । अनन्तमन्यद्रुशदस्य पाजः कृष्णमन्यद्धरितः सं भरन्ति ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.115.5

Transliteration

tán mitrásya váruṇasyābhicákṣe sū́ryo rū́paṃ kṛṇute dyór upásthe | anántam anyád rúśad asya pā́jaḥ kṛ́ṣṇam anyád dharítaḥ sáṃ bharanti ||

Translation

In the overseeing gaze of Mitra and Varuṇa, Sūrya forms his beauty in the lap of Heaven. One aspect of his force is boundless and shining; another is dark—these the Harits gather together. Thus the illuminer holds both the infinite radiance and the needed shadow, so that consciousness may grow by contrast and by ordered totality.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तत्: that (it)
• तत्: Karma (कर्म) / (सम्बन्ध-सूचक) निर्देश
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मित्रस्य: of Mitra
• मित्रस्य: Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)

• वरुणस्य: of Varuṇa
• वरुणस्य: Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)

• अभिचक्षे: I behold / I look upon
• अभिचक्षे: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चक्ष् (धातु; ‘देखना’) + अभि- (उपसर्ग)

• सूर्यः: the Sun
• सूर्यः: Kartā (कर्ता) (कृणुते इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• रूपम्: form
• रूपम्: Karma (कर्म) (कृणुते इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)

• कृणुते: makes / fashions
• कृणुते: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु; ‘करना/बनाना’)

• द्यौः: the Heaven (Dyauḥ)
• द्यौः: Kartā (कर्ता) (अन्तर्निहित ‘अस्ति/भवति’ अथवा ‘उपस्थे’ इत्यस्य सम्बन्ध) / विषय
• Type: Noun
• Root: द्यौ (प्रातिपदिक)

• उपस्थे: in the lap / in the seat
• उपस्थे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उपस्थ (प्रातिपदिक)

• अनन्तम्: endless, boundless
• अनन्तम्: Karma (कर्म) (भरन्ति इत्यस्य) / विशेष्य-विशेषणभाव
• Type: Adjective
• Root: अनन्त (प्रातिपदिक)

• अन्यत्: another (one)
• अन्यत्: Karma (कर्म) (भरन्ति इत्यस्य)
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)

• रुशत्: shining, bright
• रुशत्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective (participle)
• Root: रुश् (धातु; ‘दीप्तौ/श्वेतत्वे’) → वर्तमानकृदन्त

• अस्य: of him / of it
• अस्य: Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्ध) (पाजः इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पाजः: radiance, splendor
• पाजः: Karma (कर्म) (भरन्ति इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: पाजस् (प्रातिपदिक; ‘तेजस्/बलम्’)

• कृष्णम्: dark, black
• कृष्णम्: Karma (कर्म) (भरन्ति इत्यस्य) / विशेष्य-विशेषणभाव
• Type: Adjective
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक)

• अन्यत्: another (one)
• अन्यत्: Karma (कर्म) (भरन्ति इत्यस्य)
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)

• हरितः: the tawny (mares/rays)
• हरितः: Kartā (कर्ता) (भरन्ति इत्यस्य)
• Type: Noun (collective/adj. used substantively)
• Root: हरित् (प्रातिपदिक; ‘हरित/हरिण-वर्ण’)

• सम्: together, completely
• सम्: (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग/अव्यय)

• भरन्ति: bear, carry
• भरन्ति: Kriyā (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भृ (धातु; ‘धारणे/वहने’)