Sukta 90

Mantra 1

सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् । स भूमिं विश्वतो वृत्वात्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम् ॥

Ang Purusha ay isang napakalaking nilalang na may libu-libong ulo, mga mata, at mga paa. Sakop niya ang lupa sa lahat ng panig, ngunit lumalampas pa rito, nakatayo sa kabila ng isang sukat: ang Transcendent na naglalaman ng buong manifestasyon at lumalampas dito.

Mantra 2

पुरुष एवेदं सर्वं यद्भूतं यच्च भव्यम् । उतामृतत्वस्येशानो यदन्नेनातिरोहति ॥

Ang Purusha nga ay ang lahat ng ito, anuman ang naging at anuman ang magiging pa. At siya ang panginoon ng imortalidad, sapagkat siya ay tumataas sa kabila at sumusuporta sa pamamagitan ng pagkain: sa substansya ng karanasan siya pumapasok at lumalampas sa buhay na may katawan, ginagawa itong hakbang patungo sa walang kamatayan.

Mantra 3

एतावानस्य महिमातो ज्यायाँश्च पूरुषः । पादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि ॥

Ganyan kadakila ang kanyang kadakilaan, at ang Purusha ay mas dakila pa rito. Ang isang sangkapat niya ay ang lahat ng nilalang; ang tatlong sangkapat niya ay ang imortal sa langit: ang hindi manifestadong kasaganaan ay lumalampas sa manifestadong mundo.

Mantra 4

त्रिपादूर्ध्व उदैत्पुरुषः पादोऽस्येहाभवत्पुनः । ततो विष्वङ्व्यक्रामत्साशनानशने अभि ॥

Ang tatlong sangkapat ng Purusha ay umakyat paitaas; ang isang sangkapat ay nariyan muli. Mula roon siya ay kumalat sa lahat ng dako, patungo sa kumakain at sa hindi kumakain, pumapasok sa lahat ng anyo ng buhay at pati na rin sa tila walang buhay, na sumasaklaw sa parehong may malay at sa tila walang malay.

Mantra 5

तस्माद्विराळजायत विराजो अधि पूरुषः । स जातो अत्यरिच्यत पश्चाद्भूमिमथो पुरः ॥

Mula sa kanya ay isinilang si Virāj, at mula sa Virāj ay lumabas ang Purusha. Nang siya ay isilang, siya ay lumampas, sa likod ng lupa at pati na rin sa harap: ang manifestadong orden ay nabubuo mula sa Vast at gayunman ang Conscious Being ay lumalampas sa sarili nitong manifestasyon.

Mantra 6

यत्पुरुषेण हविषा देवा यज्ञमतन्वत । वसन्तो अस्यासीदाज्यं ग्रीष्म इध्मः शरद्धविः ॥

Nang ang mga diyos ay nagpalawak ng sakripisyo kay Purusha bilang handog, ang Tagsibol ay naging kanyang mantika, ang Tag-init ay naging kanyang panggatong, ang Taglagas ay naging kanyang alay: ang buong ritmo ng panahon ay ginawang paraan para sa panloob na handog kung saan ang kamalayan ay binago.

Mantra 7

तं यज्ञं बर्हिषि प्रौक्षन्पुरुषं जातमग्रतः । तेन देवा अयजन्त साध्या ऋषयश्च ये ॥

Ang sakripisyong iyon ay winisikan nila sa sagradong upuan si Purusha na ipinanganak sa unahan ng lahat. Sa pamamagitan niyon ay nagsakripisyo ang mga diyos, at ang mga Sadhya at ang mga mangungulayaw din: ang lahat ng mas mataas na kapangyarihan ay sumali sa gawaing pagpapakonsagrasyon na nagdadala ng sangkalikulan sa tamang kaayusan.

Mantra 8

तस्माद्यज्ञात्सर्वहुतः सम्भृतं पृषदाज्यम् । पशून्ताँश्चक्रे वायव्यानारण्यान्ग्राम्याश्च ये ॥

Mula sa sakripisyong iyon na buong inialay ay natipon ang batik-batik na linaw na esensya; at mula rito ay binuo niya ang mga hayop, ang mga nasa hangin, ang mga nasa gubat, at ang mga sa nayon: ang mga puwersa ng buhay at mga instinctibong enerhiya ay hinubog mula sa pagbabagong sakripisyal at ipinamahagi sa kanilang mga sakop.

Mantra 9

तस्माद्यज्ञात्सर्वहुत ऋचः सामानि जज्ञिरे । छन्दांसि जज्ञिरे तस्माद्यजुस्तस्मादजायत ॥

Mula sa sakripisyong iyon na buong inialay ay ipinanganak ang mga talinhaga at ang mga himig na Sama; mula rito ay ipinanganak ang mga sukat na nagdadala ng Salita; mula rito din ay nagkatao ang mga pormula ng Yajus, ang mga kapangyarihan ng pananalita na hinubog para sa panloob na handog.

Mantra 10

तस्मादश्वा अजायन्त ये के चोभयादतः । गावो ह जज्ञिरे तस्मात्तस्माज्जाता अजावयः ॥

Mula sa iisang Pinagmulan na iyon ay ipinanganak ang mga kabayo, bawat puwersa na gumagalaw sa parehong direksyon; mula rito ay ipinanganak ang mga Baka, ang mga sinag ng liwanag na karunungan; mula rito din ay lumabas ang kambing at tupa, ang mga kapangyarihan ng iba't ibang pagkain at mga sumusuportang enerhiya sa sakripisyo ng pagiging.

Mantra 11

यत्पुरुषं व्यदधुः कतिधा व्यकल्पयन् । मुखं किमस्य कौ बाहू का ऊरू पादा उच्येते ॥

Nang itinayo nila si Purusha at inayos siya sa maraming paraan, ano ang naging kanyang bibig, ano ang kanyang mga bisig? Ano ang ipinahayag bilang kanyang mga hita at ano bilang kanyang mga paa, kung paano ang mga kapangyarihan ng Isa ay ipinamahagi para sa gawain ng manifestasyon?

Mantra 12

ब्राह्मणोऽस्य मुखमासीद्बाहू राजन्यः कृतः । ऊरू तदस्य यद्वैश्यः पद्भ्यां शूद्रो अजायत ॥

Ang kapangyarihang Brahmana ay naging kanyang bibig, ang pananalitang nakakakita na nagtataglay ng katotohanan; ang kanyang mga bisig ay naging puwersang Rajanya, ang lakas na nagpoprotekta at namamahala; ang kanyang mga hita ay puwersang Vaishya, ang malawak na suporta at pagkakaisahan; mula sa kanyang mga paa ay ipinanganak ang puwersang Shudra, ang kapasidad na nagbabuhat ng mga gawain sa mundo.

Mantra 13

चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत । मुखादिन्द्रश्चाग्निश्च प्राणाद्वायुरजायत ॥

Ang Buwan ay ipinanganak mula sa Isipan, ang kanyang mapagmuni-muni at sumusukat na liwanag; mula sa Mata ay ipinanganak ang Araw, ang pagkakita na nagbubunyag ng katotohanan. Mula sa Bibig ay lumabas si Indra at Agni, ang mapagtagumpuang puwersa at ang nagbabagong kalooban; mula sa Hininga ay bumangon si Vayu, agos ng buhay na nagdadala ng kilos ng pag-iral.

Mantra 14

नाभ्या आसीदन्तरिक्षं शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत । पद्भ्यां भूमिर्दिशः श्रोत्रात्तथा लोकाँ अकल्पयन् ॥

Mula sa pusod ay bumangon ang kalagitnaang mundo, ang larangan ng buhay at kilos; mula sa ulo ay nagkatao ang langit sa maayos na pagkakabuo. Mula sa mga paa ay itinatag ang Lupa; mula sa tainga ang mga direksyon, gayon nila binuo ang mga mundo, inilagay ang tahanan ng kaluluwa sa isang sukat na kaayusan.

Mantra 15

सप्तास्यासन्परिधयस्त्रिः सप्त समिधः कृताः । देवा यद्यज्ञं तन्वाना अबध्नन्पुरुषं पशुम् ॥

Pito ang mga pumapalibot na sukat, at tatlong beses na pito ang mga panggatong ay inihanda; nang ang mga diyos ay nagpapalawak ng sakripisyo, tinali nila si Purusha bilang hayop na handog, na ang buong pagkatao ay pinanatiling matatag para sa pagbabago sa Apoy.

Mantra 16

यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् । ते ह नाकं महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः ॥

Sa pamamagitan ng sakripisyo, ang mga diyos ay naghandog ng Sakripisyo; ito ang unang mga batas ng Katotohanan. Sa dakilang kapangyarihang ito, sila ay nakarating sa pinakamataas na langit, kung saan nananahan ang sinaunang mga Sadhya - ang mga natatanging kapangyarihang nakatayo sa pinagmulan ng gawaing banay.