Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 64

Devanagari script

विहाय मध्येऽरण्यानि तं ययौ च स्वपक्कणम् । द्वित्राण्यहानि संभ्रम्य स कार्पटिकसत्तमः

Transliteration

vihāya madhye'raṇyāni taṃ yayau ca svapakkaṇam | dvitrāṇyahāni saṃbhramya sa kārpaṭikasattamaḥ

Translation

Iniwan niya sa likuran ang mga gubat at nagtungo sa sarili niyang tahanan. Matapos magpagala-gala sa pagkabalisa nang dalawa o tatlong araw, ang pinakadakila sa mga kārpaṭika (mapaglakbay na pulubi)…

Word by Word

• विहाय: having left
• विहाय: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + हा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive): 'having left/abandoned'

• मध्ये: in the middle
• मध्ये: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; अधिकरणार्थे

• अरण्यानि: forests
• अरण्यानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), बहुवचन

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; सर्वनाम

• ययौ: went
• ययौ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• स्व-पक्कणम्: his own dwelling/settlement (pakkana)
• स्व-पक्कणम्: Karma/Goal (कर्म/गन्तव्य)
• Type: Noun
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + पक्कण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (स्व + पक्कण)

• द्वि-त्राणि: two or three
• द्वि-त्राणि: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (संख्या-प्रातिपदिक) + त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), बहुवचन; द्वन्द्व-समासः (द्वि + त्रि = 'two or three') संख्याविशेषणम्

• अहानि: days
• अहानि: Karma (कर्म; duration as object)
• Type: Noun
• Root: अहन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), बहुवचन

• संभ्रम्य: having roamed in confusion
• संभ्रम्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + भ्रम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive): 'having wandered about/confusedly roamed'

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन

• कार्पटिक-सत्तमः: the best of mendicants
• कार्पटिक-सत्तमः: Karta-apposition (कर्तृसमानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कार्पटिक (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक; तमप्-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (कार्पटिक + सत्तम)

Speaker

Narrative voice (Skanda relating to Agastya)

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis / addressed to 'muni'

Visual Art Cues

Scene: The mendicant exits the forest edge toward a small hut/settlement; his face shows agitation easing into weary calm; two or three day-night cycles suggested by changing sky bands.

Characters & Entities

• kārpaṭika (mendicant/pilgrim)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Restlessness follows confusion; the pilgrim’s path requires steadiness and right orientation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single site is named in this line; the broader text glorifies Kāśī as the sacred goal.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.