Valmiki Ramayana 2.22.4 — Ayodhya Kanda, Sarga 22, Shloka 4

अभिषेक-निवृत्ति-उपदेशः

Withdrawal of the Coronation: Rama’s Counsel to Lakshmana

Devanagari script

निगृह्य रोषं शोकं च धैर्यमाश्रित्य केवलम्।अवमानं निरस्येमं गृहीत्वा हर्षमुत्तमम्।।2.22.3।।उपक्लृप्तं हि यत्किञ्चिदभिषेकार्थमद्य मेसर्वं विसर्जय क्षिप्रं कुरु कार्यं निरत्ययम्।।2.22.4।।

Transliteration

upakḷptaṃ hi yat kiñcid abhiṣekārtham adya me | sarvaṃ visarjaya kṣipraṃ kuru kāryaṃ niratyayam ||

Translation

آج میرے ابھیشیک کے لیے جو کچھ بھی انتظام کیا گیا ہے، اسے سب کا سب فوراً موقوف کر دو؛ جلدی کرو اور جو کام لازم ہے اسے بے خلل انجام دو۔

Word by Word

• यस्यान्: whose
• यस्यान्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन; सम्बन्धवाचक (relative)

• मत्-अभिषेक-अर्थे: in the matter of my consecration
• मत्-अभिषेक-अर्थे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (मत्-आदेश) + अभिषेक (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (मम अभिषेकस्य अर्थे); पुंलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन

• मानसम्: mind/heart
• मानसम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मानस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; कर्तृपद (subject of 'paritapyate')

• परितप्यते: is distressed
• परितप्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि + तप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense): 'is pained'

• माता: mother
• माता: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; 'सा' इत्यस्य अप्पोजिशन

• मे: my
• मे: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive), एकवचन

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; सहसम्बन्ध (correlative)

• यथा: so that
• यथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/उपायवाचक (adverb: 'so that/as')

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation)

• स्यात्: may be
• स्यात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• स-विशङ्का: doubtful/apprehensive
• स-विशङ्का: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विशङ्का (प्रातिपदिक) + स (सह-अर्थक)
• Form: अव्ययीभाव (सह-अर्थे); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying 'sā/mātā')

• तथा: accordingly
• तथा: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; तदनुरूप (adverb: 'thus/accordingly')

• कुरु: do
• कुरु: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Context

Do not grieve, O Lakshmana, over the loss of the kingdom. Living in exile is more glorious than running the kingdom.

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa
• abhiṣeka (coronation rites)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is prioritizing duty and stability over personal gain—Rāma orders the cessation of coronation preparations to prevent disorder.

What is the narrative situation?

After the coronation is obstructed, Rāma directs Lakṣmaṇa to dismantle the ceremonial arrangements promptly and safely.

Which character virtue is emphasized?

Tyāga (renunciation) coupled with practical responsibility—Rāma is detached yet attentive to consequences.