Rig Veda 5.73.3: Mandala 5, Sukta 73, Mantra 3

Sukta 5.73

Devata: Aśvins

Samhita Patha (Devanagari)

ईर्मान्यद्वपुषे वपुश्चक्रं रथस्य येमथुः । पर्यन्या नाहुषा युगा मह्ना रजांसि दीयथः ॥

Recitation with translationRig Veda 5.73.3

Transliteration

ī́rmā́ anyád váp uṣe váp uś cakráṃ ráthasya yémathuḥ | pár y anyā́ nā́huṣā yugā́ mahnā́ rajā́ṃsi dīyathaḥ ||

Translation

Isang anyo ay inilagay ninyo para sa kagandahan, at isa pang anyo ay inilagay din; inayos ninyo ang gulong ng karo. Sa ibang pares ng mga yoke, O mga anak ni Nahusha, sa inyong kadakilaan ay tinatawid ninyo ang mga mundo, na gumagalaw sa mga rehiyon ng kamalayan.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ईर्मान्यत्: impulse/force (as something set in motion)
• ईर्मान्यत्: Karma (येमथुः—‘स्थापित/नियोजित’ का विषय)
• Type: Noun
• Root: ईर्मन् (प्रातिपदिक; ‘वेग/प्रेरणा/उत्साह’)

• यत्: which/that
• यत्: —
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वपुषे: for (your) form/beauty
• वपुषे: Sampradāna (उद्देश्य/हित—‘for beauty/form’)
• Type: Noun
• Root: वपुस् (प्रातिपदिक)

• वपुः: form, beauty
• वपुः: Karma (चक्रं—‘wheel’ के साथ समन्वय; ‘form/beauty’ as object/attribute)
• Type: Noun
• Root: वपुस् (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• चक्रम्: wheel
• चक्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक)

• रथस्य: of the chariot
• रथस्य: Sambandha (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)

• येमथुः: the two have set/controlled/fastened
• येमथुः: — (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: यम् (धातु; ‘यच्छति/नियच्छति/योजयति’)

• परि: around, all about
• परि: —
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• अन्या: the other (one)
• अन्या: Kartā (दीयथः—‘you two move/drive’ के साथ; ‘the other (one)’)
• Type: Adjective/Pronoun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)

• नाहुषा: Nahusha-born / of Nahusha (epithet)
• नाहुषा: Kartā (युगा—‘yokes’ के विशेषण/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: नाहुष (प्रातिपदिक; ‘नहुष-सम्बन्धी/नहुष-वंशीय’)

• युगा: yokes, pairs
• युगा: Karma (परि…दीयथः—‘you two drive/extend around the yokes’)
• Type: Noun
• Root: युग (प्रातिपदिक)

• मह्ना: by (your) might
• मह्ना: Karaṇa (by/with might)
• Type: Noun
• Root: मघन्/महन् → मह्न् (प्रातिपदिक; ‘महत्त्व/महिमा/बल’)

• रजांसि: the spaces/realms (regions of air/sky)
• रजांसि: Karma
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)

• दीयथः: you two drive/speed (through)
• दीयथः: — (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दी/दा (धातु; Vedic: ‘to move/drive/dispense’; here with sense ‘to speed/drive’)