Adhyaya 30

Verse 1

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्यमहाभाग स च राजा भगीरथः । आराध्य श्रीमहादेवमुद्दिधीर्षुः पितामहान्

Sinabi ni Skanda: Makinig, O mapalad na Agastya. Ang haring si Bhagīratha, na nagnanais iligtas ang kanyang mga ninuno, ay sumamba sa maluwalhating Mahādeva.

Verse 2

ब्रह्मशाप विनिर्दग्धान्सर्वान्राजर्षिसत्तमः । महता तपसा भूमिमानिनाय त्रिवर्त्मगाम्

Ang pinakadakila sa mga rājarsi, sa pamamagitan ng dakilang tapas, ay ibinaba sa lupa ang (Gaṅgā) na naglalakbay sa tatlong landas, alang-alang sa lahat ng nasunog ng sumpa ni Brahmā.

Verse 3

त्रयाणामपि लोकानां हिताय महते नृपः । समानैषीत्ततो गंगां यत्रासीन्मणिकर्णिका

Para sa dakilang kapakanan ng tatlong daigdig, dinala ng hari ang Gaṅgā sa pook na kinaroroonan ng Maṇikarṇikā.

Verse 4

आनंदकाननं शंभोश्चक्रपुष्करिणी हरेः । परब्रह्मैकसुक्षेत्रं लीलामोक्षसमर्पकम्

Ito ang Ānandakānana ni Śambhu; ito ang Cakrapuṣkariṇī ni Hari; ito ang iisang pinakadakilang banal na kṣetra ng Kataas-taasang Brahman—na nagkakaloob ng mokṣa bilang banal na lila.

Verse 5

प्रापयामास तां गंगां दैलीपिः पुरतश्चरन् । निर्वाणकाशनाद्यत्र काशीति प्रथिता पुरी

Nangunguna sa harap niya, dinala ni Dailīpi ang banal na Gaṅgā sa lungsod—yaong pook na, sapagkat nagliliwanag sa nirvāṇa, ay tanyag bilang “Kāśī.”

Verse 6

अविमुक्तं महाक्षेत्रं न मुक्तं शंभुना क्वचित । प्रागेव हि मुनेऽनर्घ्यं जात्यं जांबूनदं स्वयम्

O pantas, ang Avimukta ang dakilang banal na kṣetra na kailanma’y hindi iniiwan ni Śambhu (Śiva). Tunay, ito’y likás na di-matatawaran—gaya ng dalisay na katutubong ginto, Jāmbūnada.

Verse 7

पुनर्वारितरेणापि हीरेणयदि संगतम् । चक्रपुष्करणीतीर्थं प्रागेव श्रेयसांपदम्

Kahit pa ang isang bagay ay maisanib sa diyamanteng paulit-ulit na pinadalisay, ang Cakrapuṣkaraṇī Tīrtha ay mula pa sa simula ang tunay na tahanan ng pagpapala at ng pinakamataas na kabutihan.

Verse 8

ततः श्रेष्ठतरं शंभोर्मणिश्रवणभूषणात् । आनंदकानने तस्मिन्नविमुक्ते शिवालये

Higit na marilag pa kaysa sa hiyas na palamuting pangtenga ni Śambhu, yaong tahanan ni Śiva—ang Avimukta—na naroon sa masayang gubat na Ānandakānana.

Verse 9

प्रागेव मुक्तिः संसिद्धा गंगासंगात्ततोधिका । यदा प्रभृति सा गंगा मणिकर्ण्यां समागता

Doon pa lamang ay ganap na natamo ang mokṣa; datapwat lalo pa itong umigting sa pakikipag-isa sa Gaṅgā—mula nang dumating ang Gaṅgā sa Māṇikarṇī.

Verse 10

तदाप्रभृति तत्क्षेत्रं दुष्प्रापं त्रिदशैरपि । कृत्वा कर्माण्यनेकानि कल्याणानीतराणि वा

Mula noon, ang banal na kṣetra na yaon ay naging mahirap maabot kahit ng mga diyos; bagaman ang mga nilalang ay gumagawa ng di-mabilang na gawa—mabuti man o di-mabuti.

Verse 11

तानि क्षणात्समुत्क्षिप्य काशीसंस्थोऽमृतोभवेत् । तस्यां वेदांतवेद्यस्य निदिध्यासनतो विना

Sa isang iglap, itinatapon ang mga iyon; ang nananahan sa Kāśī ay nagiging walang-kamatayan. Doon, kahit walang malalim na pagninilay (nididhyāsana) sa Isa na nakikilala sa Vedānta…

Verse 12

विना सांख्येन योगेन काश्यां संस्थोऽमृतो भवेत् । कर्मनिर्मूलनवता विना ज्ञानेन कुंभज

Kahit walang Sāṅkhya o Yoga, ang nananahan sa Kāśī ay nagiging walang-kamatayan. O Kumbhaja (Agastya), kahit wala ang kaalamang yaon na umuugat at bumubunot sa karma…

Verse 13

शशिमौलिप्रसादेन काशीसंस्थोऽमृतो भवेत् । यत्नतोऽयत्नतो वापि कालात्त्यक्त्वा कलेवरम्

Sa biyaya ng Panginoong may koronang-buwan (Śiva), ang nananahan sa Kāśī ay nagiging walang-kamatayan—magsikap man o hindi, kapag iniwan ang katawan sa takdang panahon.

Verse 14

तारकस्योपदेशेन काशीसंस्थोऽमृतो भवेत् । अनेकजन्मसंसिद्धैर्बद्धोऽपि प्राकृतैर्गुणैः

Sa turo ng Tāraka, ang nananahan sa Kāśī ay nagiging walang-kamatayan—kahit nakagapos sa likás na mga guṇa na pinatibay ng maraming kapanganakan.

Verse 16

देहत्यागोऽत्र वै योगः काश्यां निर्वाणसौख्यकृत् । प्राप्योत्तरवहां काश्यामतिदुष्कृतवानपि

Dito, tunay na ang ‘yoga’ ay ang pagbitaw sa katawan; sa Kāśī ito’y nagdudulot ng kaligayahan ng nirvāṇa. Kahit ang nabibigatan ng sukdulang masasamang gawa, pagdating sa Kāśī na dinadaluyan ng Gaṅgā na pahilaga…

Verse 17

यायात्स्वं हेलया त्यक्त्वा तद्विष्णोः परमं पदम् । यमेंद्राग्निमुखा देवा दृष्ट्वा मुक्तिपथोन्मुखान्

Itinakwil nila ang sarili nilang mga tahanan na wari’y walang halaga, at nagmadaling tumungo sa yaong kataas-taasang kinalalagyan ni Viṣṇu. Nang makita ang mga nilalang na nakaharap sa landas ng paglaya, ang mga diyos—si Yama, Indra, Agni at iba pa—ay nagbantay.

Verse 18

सर्वान्सर्वे समालोक्य रक्षां चक्रुः पुरापुरः । असिं महासिरूपां च पाप्यसन्मतिखंडनीम्

Silang lahat, matapos masdan ang lahat ng dako, ay naglagay ng mga pananggalang, lungsod sa lungsod. At itinatag nila ang isang tabak—na anyong dakilang talim—na ang gawain ay putulin ang kasalanan at ang masamang pag-unawa.

Verse 19

दुष्टप्रवेशं धुन्वानां धुनीं देवा विनिर्ममुः । वरणां च व्यधुस्तत्र क्षेत्रविघ्ननिवारिणीम्

Lumikha ang mga diyos ng isang banal na batis na yayanig at magtataboy sa pagpasok ng masasama. Doon din nila itinatag ang Varaṇā, ang tagapag-alis ng mga hadlang na sumasalakay sa banal na kṣetra.

Verse 20

दुर्वृत्तसुप्रवृत्तेश्च निवृत्तिकरणीं सुराः । दक्षिणोत्तरदिग्भागे कृत्वाऽसिं वरणां सुराः

Upang magdulot ng pagpipigil—pabalikin ang masamang asal at patnubayan ang mabuting kalooban—nilalang ng mga diyos ang mga kapangyarihang ito. Sa timog at hilagang dako, itinatag nila ang Asi at ang Varaṇā.

Verse 21

क्षेत्रस्य मोक्षनिक्षेप रक्षां निर्वृतिमाप्नुयुः । क्षेत्रस्य पश्चाद्दिग्भागे तं देहलिविनायकम्

Sa gayon, nakamtan nila ang kapayapaan sa pagbabantay sa kṣetra, ang banal na sisidlan ng mokṣa. At sa kanlurang panig ng sagradong pook, itinalaga nila roon si Dehalī‑Vināyaka, si Gaṇeśa sa pintuanan.

Verse 22

स्वयं व्यापारयामास रक्षार्थं शशिशेखरः । अनुज्ञातप्रवेशानां विश्वेशेन कृपावता

Si Śaśiśekhara, ang Panginoong may gasuklay na buwan (Śiva), ay Siya Mismo ang kumilos para sa pag-iingat—upang ang mga pinahintulutang pumasok ni mahabaging Viśveśa ay mapangalagaan.

Verse 23

ते प्रवेशं प्रयच्छंति नान्येषां हि कदाचन । इत्यर्थे कथयिष्येऽहमितिहासं पुरातनम् । आश्चर्यकारिपरमं काशीभक्तिप्रवर्धनम्

Sila ang nagbibigay ng pagpasok—at kailanma’y hindi sa iba. Upang ipaliwanag ang diwang ito, isasalaysay ko ang isang sinaunang kasaysayan, lubhang kagila-gilalas, na nagpapalago ng debosyon sa Kāśī.

Verse 24

स्कंद उवाच । दक्षिणाब्धितटे कश्चित्सेतुबंधसमीपतः । वणिग्धनंजयो नाम मातृभक्तिसमन्वितः

Sinabi ni Skanda: Sa pampang ng timog na karagatan, malapit sa Setubandha, may isang mangangalakal na nagngangalang Dhanaṃjaya, na puspos ng debosyon sa kanyang ina.

Verse 25

पुण्यमार्गार्जित धनो धनतोषितमार्गणः । मार्गणस्फारितयशा यशोदातनयार्चकः

Ang kanyang yaman ay natipon sa landas ng kabutihan; sa kanyang kayamanan ay pinasaya niya ang mga humihingi. Lumaganap ang kanyang puri dahil sa pagkakawanggawa, at siya’y sumasamba sa Anak ni Yaśodā (Kṛṣṇa).

Verse 26

समुन्नतोपि संपत्त्या विनयानतकंधरः । आकरोपि गुणानां हि गुणिष्वाकारगोपकः

Bagama’t itinaas ng kasaganaan, nakayuko ang kanyang leeg sa pagpapakumbaba. Bagama’t siya’y minahan ng mga kabutihan, itinago niya ang sariling karingalan sa piling ng mga may kabutihan.

Verse 27

रूपसंपदुदारोपि परदारपराङ्मुखः । ससंपूर्णकलोप्यासीन्निष्कलंकोदयः सदा

Bagama’t pinagkalooban ng kagandahang-anyo at marangal na kasaganaan, lagi siyang tumatalikod sa asawa ng iba. Bagama’t ganap sa bawat sining, nanatili siyang laging walang dungis sa asal.

Verse 28

ससत्यानृतवृत्तिश्च प्रायः सत्यप्रियो मुने । वर्णेतरोप्यभूल्लोके सुवर्णकृतवर्णनः

Kumikilos siya sa pagitan ng katotohanan at kasinungalingan, ngunit sa karamihan, O muni, ang katotohanan ang kanyang minahal. Bagama’t isinilang sa labas ng kinikilalang mga uri, sa daigdig siya’y sumikat bilang ‘tagapaglikha ng ginto’—tagapag-ukit ng maningning na pangalan.

Verse 29

सदाचरणगोप्येष सुखयानचरः कृती । अदरिद्रोपि मेधावी सोभूत्पापदरिद्रधीः

Ang kanyang pagkukulang ay natago sa balabal ng mabuting asal; siya’y namuhay nang maginhawa, bihasa at may kakayahan. Bagama’t hindi salat sa yaman at bagama’t matalino, dahil sa kasalanan siya’y naging ‘dukha sa isip’.

Verse 30

तस्यैवं वर्तमानस्य कदाचित्कालपर्ययात् । जननी निधनं प्राप्ता व्याधिताऽतिजरातुरा

Habang siya’y namumuhay nang gayon, minsan—sa pag-ikot ng panahon—ang kanyang ina ay inabot ng kamatayan, pinahirapan ng karamdaman at lupaypay sa matinding katandaan.

Verse 31

तया च यौवनं प्राप्य मेघच्छायातिचंचलम् । प्रावृण्नदीपूरसमं स्वपतिः परिवंचितः

At siya, nang marating ang kabataan—pabagu-bago gaya ng anino ng ulap, at magulo gaya ng ilog sa tag-ulan—ay nilinlang ang sarili niyang asawa.

Verse 32

दिन त्रिचतुरस्थायि या नारी प्राप्य यौवनम् । भर्तारं वंचयेन्मोहात्साऽक्षयं नरकं व्रजेत्

Ang babaeng, pagkamit ng kabataan—na wari’y tatlo o apat na araw lamang ang itinatagal—ay mandarayang nililinlang ang asawa dahil sa pagkalito, ay tutungo sa walang-hanggang impiyerno.

Verse 33

शीलभंगेन नारीणां भर्ताधर्मपरोपि हि । पतेद्दुःखार्जितात्स्वर्गाच्छीलं रक्ष्यं ततः स्त्रिया

Sa paglabag ng kalinisan ng babae, kahit ang asawang masunurin sa dharma ay maaaring mahulog mula sa langit na pinaghirapan niyang makamtan; kaya dapat bantayan ng babae ang kanyang dangal at kabutihang-asal.

Verse 34

विष्ठागर्ते च निरये स्वयं पतति दुर्मतिः । आभूतसंप्लवं यावत्ततः स्याद्ग्रामसूकरी

Ang masamang-isip ay kusang nahuhulog sa impiyernong hukay ng dumi; at hanggang sa pagkalusaw ng sanlibutan, pagkaraan ay nagiging inahing baboy sa nayon.

Verse 35

स्वविष्ठापायिनी चाथ वल्गुली वृक्षलंबिनी । उलूकी वा दिवांधा स्याद्वृक्षकोटरवासिनी

At saka siya’y nagiging kumakain ng sariling dumi; o kaya’y paniking nakabitin sa mga puno; o kuwagong bulag sa araw, na naninirahan sa mga guwang ng puno.

Verse 36

रक्षणीयं महायत्नादिदं सुकृतभाजनम् । वपुः परस्य दुःस्पर्शात्सुखाभासात्मकात्स्त्रिया

Ang katawang ito—sisidlan ng mga gawang may kabutihang-loob—ay dapat ingatan nang buong pagsisikap, at ilayo sa mapaminsalang haplos ng asawa ng iba, na ang ligaya’y anyo lamang ng kaligayahan.

Verse 37

अनेनैव शरीरेण भर्तृसाद्विहितेन हि । किं सती न च तस्तंभ भानुमुद्यंतमाज्ञया

Sa mismong katawang ito—na pinahina ng pagdurusa ng asawa—hindi ba ng utos ng isang tapat na asawa, napigil pa ang Araw sa kanyang pagsikat?

Verse 38

अत्रिपत्न्यनसूया किं भर्तृभक्तिप्रभावतः । दधार न त्रयीं गर्भे पतिव्रत परायणा

Si Anasūyā, asawa ni Atri—ganap na nakatuon sa panata ng pativratā—hindi ba, sa lakas ng debosyon sa asawa, naingatan sa sinapupunan ang tatluhang Veda?

Verse 39

इह कीर्तिश्च विपुला स्वर्गेवासस्तथाऽक्षयः । पातिव्रत्यात्स्त्रिया लभ्यं सखित्वं च श्रिया सह

Mula sa pativratā na kabutihan ng babae nagmumula ang dakilang karangalan sa mundong ito, ang di-nagmamaliw na tahanan sa langit, at maging pakikipagkaibigan kay Śrī (Kapalaran) mismo.

Verse 40

सादुर्वृत्त्या परित्यज्य पतिधर्मं सनातनम् । स्वच्छंदचारिणी भूत्वामृतानिरयमुद्ययौ

Ngunit siya, sa masamang asal, tinalikuran ang walang hanggang tungkulin sa asawa; naging sunod sa sariling pita, namatay at bumagsak sa impiyerno.

Verse 41

धनंजयोपि च मुने केनचिच्छिवयोगिना । सार्धं तपोदयादित्थं सोऽभवद्धर्मतत्परः

At si Dhanaṃjaya rin, O pantas—sa pakikisama sa isang yogin ni Śiva at sa pag-usbong ng matinding tapas—ay naging lubos na nakatuon sa dharma.

Verse 42

धनंजयोपि धर्मात्मा मातृभक्तिपरायणः । आदायास्थीन्यथो मातुर्गंगा मार्गस्थितोऽभवत्

Si Dhanaṃjaya rin, matuwid ang loob at lubos sa debosyon sa ina, ay kinuha ang mga buto ng kanyang ina at tumahak sa daan patungo sa Gaṅgā.

Verse 43

पंचगव्येन संस्नाप्य ततः पंचामृतेन वै । यक्षकर्दमलेपेन लिप्त्वा पुष्पैः प्रपूज्य च

Nilinisan niya ang mga labi sa pañcagavya, at pagkatapos ay sa pañcāmṛta; pinahiran ng yakṣa-kardama na putik, at sinamba rin sa pamamagitan ng mga bulaklak.

Verse 44

आवेष्ट्य नेत्रवस्त्रेण ततः पट्टांबरेण वै । ततः सुरसवस्त्रेण ततो मांजिष्ठवाससा

Binalot muna niya sa pinong tela, saka sa kasuotang sutla; pagkatapos sa mabangong tela, at sumunod sa telang tinina ng mañjiṣṭhā.

Verse 45

नेपालकंबलेनाथ मृदाचाऽथ विशुद्धया । ताम्रसंपुटके कृत्वा मातुरंगान्यहो वणिक्

Pagkaraan, gamit ang kumot na lana ng Nepal at dalisay na luwad, inilagay niya ang mga labi ng kanyang ina sa isang sisidlang tanso—ay, ang mangangalakal na iyon!

Verse 46

अस्पृष्टहीनजातिः स शुचिष्मान्स्थंडिलेशयः । आनयञ्ज्वरितोप्यासीन्मध्ये मार्गं धनंजयः

Bagama’t itinuring na ‘di-mahipo’ at hamak ang kapanganakan, siya’y dalisay at sa hubad na lupa nahihimlay; kahit nilalagnat, si Dhanaṃjaya’y patuloy na nagdadala (ng mga labi) sa gitna ng daan.

Verse 47

भारवाहः कृतस्तेन कश्चिद्दत्त्वोचितां भृतिम् । किं बहूक्तेन घटज काशी प्राप्ताऽथ तेन वै

Kumuha siya ng isang tagapasan at binayaran ng nararapat na upa. Ano pa ang kailangang sabihin, O ipinanganak-sa-banga (Agastya)? Sa kalaunan, tunay ngang narating niya ang Kāśī.

Verse 48

धृत्वा संभृतिरक्षार्थं भारवाहं धनंजयः । जगामापणमानेतुं किंचिद्वस्त्वशनादिकम्

Upang bantayan ang naipong mga gamit, iniwan ni Dhanañjaya ang tagapasan bilang bantay; at siya’y nagtungo sa pamilihan upang kumuha ng ilang bagay—pagkain at iba pa.

Verse 49

भारवाह्यंतरं प्राप्य तस्य संभृतिमध्यतः । ताम्रसंपुटमादाय धनं ज्ञात्वा गृहं ययौ

Pumasok siya sa silid ng tagapasan at mula sa gitna ng mga naimbak na gamit ay kinuha ang isang tansong sisidlan; nang matantong may salapi iyon, umuwi siya sa bahay.

Verse 50

वासस्थानमथागत्य तमदृष्ट्वा धनंजयः । त्वरावान्संभृतिं वीक्ष्य ताम्रसंपुटवर्जिताम्

Pagbalik ni Dhanañjaya sa tinutuluyan at hindi niya ito nakita, nagmadali siyang siyasatin ang mga naimbak na gamit at nakita niyang wala na ang tansong sisidlan.

Verse 51

हाहेत्याताड्य हृदयं चक्रंद बहुशो भृशम् । इतस्ततस्तमालोक्य गतस्तदनुसारतः

Sumigaw ng “Ay!” at hinampas ang sariling dibdib, siya’y humagulgol nang paulit-ulit sa matinding dalamhati. Tumingin-tingin siya sa magkabila, at umalis na sumusunod sa kanyang bakas.

Verse 52

अकृत्वा जाह्नवीस्नानमनवेक्ष्य जगत्पतिम् । तस्य संवसथं प्राप्तो भारवोढुर्धनंजयः

Nang hindi man lamang maisagawa ang banal na paliligo sa Jāhnavī (Gaṅgā), at hindi man masilayan ang Panginoon ng sanlibutan, si Dhanañjaya na tagapasan ng bigat ay nakarating sa kanyang tahanan.

Verse 53

भारवाडप्यरण्यान्यां ताम्रसंपुटमध्यतः । दृष्ट्वास्थीनि विनिःश्वस्य तानि त्यक्त्वा गृहं ययौ

Sa gubat, binuksan din ng tagapasan ang tansong sisidlan at nakita sa loob ang mga buto. Malalim na napabuntong-hininga, itinapon niya ang mga iyon at umuwi sa bahay.

Verse 54

वणिक्च तद्गृहं प्राप्य शुष्ककंठोष्ठतालुकः । दृष्ट्वाऽथ चैलशकलं तृणकुट्यंतरे तदा

Ang mangangalakal, pagdating sa bahay na iyon na tuyong-tuyo ang lalamunan, labi, at ngalangala, ay napansin noon ang isang piraso ng tela sa loob ng kubong damo.

Verse 55

आशया किंचिदाश्वस्य तत्पत्नीं परिपृष्टवान् । सत्यं ब्रूहि न भेतव्यं दास्याम्यन्यदपि ध्रुवम्

May kaunting pag-asa, bahagya niyang inaliw siya at tinanong ang asawa ng lalaki: “Sabihin mo ang katotohanan—huwag kang matakot; tiyak na bibigyan pa kita ng iba.”

Verse 56

वसु क्व ते गतो भर्ता मातुरस्थीनिमेऽर्पय । वयं कार्पटिका भद्रे भवामो न च दुःखदाः

“Saan dinala ng iyong asawa ang kayamanan? Ibigay mo sa akin ang mga buto ng iyong ina. Mahal na ginang, kami’y mga dukhang nakabalabal sa basahan—hindi kami ang nananakit.”

Verse 57

अज्ञात्वा लोभवशतस्तेन नीतोऽस्थिसंपुटः । तस्यैष दोषो नो भद्रे मातुर्मे कर्म तादृशम्

“Hindi niya nalaman ang tunay na bagay; dahil sa kasakiman, dinala niya ang sisidlan ng mga buto. Sa kanya lamang ang sala, O mabuting ginang—hindi sa aking ina; hindi ganoon ang kanyang gawa.”

Verse 58

अथवा न प्रसू दोषो मंदभाग्योऽस्मि तत्सुतः । सुतेनकृत्यं यत्कृत्यं तत्प्राप्तिर्नास्ति भिल्लि मे

“O kaya nama’y walang kasalanan ang ina; ako—ang kanyang anak—ang malas. Anumang tungkuling dapat gampanan ng anak, hindi ko iyon natamo, O Bhillī.”

Verse 59

उद्यमं कृतवानस्मि न सिद्ध्येन्मंदभाग्यतः । आयातु सत्यवाक्यान्मे मा बिभेतु वनेचरः

“Nagsikap ako, ngunit hindi nagtagumpay dahil sa aking malas. Sa bisa ng aking tapat na salita, nawa’y bumalik ang naninirahan sa gubat; nawa’y huwag siyang matakot sa akin.”

Verse 60

अस्थीनि दर्शयत्वाशु धनं दास्येऽधिकं ततः । इत्युक्ता तेन सा भिल्ली व्याजहार निजं पतिम्

“Ipakita mo agad ang mga buto; pagkatapos ay bibigyan pa kita ng higit na kayamanan.” Nang sabihin niya ito, ang Bhillī ay nagsalita sa sarili niyang asawa.

Verse 61

लज्जानम्रशिराःसोऽथ वृत्तांतं विनिवेद्य च । निनाय तामरण्यानीं शबरस्तं धनंजयम्

Pagkatapos, na nakayuko ang ulo sa hiya, isinalaysay niya ang pangyayari; at inakay niya si Dhanaṃjaya patungo sa ilang ng kagubatan—ang Śabara (mangangaso/taong-gubat) ang kasama niyang umakay.

Verse 62

वनेचरोऽथ तत्स्थानं दैवाद्विस्मृतवान्मुने । दिग्भ्रांतिं समवाप्याथ परिबभ्राम कानने

Pagkaraan, ang taong-gubat, dahil sa tadhana, ay nakalimot sa pook na iyon, O muni. Naligaw ang direksiyon, at gumala siya sa kakahuyan.

Verse 63

इतोरण्यात्ततो याति ततोरण्यादितो व्रजेत् । वनाद्वनांतरं भ्रांत्वा खिन्नः सोपि वनेचरः

Mula sa gubat na ito’y nagtungo siya sa kabila; mula roon ay bumalik muli rito. Palipat-lipat sa mga kakahuyan, nalupaypay din ang taong-gubat na iyon.

Verse 64

विहाय मध्येऽरण्यानि तं ययौ च स्वपक्कणम् । द्वित्राण्यहानि संभ्रम्य स कार्पटिकसत्तमः

Iniwan niya sa likuran ang mga gubat at nagtungo sa sarili niyang tahanan. Matapos magpagala-gala sa pagkabalisa nang dalawa o tatlong araw, ang pinakadakila sa mga kārpaṭika (mapaglakbay na pulubi)…

Verse 66

तन्मंदभाग्यतां श्रुत्वा लोकात्कार्पटिको मुने । कृत्वा गयां प्रयागं च ततः स्वविषयं ययौ

Nang marinig mula sa mga tao ang tungkol sa masamang kapalarang iyon, O muni, ang kārpaṭika (manlalakbay na deboto) ay dumalaw sa Gayā at Prayāga; pagkaraan ay nagtungo siya sa sarili niyang lupain.

Verse 67

काश्यां प्रवेशं प्राप्यापि तदस्थीनि घटोद्भव । विना वैश्वेश्वरीमाज्ञां बहिर्यातानि तत्क्षणात्

Kahit nakapasok na sa Kāśī, yaong mga buto—O Ghaṭodbhava (Agastya)—kung wala ang utos ni Vaiśveśvarī, ay agad na itinapon sa labas noon ding sandali.

Verse 68

एवं काश्यां प्रविश्यापि पापी धर्मानुषंगतः । न क्षेत्रफलमाप्नोति बहिर्भवति तत्क्षणात्

Gayon din, kahit pumasok sa Kāśī ang isang makasalanan, kung nananatili siyang marumi dahil sa panlabas na pagkakapit lamang sa dharma, hindi niya nakakamit ang bunga ng banal na Kṣetra; sa sandaling iyon ay napapalayas siya.

Verse 69

तस्माद्विश्वेश्वराज्ञैव काशीवासेऽत्र कारणम् । असिश्च वरणा यत्र क्षेत्ररक्षाकृतौ कृते

Kaya nga, sa utos mismo ni Viśveśvara nagiging ganap ang paninirahan sa Kāśī dito—kung saan itinatag ang Asi at ang Varaṇā upang bantayan at ingatan ang banal na lupain.

Verse 70

वाराणसीति विख्याता तदारभ्य महामुने । असेश्च वरणायाश्च संगमं प्राप्य काशिका

Mula noon, O dakilang muni, ang Kāśikā ay nakilala bilang ‘Vārāṇasī’, sapagkat narating nito ang tagpuan ng Asi at ng Varaṇā.

Verse 71

वाराणसीह करुणामयदिव्यमूर्तिरुत्सृज्य यत्र तु तनुं तनुभृत्सुखेन । विश्वेशदृङ्महसि यत्सहसा प्रविश्य रूपेण तां वितनुतां पदवीं दधाति

Dito sa Vārāṇasī, ang mahabaging banal na Presensya—kung saan ang nilalang ay madaling iniiwan ang katawan—ay biglang pumapasok sa ningning ng titig ni Viśveśa at, sa bagong anyo, nakakamit ang malawak at dakilang kalagayan.

Verse 72

जातो मृतो बहुषु तीर्थवरेषु रे त्वं जंतो न जातु तव शांतिरभून्निमज्य । वाराणसी निगदतीह मृतोऽमृतत्वं प्राप्याधुना मम बलात्स्मरशासनः स्याः

Ipinanganak at namatay kang muli’t muli sa maraming dakilang tīrtha, O nilalang—ngunit ni minsan ay di mo natagpuan ang kapayapaan, kahit lumubog sa paliligo. Datapwat ipinahahayag ng Vārāṇasī: “Ang mamatay dito’y nakakamtan ang walang-kamatayan”; kaya ngayon, sa aking kapangyarihan, ikaw ay magiging manlulupig kay Kāma, ang pagnanasa.

Verse 73

अन्यत्र तीर्थ सलिले पतितोद्विजन्मा देवादिभावमयते न तथा तु काश्याम् । चित्रं यदत्र पतितः पुनरुत्थितिं न प्राप्नोति पुल्कसजनोपि किमग्र जन्मा

Sa ibang dako, ang dalawang-ulit na isinilang na mahulog sa tubig ng isang tīrtha ay maaaring muling umangat tungo sa kalagayang maka-diyos—ngunit hindi gayon sa Kāśī. Kagila-gilalas: ang mahulog dito’y hindi na muling nakakamtan ang pag-angat sa daigdig; kung maging ang ipinanganak na pulkasa ay napapalaya, ano pa kaya ang may higit na kapanganakan?

Verse 74

नैषा पुरी संसृतिरूपपारावारस्य पारं पुरहा पुरारिः । यस्यां परं पौरुषमर्थमिच्छन्सिद्धिं नयेत्पौरपरंपरांसः

Ang lungsod na ito’y hindi lamang isang bayan; ito ang kabilang pampang ng karagatang anyo ng saṃsāra—na ipinahayag ng Tagapagpuksa sa mga kuta ng Tripura, kaaway ni Pura. Dito, ang naghahangad ng pinakamataas na layon ng buhay-tao ay inaakay sa ganap na siddhi, sa pamamagitan pa ng mga salinlahi ng mga naninirahan dito.

Verse 75

तीर्थांतराणि मनुजः परितोऽवगाह्य हित्वा तनुं कलुषितां दिवि दैवतं स्यात् । वाराणसीपरिसरे तु विसृज्य देहं संदेहभाग्भवति देहदशाप्तयेपि

Maaaring lumusong ang tao sa maraming ibang tīrtha at, pagtalikod sa maruming katawan, maging isang diyos sa langit. Ngunit kung sa nasasakupan ng Vārāṇasī niya iwan ang katawan, siya’y napapasailalim sa pag-aalinlangan—maging tungkol sa pagkakamit pa ng isa pang katawang muling isisilang (sapagkat napuputol ang muling pagsilang).

Verse 76

वाराणसी समरसीकरणादृतेपि योगादयोगिजनतां जनतापहंत्री । तत्तारकं श्रवणगोचरतां नयंती तद्बह्मदर्शयति येन पुनर्भवो न

Ang Vārāṇasī—na nag-aalis ng mga pagdurusa ng sambayanan, maging yogin o di-yogin, kahit walang sapilitang ‘pagpapantay’—ay nagdadala ng Tāraka, ang nagliligtas na katotohanan, sa abot ng pakikinig, at inihahayag ang Brahman na sa pamamagitan nito’y wala nang pagbabalik sa muling pagsilang.

Verse 77

वाराणसी परिसरे तनुमिष्टदात्रीं धर्मार्थकामनिलयामहहाविसृज्य । इष्टं पदं किमपि हृष्टतरोभिलष्य लाभोस्तुमूलमपि नो यदवाप शून्यम्

Ay! Sa mga nasasakupan ng Vārāṇasī—ang tagapagkaloob ng minimithing biyaya, tahanan ng dharma, artha, at kāma—kapag naiwaksi ang katawan, masayang minimithi ang isang iniibig na kataas-taasang kalagayan; nawa’y may ganap na pakinabang, sapagkat dito maging ang ugat nito’y hindi hungkag—tiyak na nakakamtan.

Verse 78

आःकाशिवासिजनता ननु वंचिताभूद्भाले विलोचनवतावनितार्धभाजा । आदाय यत्सन्ध्यकृतभाजनमिष्टदेहं निर्वाणमात्रमपवर्जयतापुनर्भु

Ay! Ang mga naninirahan sa Kāśī ay waring napagkaitan ng Panginoong Tatlong-Mata, na may Diyosa bilang kalahati ng Kanyang katawan; sapagkat kinuha Niya ang minamahal na katawan na hinubog ng kanilang pagsamba sa sandhyā, at tanging nirvāṇa ang ipinagkaloob, ipinagkait ang muling pagsilang.

Verse 79

वाराणसी स्फुरदसीमगुणैकभूमिर्यत्र स्थितास्तनुभृतःशशिभृत्प्रभावात् । सर्वे गले गरलिनोऽक्षियुजो ललाटे वामार्धवामतनवोऽतनवस्ततोंऽते

Ang Vārāṇasī ang natatanging lupain na pinagniningningan ng walang-hanggang kagalingan. Sa kapangyarihan ng Panginoong may gasuklay na Buwan, ang lahat ng nananahan doon na may katawan ay nagiging: sa lalamunan, tulad ng tagapagdala ng lason; sa noo, tulad ng Tatlong-Mata; at sa anyo, na wari’y kabahagi ng mapalad na kaliwang kalahati—kaya sa wakas, nararating nila ang Kanyang walang-katawang kalagayan ng paglaya.

Verse 80

आनंदकाननमिदं सुखदं पुरैव तत्त्रापि चक्रसरसी मणिकर्णिकाऽथ । स्वः सिंधुसंगतिरथो परमास्पदं च विश्वेशितुः किमिह तन्न विमुक्तये यत्

Ang Ānandakānana na ito ay mula pa noong unang panahon ay tagapagkaloob ng ligaya. Sa loob nito naroon ang Cakrasarasī—ang Maṇikarṇikā—at ang pagsasanib ng makalangit na ilog. Ito ang kataas-taasang tahanan ni Viśveśvara (Śiva). Ano pa ba ang naririto na hindi humahantong sa paglaya?

Verse 81

वाराणसीह वरणासि सरिद्वरिष्ठा संभेदखेदजननी द्युनदी लसच्छ्रीः । विश्रामभूमिरचलाऽमलमोक्षलक्ष्म्याहैनां विहाय किमुसीदति मूढजंतुः

O Vārāṇasī—O Varaṇā—pinakamainam sa mga ilog, makalangit na batis na nagniningning sa karangalan, pinagmumulan ng pagkalusaw ng pagkakahiwalay at pagwawakas ng pagod! Ikaw ang di-natitinag na lupain ng pamamahinga, na may dalisay na pagpapala ng mokṣa. Pagkatapos kang talikuran, bakit nga ba lulubog sa kapahamakan ang nalilinlang na nilalang?

Verse 82

किं विस्मृतं त्वहहगर्भजमामनस्यं कार्तांतदूतकृतबंधन ताडनं च । शंभोरनुग्रह परिग्रह लभ्य काशीं मूढो विहाय किमु याति करस्थ मुक्तिम्

Nakalimutan mo ba—ay, aba—ang pagdurusang nagsisimula sa sinapupunan, at ang pagkagapos at pagbugbog na ginagawa ng mga sugo ni Yama? Ang Kāśī ay nakakamtan lamang sa mapagpalang pagtanggap at biyaya ni Śambhu (Śiva). Kung iwan ng hangal ang Kāśī, paano niya maaabot ang mokṣa na wari’y nasa kanyang sariling palad na?

Verse 83

तीर्थांतराणि कलुषाणि हरति सद्यः श्रेयो ददत्यपि बहु त्रिदिवं नयंति । पानावगाहनविधानतनुप्रहाणैर्वाराणसी तु कुरुते बत मूलनाशम्

Ang ibang mga tīrtha ay agad ngang nag-aalis ng karumihan; nagbibigay rin sila ng maraming kabutihan at nakapagdudulot ng pag-akyat sa langit. Ngunit ang Vārāṇasī—sa mga disiplina ng pag-inom ng tubig nito, ng paglulubog/paliligo, at maging ng pagpanaw ng katawan doon—tunay na gumagawa ng kahanga-hangang pagkapuksa ng kasalanan hanggang sa ugat nito.

Verse 84

काशीपुरी परिसरे मणिकर्णिकायां त्यक्त्वा तनुं तनुभृतस्तनुमाप्नुवंति । भाले विलोचनवतीं गलनीललक्ष्मीं वामार्धबंधुरवधूं विधुरावरोधाः

Yaong mga nilalang na may katawan na nagtatakwil ng kanilang katawan sa Maṇikarṇikā, sa loob ng nasasakupan ng Kāśī, ay nakakamit ang isang anyong maka-Diyos. Wala nang hadlang, tinatamo nila ang minamahal na Nobya—maputi ang noo, may maningning na mga mata, pinalamutian ng mapalad na bughaw na liwanag sa lalamunan—Siya na kaibig-ibig, gaya ng kaliwang kalahati ng Panginoon (Śiva), ang Kanyang Śakti.

Verse 85

ज्ञात्वा प्रभावमतुलं मणिकर्णिकायां यः पुद्गलं त्यजति चाशुचिपूयगंधि । स्वात्मावबोधमहसा सहसा मिलित्वा कल्पांतरेष्वपि स नैव पृथक्त्वमेति

Nalalaman ang walang kapantay na kapangyarihan ng Maṇikarṇikā, sinumang magtakwil ng bunton ng laman na ito—marumi at mabaho sa dumi at nana—ay agad na nakikipag-isa sa nagniningning na liwanag ng pagkakabatid sa Sarili. At kahit sa iba pang mga kalpa, hindi na siya muling nahuhulog sa pagkakahiwalay.

Verse 86

रागादिदोषपरिपूर मनो हृषीकाः काशीपुरीमतुलदिव्यमहाप्रभावाम् । ये कल्पयंत्यपरतीर्थसमां समंतात्ते पापिनो न सह तैः परिभाषणीयम्

Yaong ang isip at mga pandama ay punô ng mga kapintasan gaya ng pagnanasa at pagkakapit, at sa lahat ng dako’y itinuturing ang Kāśīpuri—na may walang kapantay at maka-Diyos na dakilang kapangyarihan—na kapantay lamang ng ibang mga tīrtha, sila’y mga makasalanan; hindi man lamang nararapat makipag-usap sa kanila.

Verse 87

वाराणसीं स्मरहरप्रियराजधानीं त्यक्त्वा कुतो व्रजसि मूढ दिगंतरेषु । प्राप्याप्यजाद्यसुलभांस्थिरमोक्षलक्ष्मीं लक्ष्मीं स्वभावचपलां किमु कामयेथाः

Iniwan mo ang Vārāṇasī—ang minamahal na maharlikang kabisera ni Smarahara (Śiva), pumatay kay Kāma—bakit ka, nalilinlang, gumagala sa malalayong dako? Nang makamtan mo na ang matatag na Lakṣmī ng mokṣa, na bihira kahit kina Brahmā at iba pa, bakit mo pa hahanapin ang Lakṣmī na likas na pabagu-bago, ang makamundong ginhawa?

Verse 89

विद्या धनानि सदनानि गजाश्वभृत्याः स्रक्चंदनानि वनिताश्च नितांत रम्याः । स्वर्गोप्यगम्य इह नोद्यमभाजिपुंसि वाराणसीत्वसुलभा शलभादिमुक्तिः । धात्रा धृतानि तुलया तुलनामवैतुं वैकुंठमुख्यभुवनानि च काशिका च । तान्युद्ययुर्लघुतयान्यगियं गुरुत्वात्तस्थौ पुरीह पुरुषार्थचतुष्टयस्य

Ang karunungan, kayamanan, mga tahanan, elepante, kabayo, mga lingkod, mga kuwintas ng bulaklak at sandal, at mga babaeng lubhang kaakit-akit—maging ang langit man—ay hindi mahirap makamtan dito ng taong nagsisikap. Ngunit ang kalayaan na sa Vārāṇasī ay kasingdali ng paglaya ng gamu-gamo at iba pa, ay hindi gayon kadaling makuha sa ibang dako. Inilagay ng Lumikha sa timbangan ang Vaikuṇṭha at iba pang pangunahing daigdig, at pati ang Kāśikā. Ang mga daigdig na iyon ay umangat na magaan, samantalang ito (Kāśī) ay nanatiling matatag dahil sa bigat nito—narito ang lungsod na naglalaman ng apat na layunin ng buhay: dharma, artha, kāma, at mokṣa.

Verse 90

काशी पुरीमधिवसन्द्रिनरोनरोपिह्मारोप्यमाणैहमान्यहवैकरुद्रः । नानोपसर्गजनिसर्गजदुःखभारैःकर्मापनुद्यसविशेत्परमेशधाम्नि

Sinumang nananahan sa lungsod ng Kāśī—kahit siya’y pasan ang sari-saring kapighatian at ang mabigat na bigkis ng dalamhating isinilang sa maraming kapahamakan at kalagayang makamundo—ay inaalis ang kanyang mga karma at pumapasok sa kataas-taasang tahanan ni Parameśvara, ang iisang Rudra na karapat-dapat sa lahat ng paggalang.

Verse 91

स्थिरापायं कायं जननमरणक्लेशनिलयं विहायास्यां काश्यामहहपरिगृह्णीत न कुतः । वपुस्तेजोरूपं स्थिरतरपरानंदसदनं विमूढोऽसौ जंतुः स्फुटितमिवकांम्यं विनिमयन्

Bakit, aba, hindi talikdan ng tao ang katawang ito—di-tiyak at madaling maparam, tahanan lamang ng hirap ng kapanganakan at kamatayan—at sa halip ay kumupkop sa Kāśī na ito? Sapagkat dito ang nilalang na may katawan ay nagkakamit ng anyong binubuo ng banal na liwanag, isang higit na matibay na tahanan ng sukdulang kaligayahan; datapwat ang nalilinlang na nilalang, na wari’y ipinagpapalit ang isang sakdal na hiyas, ay isinusuko ang di-matatawarang kabutihang iyon kapalit ng bagay na ninanais lamang.

Verse 92

अहो लोकः शोकं किमिह सहते हंतहतधीर्विपद्भारैः सारैर्नियतनिधनैर्ध्वसित धनैः । क्षितौ सत्यां काश्यां कथयति शिवो यत्र निधने श्रुतौ किंचिद्भूयः प्रविशति न येनोदरदरीम्

Aba—bakit tinitiis ng daigdig ang dalamhati rito, bagsak ang pag-unawa, dinadaganan ng bigat ng mga kapahamakan at ng mga pag-aari na “diwa” lamang ng kapahamakan—nakatakdang mamatay at madaling maglaho? Samantalang naririto sa lupa ang tunay na Kāśī, kung saan sa sandali ng kamatayan si Śiva mismo ang bumubulong sa tainga; sa pagdinig nito, hindi na muling pumapasok ang isa sa siwang ng sinapupunan—hindi na bumabalik sa muling pagsilang.

Verse 93

काशिवासिनिजने वनेचरेद्वित्रिभुज्यपि समीरभोजने । स्वैरचारिणि जितेंद्रियेप्यहो काशिवासिनि जने विशिष्टता

Kahit ang nananahan sa Kāśī ay mamuhay na parang lagalag sa gubat—kumakain lamang nang minsan, dalawa, o tatlong ulit, na wari’y sa hangin lamang nabubuhay—bagaman malaya ang paglakad at napagtagumpayan ang mga pandama—ay, tunay, may natatanging kadakilaan ang mga taong naninirahan sa Kāśī.

Verse 94

नास्तीह दुष्कृतकृतां सुकृतात्मनां वा काचिद्विशेषगतिरंतकृतां हि काश्याम् । बीजानि कर्मजनितानि यदूषरायां नांकूरंयति हरदृग्ज्वलितानितेषाम्

Dito sa Kāśī, walang natatanging hantungan pagkamatay na nakalaan para sa gumawa ng masama o sa likás na mabuti; sapagkat sa Kāśī, ang Panginoong pumupuksa sa kamatayan ay nagkakaloob ng iisang kataas-taasang paglalakbay. Ang mga binhing isinilang sa karma, kapag sinunog ng nagliliyab na titig ni Hara, ay hindi na sumisibol—gaya ng binhing inihagis sa tigang na lupa na di kailanman tutubo.

Verse 95

शशका मशका बकाः शुकाः कलविंकाश्च वृकाः सजंबुकाः । तुरगोरग वानरानरा गिरिजे काशिमृताः परामृतम्

O Girijā, maging sila man ay mga kuneho o lamok, mga tagak o loro, mga ibong kalaviṃka, mga lobo kasama ng mga asong-gubat, mga kabayo, mga ahas, mga unggoy, o maging tao—sinumang mamatay sa Kāśī ay nakakamtan ang kataas-taasang nektar ng kawalang-kamatayan, ang pinakamataas na paglaya.

Verse 96

अरुद्ररुद्राक्षफणींद्रभूषणास्त्रिपुंड्रचंद्रार्धधराधरागताः । निरंतरं काशिनिवासिनोजना गिरींद्रजे पारिषदा मता मम

O anak ng Hari ng mga Bundok, yaong mga taong walang patid na naninirahan sa Kāśī—pinalalamutian ng mga butil ng Rudrākṣa at mga palamuting ahas-hari, may tatlong banal na guhit ng abo, at may dalang gasuklay na buwan—sa aking pananaw ay dapat ituring na mga sariling tagapaglingkod ni Śiva (pāriṣada).

Verse 97

यावंत एव निवसंति च जंतवोऽत्र काश्यां जलस्थलचरा झषजंबुकाद्याः । तावंत एव मदनुग्रह रुद्रदेहा देहावसानमधिगम्य मयि प्रविष्टाः

Kung gaano karami ang mga nilalang na naninirahan dito sa Kāśī—mga gumagalaw sa tubig o sa lupa, gaya ng mga isda, asong-gubat, at iba pa—gayundin karami, pagdating sa wakas ng kanilang katawan, ang pumapasok sa Akin; sapagkat sa Aking biyaya sila’y nagiging may-katawang Rudra.

Verse 98

ये तु वर्षेषवोरुद्रा दिवि देवि प्रकीर्तिताः । वातेषवोंऽतरिक्षे ये ये भुव्यन्नेषवः प्रिये

O Diyosa, yaong mga Rudra na ipinahahayag na namamahala sa mga ulan sa langit—yaong nasa mga hangin sa kalagitnaang himpapawid, at yaong nasa lupa sa mga butil ng pagkain, o minamahal—pawang iisang banal na pagpapakita.

Verse 99

रुद्रा दश दश प्राच्यवाची प्रत्यगुदक्स्थिताः । ऊर्ध्वदिक्स्थाश्च ये रुद्राः पठ्यंते वेदवादिभिः

Ang mga Rudra ay binabanggit bilang mga pangkat na tig-sasampu—yaong kaugnay ng silangan, yaong nakahimpil sa kanluran at sa hilaga, at yaong nananahan sa pataas na dako; ang gayong mga Rudra ay binibigkas ng mga tagapagpaliwanag ng Veda.

Verse 100

असंख्याताः सहस्राणि ये रुद्रा अधिभूतले । तत्सर्वेभ्योऽधिका काश्यां जंतवो रुद्ररूपिणः

Di-mabilang na libo-libong Rudra ang naririto sa ibabaw ng lupa; ngunit sa Kāśī, ang mga nilalang na may anyo ni Rudra mismo ay higit na dakila kaysa sa kanilang lahat.

Verse 110

दैनंदिनेऽथ प्रलये त्रिशूलकोटौ समुत्क्षिप्य पुरीं हरः स्वाम् । बिभर्ति संवर्त महास्थिभूषणस्ततो हि काशी कलिकालवर्जिता

Sa araw-araw na pagkalusaw at muli sa dakilang pagkalusaw ng sansinukob, itinatanghal ni Hara ang sarili niyang lungsod sa dulo ng kaniyang trident at binubuhat ito—siya, ang makapangyarihang Saṃvarta, na pinalalamutian ng malalaking buto. Kaya ang Kāśī ay walang dusa ng panahong Kali.

Verse 114

अतः परं कलशज किं शुश्रूषसि तद्वद । काशीकथा कथ्यमाना ममापि परितोषकृत्

Ngayon, O Kalaśaja (Agastya), ano pa ang nais mong marinig? Iyan ang sabihin mo. Sapagkat ang pagsasalaysay ng banal na kasaysayan ng Kāśī ay nagdudulot ng kagalakan maging sa akin.

Verse 158

असिसंभेद योगेन काशीसंस्थोऽमृतो भवेत् । देहत्यागोऽत्र वै दानं देहत्यागोत्र वै तपः

Sa yogang tinatawag na Asisaṃbheda, ang nananahan sa Kāśī ay nagiging walang-kamatayan. Dito, ang pagtalikod sa katawan ay tunay na dāna; ang pagtalikod sa katawan dito ay tunay na tapas.

Verse 865

क्षुत्क्षामः शुष्ककंठोष्ठो हाहेति परिदेवयन् । पुनः काशीपुरीं प्राप्तः परिम्लानमुखो वणिक्

Nanghihina sa gutom, tuyot ang lalamunan at mga labi, at nananaghoy ng “Ay, ay!”, muling narating ng mangangalakal ang lungsod ng Kāśī—lubhang nanlalanta ang mukha.