Sarga 74

Verse 1

तयोस्तदासादितयोरणाग्रेमुमोहसैन्यंहरिपुङ्गवानाम् ।सुग्रीवनीलाङ्गदजाम्बवन्तो न चापिकिञ्चित्प्रतिपेदिरेते ।।6.74.1।।

Nang ang dalawa ay mapabagsak sa unahan ng labanan, nalito ang hukbo ng mga pangunahing Vanara; maging sina Sugrīva, Nīla, Aṅgada, at Jāmbavān ay hindi malaman kung ano ang nararapat gawin.

Verse 2

ततोविषण्णंसमवेक्ष्यसैन्यंविभीषणोबुद्धिमतांवरिष्ठः ।उवाचशाखमृगराजवीरानाश्वासयन्नप्रतिमैर्वचोभिः ।।6.74.2।।

Pagkaraan, si Vibhīṣaṇa—pinakamataas sa mga marurunong—nang makita ang hukbong lugmok, ay nagsalita sa mga bayaning pinuno ng mga unggoy, inaaliw sila sa mga salitang walang kapantay.

Verse 3

माभैष्टनास्त्यत्रविषादकालोयदार्यपुत्त्रौविवशौविषण्णौ ।स्वयम्भुवोवाक्यमथोद्वहन्तौयत्सादिताविन्द्रजिदस्त्रजालैः ।।6.74.3।।

Huwag kayong matakot—hindi ito panahon ng panghihina ng loob. Sapagkat ang dalawang mararangal na prinsipe, bagama’t nabibigatan at nalulumbay, ay tinamaan ng lambat ng mga sandata ni Indrajit habang tinutupad ang kautusan ng Sariling-Lumikha (Brahmā).

Verse 4

तस्मैतुदत्तंपरमास्त्रमेतत्स्वयम्भुवाब्राह्मममोघवेगम् ।तन्मानयन्तौयुधिराजपुत्रौनिपातितौकोऽत्रविषादकालः ।।6.74.4।।

Sa kanya nga’y ipinagkaloob ni Svayambhū ang kataas-taasang sandatang Brahmā, mabilis at di nagkakamali ang bagsik. At yamang iginagalang ang gayong pana, ang dalawang prinsipe’y nabuwal sa digmaan—ano pa ang panahon dito para sa dalamhati?

Verse 5

ब्राह्ममस्त्रंततोधीमान्मानयित्वातुमारुतिः ।विभीषणवचश्श्रुत्वाहनूमांस्तमथाब्रवीत् ।।6.74.5।।

Pagkaraan, ang marunong na anak ni Māruta (Hanumān), matapos igalang nang nararapat ang sandatang Brahmā at marinig ang payo ni Vibhīṣaṇa, ay nagsalita sa kanya.

Verse 6

एतस्मिन्निहतेसैन्येवानराणांतरस्विनाम् ।योयोधारयतेप्राणांस्तंतमाश्वासयाव ।।6.74.6।।

Ngayong napuksa na ang makapangyarihang hukbo ng mga vānara, halina’t puntahan natin ang bawat isa na kumakapit pa sa buhay, at palakasin natin ang kanyang loob.

Verse 7

तावुभौयुगपवदीरौहनूमद्राक्षसोत्तमौ ।उल्काहस्तौतदारात्रौरणशीर्षेविचेरतुः ।।6.74.7।।

Noong gabing iyon, ang dalawang bayani—si Hanumān at ang pinakadakila sa mga Rākṣasa (Vibhīṣaṇa)—ay sabay na naglibot sa larangan ng digmaan, may dalang mga sulo, at nagsiyasat sa gitna ng mga nabuwal.

Verse 8

भिन्नलाङ्गूलहस्तोरुपादाङ्गुळशिरोधरैः ।स्रवद्भिःक्षतजंगात्रैःप्रस्रवद्भिस्ततस्ततः ।।6.74.8।।पतितैःपर्वताकारैर्वानरैरभिसङ्कुलाम् ।शस्सैश्चपतितैर्दीप्तैर्ददृशातेवसुन्धराम् ।।6.74.9।।

Nakita nila ang mga bumagsak na Vanara, may putol na buntot, bali ang mga kamay at hita, at duguan ang mga katawan habang umaagos ang likido mula sa kanila.

Verse 9

भिन्नलाङ्गूलहस्तोरुपादाङ्गुळशिरोधरैः ।स्रवद्भिःक्षतजंगात्रैःप्रस्रवद्भिस्ततस्ततः ।।6.74.8।।पतितैःपर्वताकारैर्वानरैरभिसङ्कुलाम् ।शस्सैश्चपतितैर्दीप्तैर्ददृशातेवसुन्धराम् ।।6.74.9।।

Nakita nila ang lupa na puno ng mga bumagsak na Vanara na parang mga bundok, at nagkalat ang mga kumikinang na sandata sa paligid.

Verse 10

सुग्रीवमङ्गदंनीलंशरभंगन्धमादनम् ।गवाक्षं च सुषेणं च वेगदर्शिनमाहुकम् ।।6.74.10।।मैन्दंनळंज्योतिमुखंद्विविदंपनसंतथा ।विभीषणोहनूमांश्चददृशातेहतान् रणे ।।6.74.11।।

Nakita nina Vibhīṣaṇa at Hanūmān sa larangan ng digmaan ang mga pinunong nabuwal: sina Sugrīva, Aṅgada, Nīla, Śarabha, Gandhamādana, Gavākṣa, Suṣeṇa, Vegadarśin, at Āhuka; gayundin sina Mainda, Nala, Jyotimukha, Dvivida, at Panasa.

Verse 11

सुग्रीवमङ्गदंनीलंशरभंगन्धमादनम् ।गवाक्षं च सुषेणं च वेगदर्शिनमाहुकम् ।।6.74.10।।मैन्दंनळंज्योतिमुखंद्विविदंपनसंतथा ।विभीषणोहनूमांश्चददृशातेहतान् रणे ।।6.74.11।।

Nakita nina Vibhīṣaṇa at Hanūmān sa larangan ng digmaan ang mga pinunong nabuwal: sina Sugrīva, Aṅgada, Nīla, Śarabha, Gandhamādana, Gavākṣa, Suṣeṇa, Vegadarśin, at Āhuka; gayundin sina Mainda, Nala, Jyotimukha, Dvivida, at Panasa.

Verse 12

सप्तषष्टिर्हताःकोट्योवानराणांतरस्विनाम् ।अह्नःपञ्चमशेषेणवल्लभेनस्वयम्भुवः ।।6.74.12।।

Animnapu’t pitong koro ng makapangyarihang mga Vanara ang napatay, sa nalalabing ikalimang bahagi ng araw, sa pamamagitan ng minamahal ng Maylikha (Indrajit) at ng sandata ng Maylikha.

Verse 13

सागरौघनिभंभीमंदृष्टवाबाणार्दितंबलम् ।मार्गतेजाम्बवन्तंस्मिहनूमान् सविभीषणः ।।6.74.13।।

Nang makita ang kakila-kilabot na hukbo—na wari’y bugso ng karagatan—na sugatan ng mga palaso, si Hanumān, kasama si Vibhīṣaṇa, ay nagsimulang maghanap kay Jāmbavān.

Verse 14

स्वभावजरयायुक्तंवृद्धंशरशतैश्चितम् ।प्रजापतिसुतंवीरंशाम्यन्तमिवपावकम् ।।6.74.14।।दृष्टवातमुपसङ्ग्रम्यपौलस्त्योवाक्यमब्रवीत् ।

Nakita niya si Jāmbavān—matanda sa likás na paglipas ng panahon, tinadtad ng daan-daang palaso—ang bayaning anak ni Prajāpati, na wari’y apoy na unti-unting humuhupa. Paglapit niya roon, si Paulastya (Vibhīṣaṇa) ay nagsalita.

Verse 15

च्चिदार्यशरैस्तीक्ष्णैर्नप्राणाध्वंसितास्तव ।।6.74.15।।विभीषणवचश्श्रुत्वाजाम्बवानृक्षपुङ्गवः ।कृच्छ्रादभ्युग्दिरन्वाक्यमिदंवचनमब्रवीत् ।।6.74.16।।

“Mahal na ginoo—hindi ba napuksa ng matatalim na palasong ito ang iyong hininga ng buhay?”

Verse 16

च्चिदार्यशरैस्तीक्ष्णैर्नप्राणाध्वंसितास्तव ।।6.74.15।।विभीषणवचश्श्रुत्वाजाम्बवानृक्षपुङ्गवः ।कृच्छ्रादभ्युग्दिरन्वाक्यमिदंवचनमब्रवीत् ।।6.74.16।।

Nang marinig ang mga salita ni Vibhīṣaṇa, si Jāmbavān—ang pinakadakila sa mga oso—ay nagsalita ng ganitong tugon, na halos maibulalas sa matinding hirap.

Verse 17

नैरृतेन्द्रमहावीर्यस्वरेणत्वाऽभिलक्ष्ये ।पीड्यमानशशितैर्बाणैर्नत्वापश्यामिचक्षुषा ।।6.74.17।।

“O panginoon ng mga rākṣasa, dakila sa tapang—nakikilala kita sa iyong tinig. Pinahihirapan ng matatalim na palaso, hindi kita makita ng aking mga mata.”

Verse 18

अञ्जनासुप्रजायेनमातरिश्वा च नैरृत ।हनुमान् वानरश्रेष्ठःप्राणान् धारयतेक्वचित् ।।6.74.18।।

“O rākṣasa—nabubuhay pa ba si Hanumān, ang pinakamainam sa mga vānarā, at nakapagtataglay pa ba ng hininga? Siya na sa kanyang pagsilang ay pinagpala si Añjanā at ang Diyos ng Hangin, si Mātariśvan, ng mabuting supling.”

Verse 19

श्रुत्वाजाम्बवतोवाक्यमुवाचेदंविभीषणः ।आर्यपुत्रावतिक्रम्यकस्मात्पृच्छसिमारुतिम् ।।6.74.19।।

Nang marinig ni Vibhīṣaṇa ang mga salita ni Jāmbavān, sinabi niya: “Mahal na ginoo—nilalampasan mo ang iba pang mararangal na anak; bakit si Māruti (Hanumān) ang tiyak mong itinatanong?”

Verse 20

नैवराजनिसुग्रीवेनाङ्गदेनापिराघवे ।आर्यसन्दर्शितस्स्नेहोयथावायुसुतेपरः ।।6.74.20।।

O marangal na ginoo, hindi mo ipinakikita ang gayong pag-ibig kay Haring Sugriva, ni kay Angada o kay Raghava, gaya ng ipinakikita mo sa Anak ng Hangin, si Hanuman.

Verse 21

विभीषणवचश्श्रुत्वाजाम्बवान्वाक्यमब्रवीत् ।शृणुनैरृतशार्दूलयस्मात् पृच्छामिमारुतिम् ।।6.74.21।।

Nang marinig ang mga salita ni Vibhishana, sumagot si Jambavan: “Makinig ka, tigre sa mga rakshasa; ito ang dahilan kung bakit ko itinatanong si Maruti.”

Verse 22

तस्मिन्जीवतिवीरेतुहतमप्यहतंबलम् ।हनूमत्युज्झितप्राणेजीवन्तोऽपिवयम् हृता ।।6.74.22।।

Hangga’t nabubuhay ang bayaning si Hanuman, kahit magiba ang hukbo, waring hindi ito tunay na napuksa; ngunit kapag nawala ang hininga ni Hanuman, kahit kaming buhay pa ay para na ring patay.

Verse 23

धरतेमारुतिस्तातमारुतप्रतिमोयदि ।वैश्वानरसमोवीर्वेजीविताशाततोभवेत् ।।6.74.23।।

Mahal kong kaibigan, kung si Maruti—na kapantay ng Diyos ng Hangin at sa tapang ay tulad ni Vaishvanara, ang Apoy—ay humihinga pa, mula roon lamang sumisilang ang pag-asa sa buhay.

Verse 24

ततोवृद्धमुपागम्यनियमेनाभ्यवादयत् ।गृह्यजाम्बवतःपादौहनूमान्मारुतात्मजः ।।6.74.24।।

Pagkatapos, lumapit si Hanuman, anak ng Diyos ng Hangin, sa matandang si Jambavan; ayon sa wastong asal, hinawakan niya ang mga paa nito at magalang na bumati.

Verse 25

श्रुत्वाहनुमतोवाक्यंतदाऽपिव्यथितेन्द्रियः ।पुनर्जातमिवात्मानंमन्यतेप्लवगोत्तमः ।।6.74.25।।

Bagaman nayayanig ang kaniyang mga pandama, nang marinig niya ang mga salita ni Hanumān, ang pinakadakila sa mga plavaga ay inakala ang sarili na wari’y muling isinilang.

Verse 26

ततोऽब्रवीन्महातेजाहनूमन्तं स जाम्बवान् ।आगच्छहरिशार्दूल वानरांस्त्रातुमर्हसि ।।6.74.26।।

Pagkaraan, ang maningning na si Jāmbavān ay nagsalita kay Hanumān: “Halika, tigre sa mga unggoy; nararapat mong iligtas at ipagsanggalang ang mga vānara.”

Verse 27

नान्योवक्रमपर्याप्तस्त्वमेषांपरमस्सखा ।त्वत्पराक्रमकालोऽयंनान्यंपश्यामिकथञ्चन ।।6.74.27।।

Wala nang iba pang sapat ang lakas; ikaw ang kanilang pinakadakilang kaibigan. Ito ang panahon ng iyong kabayanihan—sa katotohanan, wala akong nakikitang iba pa.

Verse 28

ऋक्ष्वानरवीराणामनीकानिप्रहर्षय ।शल्यौकुरुचाप्येतासादितौरामलक्ष्मणौ ।।6.74.28।।

Pasayahin mo ang mga hukbo ng mga mandirigmang oso at vānara; at palayain at ibalik sa lakas sina Rāma at Lakṣmaṇa—na tinamaan at nakahandusay—mula sa mga palasong tila tinik na iyon.

Verse 29

गत्वापरममध्वानमुपर्युपरिसागरम् ।हिमवन्तंनगश्रेष्ठंहनुमन्गन्तुमर्हसि ।।6.74.29।।

Hanumān, nararapat kang maglakbay ng napakalayong daan, lumilipad nang mataas sa ibabaw ng dagat, at marating ang Himavān, ang pinakadakila sa mga bundok.

Verse 30

ततःकाञ्चनमत्युच्चमृषभंपर्वतोत्तमम् ।कैलासशिखरंचापिद्रक्ष्यस्यरिनिषूदन ।।6.74.30।।

Pagkaraan, masisilayan mo ang napakataas at ginintuang Ṛṣabha—pinakamainam sa mga bundok—at gayundin ang tuktok ng Kailāsa, O tagapaglipol ng mga kaaway.

Verse 31

तयोशशिखरयोर्मध्येप्रदीप्तमतुलप्रभम् ।सर्यौषधियुतंवीर द्रक्ष्यस्यौषधिपर्यतम् ।।6.74.31।।

O bayani! Sa pagitan ng dalawang tuktok na iyon, masisilayan mo ang Bundok ng mga Halamang-Gamot, nagliliyab sa di-mapapantayang liwanag at nababalutan ng lahat ng uri ng mga gamot na damo.

Verse 32

तस्यवानरशार्दूल चतस्रो मूधि सम्भवाः ।द्रक्ष्यस्योषधयोदीप्तादीपय्नत्योदिशोदश ।।6.74.32।।

O tigre sa mga unggoy! Sa tuktok ng bundok na iyon, makikita mo ang apat na nagniningning na halamang-gamot na tumutubo roon, na nagliliwanag at nagpapaliwanag sa sampung direksiyon.

Verse 33

मृतसञ्जीवनींचैवविशल्यकरणीमपि ।सुवर्णकरणींचैवसन्धानकरणींतथा ।।6.74.33।।

Ang mga iyon ay: Mṛtasañjīvanī, at gayundin ang Viśalyakaraṇī; ang Suvarṇakaraṇī rin, at saka ang Sandhānakaraṇī.

Verse 34

तास्सर्वाहनुमन्गृह्वक्षिप्रमागन्तुमर्हसि ।आश्वासयहरीन् प्राणैर्योज्यगन्धवहात्मज ।।6.74.34।।

Hanumān, kunin mo ang lahat ng mga halamang-gamot na iyon at magbalik ka agad. O anak ng Diyos ng Hangin, ibalik mo ang buhay ng mga unggoy at palakasin muli ang kanilang loob.

Verse 35

श्रुत्वाजाम्बवतोवाक्यंहनूमान् हरिपुङ्गवः ।आपूर्यतबलोद्धर्षैस्तोयवेगैरिवार्णवः ।।6.74.35।।

Nang marinig ang mga salita ni Jāmbavān, si Hanumān—ang pinakadakila sa mga unggoy—ay napuno ng sigla at lakas, na wari’y karagatang umaalon sa rumaragasang tubig.

Verse 36

पर्वततटाग्रस्थःपीडयन् पर्वतोत्तमम् ।हनूमान्दृश्यतेवीरोद्वितीयइवपर्वतः ।।6.74.36।।

Nakatindig sa gilid na tuktok ng bundok at dinidiinan sa ilalim ng kanyang mga paa ang pinakamainam sa mga bundok, ang bayaning si Hanumān ay nagmistulang ikalawang bundok.

Verse 37

हरिपादविनिर्भग्नोनिषसाद स पर्वतः ।न शशाकतदात्मानंसोढुंभृशनिपीडितः ।।6.74.37।।

Dahil sa pagyurak ng mga paa ng unggoy, lumubog ang bundok na iyon; sa matinding pagkadiin, hindi nito nakayang tiisin ang sarili.

Verse 38

तस्यपेतुर्नगाभूमौहरिवेगाच्चजज्वलुः ।शृङ्गाणि च व्यशीर्यन्तपीडितस्यहनूमता ।।6.74.38।।

Sa bilis ni Hanumān, may mga bahagi ng bundok na nalaglag sa lupa at nagliyab, at ang mga taluktok nito’y nagkadurug-durog habang siya’y dumidiin dito.

Verse 39

तस्मिन् सम्पीड्यमानेतुभग्नद्रुमशिलातले ।न शेकुर्वानरास्स्थातुंघूर्णमानेनगोत्तमे ।।6.74.39।।

Nang ang pinakamainam na bundok ay dinudurog—ang ibabaw nito’y kalat ng nabaling punò at bató—hindi na makapanatili sa kanilang tayô ang mga vānarā habang ito’y umiindayog at nanginginig.

Verse 40

साघूर्णितमहाद्वाराप्रभग्नगृहगोपुरा ।लङ्कात्रासाकुलारात्रौप्रवृत्तेवाभवत्तदा ।।6.74.40।।

Noon, nanginginig ang malalaking tarangkahan at nagkadurug-durog ang mga bahay at mga toreng-daan; ang Laṅkā, sa gabing nilamon ng takot, ay waring sumasayaw at nangingatal.

Verse 41

पृथिवीधरसङ्काशोनिपीड्यधरणीधरम् ।पृथिवींक्षोभयामाससार्णवांमारुतात्मजः ।।6.74.41।।

Ang anak ng Diyos ng Hangin, dambuhalang gaya ng bundok, ay dumagan sa bundok na tagapasan ng lupa at pinayanig ang mismong daigdig—kasama ang mga karagatan.

Verse 42

आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् ।मेरुमन्दरसङ्काशंनानाप्रस्रवणाकुलम् ।।6.74.42।।नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् ।सेवितंदेवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ।।6.74.43।।विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् ।नानामृगगणाकीर्णंबहुकन्दरशोभितम् ।।6.74.44।।सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् ।हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ।।6.74.45।।

Pagkaraan, ang haring vānar ay umakyat mula roon sa Bundok Malaya, na kahawig ng Meru at Mandara, at hitik sa sari-saring batis at bukal.

Verse 43

आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् ।मेरुमन्दरसङ्काशंनानाप्रस्रवणाकुलम् ।।6.74.42।।नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् ।सेवितंदेवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ।।6.74.43।।विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् ।नानामृगगणाकीर्णंबहुकन्दरशोभितम् ।।6.74.44।।सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् ।हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ।।6.74.45।।

Ito’y napupuno ng sari-saring punò at baging, nagniningning sa namumukadkad na kamal at utpala; dinadalaw ng mga deva at gandharva, at tumataas hanggang animnapung yojana.

Verse 44

आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् ।मेरुमन्दरसङ्काशंनानाप्रस्रवणाकुलम् ।।6.74.42।।नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् ।सेवितंदेवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ।।6.74.43।।विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् ।नानामृगगणाकीर्णंबहुकन्दरशोभितम् ।।6.74.44।।सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् ।हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ।।6.74.45।।

Dinadalaw ito ng mga vidyādhara, ng mga pangkat ng mga muni, at ng mga apsarā; hitik sa sari-saring kawan ng mga hayop at pinalalamutian ng maraming yungib.

Verse 45

आरुरोहतदातस्माद्धरिर्मलयपर्वतम् ।मेरुमन्दरसङ्काशंनानाप्रस्रवणाकुलम् ।।6.74.42।।नानाद्रुमलताकीर्णंविकासिकमलोत्पलम् ।सेवितंदेवगन्धर्वैष्षष्टियोजनमुच्छ्रितम् ।।6.74.43।।विद्याधरैर्मुनिगणैरप्सरोभिर्निषेवितम् ।नानामृगगणाकीर्णंबहुकन्दरशोभितम् ।।6.74.44।।सर्वानाकुलयंस्तत्रयक्षगन्धर्वकिन्नरान् ।हनुमान् मेघसङ्काशोववृधेमारुतात्मजः ।।6.74.45।।

Doon, ginulo niya ang lahat ng yakṣa, gandharva, at kinnara; si Hanumān—anak ng Diyos ng Hangin—ay lumaki, lawak na tulad ng ulap.

Verse 46

पद्भ्यांतुशैलमापीड्यबडबामुखवन्मुखम् ।विवृत्योग्रंननादोच्चैस्त्रासयन्निवराक्षसान् ।।6.74.46।।

Tinapakan niya ang bundok at pinadiin sa ilalim ng kanyang mga paa; binuka niya ang bibig na gaya ng apoy na may mukhang kabayong-dagat, at umungal nang mabagsik at malakas, na wari’y manakot sa mga rākṣasa.

Verse 47

तस्यनानद्यमानस्यश्रुत्वानिनदमद्भुतम् ।लङ्कास्थाराक्षसास्सर्वे न शेकुस्स्पन्दितुंभयात् ।।6.74.47।।

Nang marinig nila ang kamangha-manghang ugong ng kanyang pag-ungal, ang lahat ng rākṣasa sa Laṅkā ay nanginig sa takot at hindi man lamang makagalaw.

Verse 48

नमस्कृत्वाऽथरामायमारुतिर्भीमविक्रमः ।राघवार्थेपरंकर्मसमीहतपरन्तपः ।।6.74.48।।

Pagkatapos, si Māruti—nakapanghihilakbot sa lakas, tagasunog ng mga kaaway—ay yumukod kay Rāma at nagpasiyang gumanap ng isang dakilang gawa para sa kapakanan ni Rāghava.

Verse 49

स पुच्छमुद्यम्यभुजङ्गकल्पंविनम्यपृष्ठंश्रवणेनिकुञ्च्य ।विवृत्यवक्त्रंबडबामुखाभमापुफ्लुवेव्योमनिचण्डवेगः ।।6.74.49।।

Itinaas niya ang buntot na tila ahas, iniyuko ang likod at isiniksik ang mga tainga; binuka ang bibig na wari’y apoy na may mukhang kabayong-dagat, at lumundag sa himpapawid sa nagngangalit na bilis.

Verse 50

सवृक्षषण्डांस्तरसाजहारशैलान् शिलाःप्राकृतवानरांश्च ।बाहूरुवेगोद्धतसम्प्रणुन्नास्तेक्षीणवेगास्सलिलेनिपेतुः ।।6.74.50।।

Sa tindi ng kanyang bilis, tinangay niya ang mga kumpol ng punò, mga bundok, mga bato, at maging ang karaniwang mga unggoy; ngunit sa pag-udyok at pag-itsa ng lakas ng kanyang mga bisig at hita, naubos ang kanilang sigla at nahulog sa tubig.

Verse 51

तौप्रसार्योरगभोगकल्पौभुजौभुजङ्गारिनिकाशवीर्यः ।जगाममेरुंनगराजमग्य्रंदिशःप्रकर्षन्निववायुसूनुः ।।6.74.51।।

Iniunat niya ang dalawang bisig na tila mga likaw ng ahas; ang anak ni Vāyu—na ang lakas ay tulad ni Garuḍa, kaaway ng mga ahas—ay sumugod patungo sa matayog na hari ng mga bundok, ang Meru, na para bang hinihila niya pati ang mga dako ng daigdig.

Verse 52

स सागरंघूर्णितवीचिमालंतथाभृशंभ्रामितसर्वसत्त्वम् ।समीक्षमाणस्सहसाजगामचक्रंयथाविष्णुकराग्रमुक्तम् ।।6.74.52।।

Tinitigan niya ang karagatan—ang mga alon nitong parang kuwintas ay umiikot, at ang mga nilalang sa loob ay marahas na nahihilo—at biglang sumugod, gaya ng Sudarśana-cakra ni Viṣṇu na pinakawalan mula sa dulo ng Kanyang kamay.

Verse 53

स पर्वतान्वृक्षगवान् सरांसिनदीस्तटाकानिपुरोत्तमानि ।स्फीतान् जनान्तानपिसम्प्रवीक्ष्यजगामवेगापतितृतुल्यवेगः ।।6.74.53।।

Sinulyapan niya ang mga bundok, kagubatan, mga lawa, mga ilog, mga tangke, at ang pinakamahuhusay na lungsod—pati ang masaganang mga pamayanan—at nagpatuloy sa paglipad na kasingbilis ng kanyang ama.

Verse 54

आदित्यपथमाश्रित्यजगाम स गतक्लमः ।हनूमांस्त्वरितोवीरःपितृतुल्यपराक्रमः ।।6.74.54।।

Walang kapaguran, ang bayaning si Hanumān ay nagmadaling sumunod sa landas ng Araw; ang kanyang lakas at tapang ay kapantay ng kanyang ama.

Verse 55

जवेनमहतायुक्तोमारुतिर्मारुतोयथा ।जगामहरिशार्दूलोदिशश्शब्देनपूरयन् ।।6.74.55।।

Taglay ang napakalaking bilis, si Māruti—ang tigre sa mga unggoy—ay kumilos na parang mismong hangin, pinupuno ng ugong ang lahat ng dako.

Verse 56

स्म्मरन्जाम्बवतोवाक्यंमारुतिर्वातरंहसा ।ददर्शसहसागत्वाहिमवन्तंमहाकपिः ।।6.74.56।।

Sa bilis ng hangin na kumikilos, si Māruti—ang dakilang kapi—ay inalala ang mga salita ni Jāmbavān; at pagdating nang biglaan, nasilayan niya ang Himavān, ang Himalaya.

Verse 57

नानाप्रस्रवणोपेतंनानाकन्दरनिर्घरम् ।श्वेताभ्रचयसङ्काशैशशिखरैश्चारुदर्शनैः ।।6.74.57।।शोभितंविविधैर्वृक्षैरगमत्पर्वतोत्तमम् ।

Narating niya ang pinakadakilang bundok, hitik sa sari-saring bukal at umaalingawngaw sa maraming yungib at talon; pinalamutian ng iba’t ibang punò, at ang magagandang tuktok nito’y wari’y mga bunton ng mapuputing ulap.

Verse 58

स तंसमासाद्यमहानगेन्द्रमतिप्रवृद्धोत्तमघोरशृङ्गम् ।ददर्शपुण्यानिमहाश्रमाणिसुरर्षिसंघोत्तमसेवितानि ।।6.74.58।।

Pagkarating niya sa dakilang hari ng mga bundok na may napakataas at nakapanghihilakbot na mga tuktok, nakita niya ang mga banal na dakilang ashram, dinadalaw ng piling kapulungan ng mga deva at mga rishi.

Verse 59

स ब्रह्मकोशंरजतालयं च शक्रालयंरुद्रशरप्रमोक्षम् ।हयाननंब्रह्मशिरश्चदीप्तंददर्शवैवस्वतकिङ्करांश्च ।।6.74.59।।

Nakita niya ang luklukan ni Brahmā, ang pilak na tahanan, ang tirahan ni Śakra (Indra), ang pook na pinagbitawan ni Rudra ng kanyang palaso, ang Panginoong may mukhang-kabayo (Hayagrīva), ang nagniningning na Brahmaśiras, at gayundin ang mga tagapaglingkod ni Vaivasvata (Yama).

Verse 60

वज्रालयंवैश्रवणालयं च सूर्यप्रभंसूर्यनिबन्धनंच । a.ब्रह्मासनंशङ्करकार्मुकं च ददर्शनाभिं च वसुन्धरायाः ।।6.74.60।।

Nakita niya ang Vajrālaya, ang tahanan ni Vaiśravaṇa (Kubera) na kumikislap na parang araw, ang pook na pinagbigkisan sa Araw, ang luklukan ni Brahmā, ang pook ng busog ni Śaṅkara, at maging ang pusod ng Daigdig.

Verse 61

कैलासमग्य्रंहिमवच्छिलां च तथर्षभंकाञ्चनशैलमग्य्रम् ।सन्दीप्तसर्वौषधिसन्प्रदीप्तंददर्शसर्वौषधिपर्वतेन्द्रम् ।।6.74.61।।

Namataan niya ang matayog na Kailāsa, ang mga batong taluktok ng Himavat, at gayundin ang Ṛṣabha—ang pinakadakilang gintong bundok—at ang hari ng mga bundok na nagliliwanag sa siksik na ningning ng lahat ng halamang-gamot.

Verse 62

स तंसमीक्ष्यानलरश्मिदीप्तंविसिष्मियेवासवदूतसूनुः ।आवृत्यतंचौषधिपर्वतेन्द्रंतत्रौषधीनांविचयंचकार ।।6.74.62।।

Nang makita niya ang bundok na nagliliyab sa sinag na tila apoy, namangha ang anak ng sugo ni Vāsava (Hanumān); nilibot niya ang panginoon ng mga bundok na may mga halamang-gamot at siniyasat upang matukoy ang mga damong naroon.

Verse 63

सयोजनसहस्राणिसमतीत्यमहाकपिः ।दिव्यौषधिधरंशैलंव्यचरन्मारुतात्मजः ।।6.74.63।।

Matapos tawirin ang isang libong yojana, ang dakilang unggoy—anak ng Hangin—ay naglibot sa bundok na may dalang mga banal na halamang-gamot, hinahalughog ito sa paghahanap.

Verse 64

महौषध्यस्ततस्सर्वास्तस्मिन् पर्वतसत्तमे ।विज्ञायार्थिनमायान्तंततोजग्मुरदर्शनम् ।।6.74.64।।

Pagkaraan, sa napakahusay na bundok na iyon, ang lahat ng dakilang halamang-gamot—nalamang may dumating na naghahanap sa kanila—ay naglaho sa paningin.

Verse 65

स तामहात्माहनुमानपश्यंश्चुकोपकोपाच्चभृशंननाद ।अमृष्यमाणोऽनगिनिकाशचक्षुर्महीधरेन्द्रंतमुवाचवाक्यम् ।।6.74.65।।

Hindi makita ang mga halamang iyon, ang dakilang-loob na si Hanumān ay nag-alab sa galit at malakas na umungal; hindi niya matiis, at sa matang tila apoy, nagsalita siya ng mabibigat na salita sa panginoon ng mga bundok.

Verse 66

कीमेतदेवंसुविनिश्चितंतेयद्राघवेनासिकृतानुकम्प ।पश्याद्यमद्बाहुबलाभिभूतोविकीर्णमात्मानमथोनगेन्द्र ।।6.74.66।।

Ano itong matibay mong pasya—na kay Rāghava’y wala kang habag? Masdan ngayon, O hari ng mga bundok: sa lakas ng aking mga bisig, ikaw ay madudurog at magkakawatak-watak.

Verse 67

स तस्यशृङ्गंसनगंसनागंसकाञ्चनंधातुसहस्रजुष्टम् ।विकीर्णकूटंज्वलिताग्रसानुंप्रगृह्यवेगात्सहसोन्ममाथ ।।6.74.67।।

Pagkaraan, sinunggaban niya ang tuktok ng bundok—kasama ang mga punò at mga elepante—na sagana sa ginto at dinadagsa ng di-mabilang na mga mineral; ang mga batuhan ay nagkawatak-watak at ang taluktok ay nagliliyab; at sa biglang bugso ng lakas, kanyang binunot iyon.

Verse 68

सतसमुत्पाट्यखमुत्पपातवित्रास्यलोकान् ससुरासुरेन्द्रान् ।संस्तूयमानःखचरैरनेकैर्जगामवेगाद्गरुडोग्रवेगः ।।6.74.68।।

Nang mabunot niya ang bundok, lumundag siya sa himpapawid, at sa kanyang pagdaluhong na tila bilis ni Garuḍa, naghasik siya ng pangamba sa mga daigdig—maging sa mga panginoon ng mga deva at asura—habang pinupuri siya ng maraming nilalang na lumilipad sa langit.

Verse 69

स भास्कराध्वानमनुप्रपन्नस्तंभास्कराभंशिखरंप्रगृह्य ।बभौतदाभास्करसन्निकाशोरवेस्समीपेप्रतिभास्कराभः ।।6.74.69।।

Sumunod siya sa landas ng Araw; at pasan ang tuktok na kasingliwanag ng Araw, siya’y nagningning malapit sa mismong Araw—na wari’y isa pang Araw na sumisilang sa tabi nito.

Verse 70

स तेनशैलेनभृशंरराजशैलोपमोगन्धवहात्मजस्तु ।सहस्रधारेणसपावकेनचक्रेणखेविष्णुरिवार्पितेन ।।6.74.70।।

Sa bundok na iyon ay nagningas siyang maningning—ang anak ng Diyos ng Hangin, na tulad din ng bundok—na wari’y si Viṣṇu sa kalangitan, tangan ang nag-aapoy na sudarśana, libong-talim ang gilid.

Verse 71

तंवानराःप्रेक्ष्यविनेदुरुच्चैस्सतानपिप्रेक्ष्यमुदाननाद ।तेषांसमुध्घुष्टरवंनिशम्यलङ्कालयाभीमतरंविनेदुः ।।6.74.71।।

Pagkakita sa kanya, ang mga Vānara ay sumigaw nang malakas sa galak; at siya man, pagkakita sa kanila, ay umungal sa tuwa. Nang marinig ang nag-uumapaw na sigawan, ang mga taga-Laṅkā ay nagpalabas ng higit na kakila-kilabot na sigaw sa takot.

Verse 72

ततोमहात्मानिपपाततस्मिन् शैलोत्तमेवानरसैन्यमथ्ये ।हर्युत्तमेभ्यशशिरसाऽभिवाद्यविभीषणंतत्र स सस्वजे च ।।6.74.72।।

Pagkaraan, ang dakilang-loob ay bumaba roon, dala ang pinakamainam na bundok, sa gitna ng hukbong Vānara. Yumukod siya at nagbigay-galang sa pinakamahuhusay na Vānara, at doon ay niyakap niya si Vibhīṣaṇa.

Verse 73

तावप्युभौमानुषराजपुत्रौतंगन्धमाघ्रायमहौषधीनाम् ।बभूवतुस्तत्रतदाविशल्यावुत्तस्थुरन्ये च हरिप्रवीराः ।।6.74.73।।

Ang dalawang prinsipe, mga anak ng hari ng mga tao, ay nilanghap ang halimuyak ng dakilang mga halamang-gamot; at noon din ay naging walang palaso at sugat. Maging ang iba pang magigiting na Vānara ay muling tumindig.

Verse 74

सर्वेविशल्याविरुजाःक्षणेनहरिप्रवीराश्चहताश्चयेस्युः ।गन्धेनतासांप्रवरौषधीनांसुप्तानिशान्तेष्विवसम्प्रबुद्धाः ।।6.74.74।।

Sa isang kisap, ang lahat ng magigiting na Vānara—ang mga sugatan at maging ang mga nabuwal—ay naging walang palaso at walang sakit dahil sa halimuyak ng mga pinakadakilang halamang-gamot, na parang nagising mula sa tulog sa pagtatapos ng gabi.

Verse 75

दाप्रभृतिलङ्कायांयुध्यन्तेहरिराक्षसाः ।तदाप्रभृतिमानार्थमाज्ञयारावणस्य च ।।6.74.75।।येहन्यन्तेरणेतत्रराक्षसाःकपिकुञ्जरैः ।हताहतास्तुक्षिप्यन्तेसर्वएवतुसागरे ।।6.74.76।।

Mula nang magsimulang maglaban ang mga Vanara at Rakshasa sa Lanka, sa utos ni Ravana, isang patakaran ang sinunod upang mapanatili ang dangal at itago ang mga nasawi.

Verse 76

दाप्रभृतिलङ्कायांयुध्यन्तेहरिराक्षसाः ।तदाप्रभृतिमानार्थमाज्ञयारावणस्य च ।।6.74.75।।येहन्यन्तेरणेतत्रराक्षसाःकपिकुञ्जरैः ।हताहतास्तुक्षिप्यन्तेसर्वएवतुसागरे ।।6.74.76।।

Ang mga Rakshasa na napatay sa labanan ng mga makapangyarihang pinuno ng mga Vanara ay agad na itinapon sa karagatan sa sandaling sila ay bumagsak.

Verse 77

Pagkatapos, ang Vanara na si Hanuman, anak ng Hangin, ay mabilis na ibinalik ang bundok ng mga halamang gamot sa Himalayas at muling nagbalik upang samahan si Rama.