Sarga 58

Verse 1

ततःप्रहस्तंनिर्यान्तंदृष्टवाभीमपराक्रमम् ।उवाचसस्मितंरामोविभीषणमरिन्दमः ।।।।

Nang magkagayon, nang makita ni Rama—tagapagpigil ng mga kaaway—si Prahasta na sumusugod, kakila-kilabot ang lakas, nagsalita siya kay Vibhishana na may banayad na ngiti.

Verse 2

कएषस्सुमहाकायोबलेनमहतावृतः ।आचक्ष्वमेमहाबाहो वीर्यवन्तंनिशाचरम् ।।।।

Sino ang dambuhalang ito, makapangyarihan at napalilibutan ng malaking hukbo? Ipaalam mo sa akin, O malakas ang bisig, ang tungkol sa matapang na nilalang na gumagala sa gabi.

Verse 3

राघवस्यवचश्श्रुत्वाप्रत्युवाचविभीषणः ।।।।एषसेनापतिस्तस्यप्रहस्तोनामराक्षसः ।लङ्कायांराक्षसेन्द्रस्यत्रिभागबलसम्वृतः ।।।।वीर्यवानस्त्रविच्छूरःसुप्रख्याश्चपराक्रमे ।

Nang marinig ang mga salita ni Raghava, sumagot si Vibhishana: "Ito ang rakshasa na nagngangalang Prahasta, ang pinuno ng hukbo ng haring iyon. Sa Lanka, siya ay sinusuportahan ng ikatlong bahagi ng hukbo ng mga rakshasa—magiting, bihasa sa mga sandata, bayani, at tanyag sa kanyang lakas."

Verse 4

राघवस्यवचश्श्रुत्वाप्रत्युवाचविभीषणः ।।6.58.3।।एषसेनापतिस्तस्यप्रहस्तोनामराक्षसः ।लङ्कायांराक्षसेन्द्रस्यत्रिभागबलसम्वृतः ।।6.58.4।।वीर्यवानस्त्रविच्छूरःसुप्रख्याश्चपराक्रमे ।

“Ito ang rākṣasa na nagngangalang Prahasta, ang senāpati ng hukbo ng hari ng mga rākṣasa sa Laṅkā, na napaliligiran ng ikatlong bahagi ng sandatahan. Siya’y makapangyarihan, bihasa sa mga sandata, bayani, at bantog sa kanyang kagitingan.”

Verse 5

ततःप्रहस्तंनिर्यान्तंभीमंभीमपराक्रमम् ।।।।गर्जन्तंसुमहाकायंराक्षसैरभिसम्वृतम् ।ददर्शमहतीसेनावानराणांबलीयसाम् ।।।।अभिसञ्जातरोषाणांप्रहस्तमभिगर्जताम् ।

Pagkatapos ay nakita ng makapangyarihang hukbo ng mga mandirigmang Vānara si Prahasta na sumusugod—kakila-kilabot ang anyo at kakila-kilabot ang lakas—umauungal nang malakas, may dambuhalang katawan, at napapaligiran ng mga Rākṣasa.

Verse 6

ततःप्रहस्तंनिर्यान्तंभीमंभीमपराक्रमम् ।।6.58.5।।गर्जन्तंसुमहाकायंराक्षसैरभिसम्वृतम् ।ददर्शमहतीसेनावानराणांबलीयसाम् ।।6.58.6।।अभिसञ्जातरोषाणांप्रहस्तमभिगर्जताम् ।

Pagkatapos, nakita ng makapangyarihang hukbo ng Vanara si Prahasta na sumusugod—kakila-kilabot, umuungal, malaki ang katawan, at napapaligiran ng mga Rakshasa—at sila ay umungal pabalik sa galit.

Verse 7

खडगशक्त्यृष्णिबाणाश्चशूलानिमुसलानिच ।।।।गदाश्चपरिघाःप्रासाविविधाश्चपरिश्वधाः ।नूंषिचविचित्राणिराक्षसानांजयैषिणाम् ।।।।प्रगृहीतान्यशोभन्तवानरानभिधावताम् ।

Taglay ang pagnanais ng tagumpay, sumugod ang mga Rakshasa sa mga Vanara; sari-saring sandata—mga tabak, sibat, pana at palaso, trident, pamalo, mga maso, bakal na pamalo, at mga palakol—ay kanilang sinunggaban at kumislap habang sila’y dumadaluhong.

Verse 8

खडगशक्त्यृष्णिबाणाश्चशूलानिमुसलानिच ।।6.58.7।।गदाश्चपरिघाःप्रासाविविधाश्चपरिश्वधाः ।नूंषिचविचित्राणिराक्षसानांजयैषिणाम् ।।6.58.8।।प्रगृहीतान्यशोभन्तवानरानभिधावताम् ।

Taglay ang pagnanais ng tagumpay, sumugod ang mga Rakshasa sa mga Vanara; sari-saring sandata—mga tabak, sibat, pana at palaso, trident, pamalo, mga maso, bakal na pamalo, at mga palakol—ay kanilang sinunggaban at kumislap habang sila’y dumadaluhong.

Verse 9

जगृहुःपादपांश्चापिपुष्पितान्वानरर्षभाः ।।।।शिलाश्चविपुलादीर्घायोद्धुकामाःप्लवङ्गमाः ।

Ang mga dakilang Vanara, sabik makipaglaban, ay dumampot ng mga punong namumulaklak; at ang mga plavaṅgama, handang makidigma, ay kumuha rin ng malalapad at mahahabang bato.

Verse 10

तेषामन्योन्यमासाद्यसङ्ग्रामःसुमहानभूत् ।।।।बहूनामश्मवृष्टिंचशरवर्षंचवर्षताम् ।

Nang magsalubong sila, sumiklab ang napakalaking labanan; at marami sa magkabilang panig ang nagpaulan ng mga bato at nagbuhos ng ulang-palaso.

Verse 11

बहवोराक्षसायुद्धेबहून्वानरयूधपान् ।।।।वानराराक्षसांश्चापिनिजघ्नुर्बहवोबहून् ।

Nang magsalubong sila, sumiklab ang napakalaking labanan; at marami sa magkabilang panig ang nagpaulan ng mga bato at nagbuhos ng ulang-palaso.

Verse 12

शूलैःप्रमथिताःकेचित्केचिच्चपरमायुधैः ।।।।परिघैराहताःकेचित्केचिच्छिन्नाःपरश्वधैः ।

Ang ilan ay nadurog ng mga sibat; ang ilan ay tinamaan ng mga pinakadakilang sandata; ang ilan ay hinampas ng mga bakal na pamalo; at ang ilan ay pinaghihiwa ng mga palakol.

Verse 13

निरुच्छवासाःकृता: केचित्पतिताधरणीतले ।।।।विभिन्नहृदयाःकेचिदिषुसन्धानसन्दिताः ।

Ang ilan ay nawalan ng hininga at bumagsak sa lupa; ang iba nama’y tinuhog ng mga palasong tumpak ang tama, at nabiyak ang kanilang mga puso.

Verse 14

केचिव्दिधाकृताःखडगैःस्फुरन्तःपतिताभुवि ।।।।वानराराक्षसैश्शूलैपार्श्वतश्चावदारिताः ।

Ang ilan ay nahati ng mga tabak at bumagsak na nanginginig sa lupa; at ang ilang Vanara, nilaslas sa tagiliran ng mga Rakshasa sa pamamagitan ng mga sibat, ay gumuho.

Verse 15

वानरैश्चापिसङ्क्रुद्धैराक्षसौघाःसमन्ततः ।।।।पादपैर्गिरिशृङ्गैश्चसम्पिष्टावसुधातले ।

At ang mga Vānara, nag-aalab sa galit, ay sa lahat ng dako’y dinurog ang mga pulutong ng Rākṣasa sa ibabaw ng lupa, gamit ang mga punò at maging ang mga tuktok ng bundok.

Verse 16

वज्रस्पर्शतलैर्हस्स्सैर्मुष्टिभिश्चहताभृशम् ।।।।वेमुश्शोणितमास्येभ्योविशीर्णदशनेक्षणाः ।

Matinding tinamaan ng mga kamay na tila kidlat ang hagupit, at ng mga kamao rin, sila’y nagsuka ng dugo mula sa bibig—wasak ang mga ngipin at mga mata.

Verse 17

आर्तस्वनंचस्वनतांसिंहनादंचनर्दताम् ।।।।बभूवतुमुलश्शब्दोहरीणांरक्षसांयुधि ।

Sa digmaang yaon, umalingawngaw ang magulong sigaw—daing ng mga sugatan, nag-uunahang hiyawan, at mga ungol na tila leon—mula sa mga Vānara at mga Rākṣasa.

Verse 18

वानराराक्षसाःक्रुद्धावीरमार्गमनुव्रताः ।।।।विवृत्तनयनाःक्रूराश्चक्रुःकर्माण्यभीतवत् ।

Nagngangalit, at sumusunod sa landas ng mga bayani, ang mga Vānara at mga Rākṣasa—umiikot ang mga mata, mabagsik ang anyo—ay nagsagawa ng mga gawaing pandigma nang walang takot.

Verse 19

नरान्तकःकुम्भहनुर्महानादस्समुन्नतः ।।।।एतेप्रहस्तसचिवास्सर्वेजघ्नुर्वनौकसः ।

Si Nārāntaka, si Kumbhahanu, si Mahānāda, at si Samunnata—ang mga ito, pawang mga ministro at kasama ni Prahasta—ay pumatay sa mga mandirigmang Vānara.

Verse 20

तेषामापततांशीघ्रंनिघ्नतांचापिवानरान् ।।।।द्विविदोगिरिशृङ्गेणजघानैकंनरान्तकम् ।

Nang ang mga Rākṣasa ay biglang sumalakay at pumatay sa mga Vānara, si Dwivida ay mag-isang bumagsak kay Narāntaka, hinampas ng tuktok ng bundok.

Verse 21

दुर्मुखःपुनरुत्थायकपिस्सविपुलद्रुमम् ।।।।राक्षसंक्षिप्रहस्तस्तुसमुन्नतमपोथयत् ।

Muling tumindig si Durmukha na unggoy at binunot ang isang napakalaking punò; sa mabilis na kamay, ibinagsak niya ang Rākṣasa na si Samunnata, na nakatayong handa sa labanan.

Verse 22

जाम्बवांस्तुसुसङ्क्रुद्धःप्रगृह्यमहतींशिलाम् ।।।।पातयामासतेजस्वीमहानादस्यवक्षसि ।

Pagkaraan, ang maningning na si Jāmbavān, nag-aalab sa matinding galit, ay dumampot ng malaking bato at ibinagsak iyon sa dibdib ni Mahānāda.

Verse 23

अथकुम्भहनुस्तत्रतारेणासाद्यवीर्यवान् ।।।।वृक्षेणाभिहतोमूर्ध्निप्राणान्सन्त्याजयद्रणे ।

Pagkatapos, sa larangan ng digmaan, ang magiting na Kumbhahanu ay hinarap ni Tārā; nang tamaan sa ulo ng isang punò, iniwan niya ang kanyang buhay sa labanan.

Verse 24

अमृष्यमाणस्तत्कर्मप्रहस्तोरथमाश्रितः ।।।।चकारकदनंघोरंधनुष्पाणिर्वनौकसाम् ।

Hindi matiis ni Prahasta ang gayong gawa; sumakay siya sa kanyang karwahe, at tangan ang busog ay nagpakawala ng kakila-kilabot na paglipol sa mga naninirahan sa gubat—ang mga vanara.

Verse 25

आवर्तइवसञ्जज्ञेसेनयोरुभयोस्तदा ।।।।क्षुभितस्याप्रमेयस्यसागरस्येवनिस्स्वनः ।

Noon, ang ugong ng dalawang hukbo ay sumiklab na tila pag-ikot at kulog ng walang-hanggang dagat na ginugulo at pinapag-alon.

Verse 26

महताहिशरौघेणप्रहस्तोयुद्धकोविदः ।।।।अर्दयामाससङ्क्रुद्धोवानरान् परमाहवे ।

Sa matinding sagupaan, si Prahasta—dalubhasa sa digmaan—ay nagngangalit na pinahirapan ang mga vanara sa mabigat na ulang ng mga palaso.

Verse 27

वानराणांशरीरैश्चराक्षसानांचमेदिनी ।।।।बभून्विचिताघोराःपतितैरिवपर्वतै ।

Ang lupa ay nabalutan ng mga katawan ng vanara at ng mga rākṣasa, kakila-kilabot na nakahandusay, na wari’y mga bundok na bumagsak at nagkalat.

Verse 28

सामहीरुधिरौघेणप्रच्छन्नासम्प्रकाशते ।।।।सञ्छन्नामाधवेमासिपलाशैरिवपुष्पितैः ।

Ang lupang iyon, natakpan ng mga agos ng dugo, ay tila nagliliwanag—gaya ng lupa sa buwan ng Māgha na nababalutan ng namumulaklak na palāśa.

Verse 29

हतवीरौघवस्रांतुभग्नायुधमहाद्रुमाम् ।।।।शोणितौघमहातोयांयमसागरगामिनीम् ।यकृत् प्लीहमहापङ्कान्वििकीर्णान्त्रशैवलाम् ।।।।भिन्नकायशिरोमीनामङ्गावयवशाद्वलाम् ।गृध्रहंसगणाकीर्णांकङ्कसारससेविताम् ।।।।मेदःफेनसमाकीर्णामार्तस्न्तितस्वनाम् ।तांकापुरषुदुस्तारांयुद्धभूमिमयींनदीम् ।।।।नदीमिवघनापायेहंससारससेविताम् ।राक्षसाःकपिमुख्याश्चतेरुस्तांदुस्तरांनदीम् ।।।।यथापद्मरजोध्वस्तांनळिनींगजयूथपाः ।

Ang larangan ng digmaan ay naging tulad ng isang ilog: ang mga pampang nito ay mga bunton ng mga bayaning nasawi; ang mga sirang sandata ay ang malalaking puno nito; ang mga agos ng dugo ay ang malawak na tubig nito na umaagos patungo sa karagatan ni Yama. Ang mga atay at lapay ang bumuo sa putik nito; ang mga nakakalat na bituka ay ang mga halamang-tubig; ang mga putol na katawan at ulo ay ang mga isda; ang mga bahagi ng katawan ay ang damuhan. Ang mga buwitre ay nagtipon tulad ng mga sisne, at ang mga ibong kumakain ng bangkay ay gumalaw tulad ng mga tagak; ang taba ay kumalat tulad ng bula, at ang mga daing ng mga sugatan ay naging bulong nito. Mahirap tawirin para sa mga duwag, ito ay tulad ng isang ilog sa pagtatapos ng tag-ulan na dinadayo ng mga sisne at tagak. Gayunpaman, ang mga rakshasa at ang mga pangunahing unggoy ay tumawid sa mahirap na ilog na iyon—tulad ng mga pinuno ng kawan ng mga elepante na tumatawid sa isang lawa ng lotus na nababalutan ng polen ng lotus.

Verse 30

हतवीरौघवस्रांतुभग्नायुधमहाद्रुमाम् ।।6.58.29।।शोणितौघमहातोयांयमसागरगामिनीम् ।यकृत् प्लीहमहापङ्कान्वििकीर्णान्त्रशैवलाम् ।।6.58.30।।भिन्नकायशिरोमीनामङ्गावयवशाद्वलाम् ।गृध्रहंसगणाकीर्णांकङ्कसारससेविताम् ।।6.58.31।।मेदःफेनसमाकीर्णामार्तस्न्तितस्वनाम् ।तांकापुरषुदुस्तारांयुद्धभूमिमयींनदीम् ।।6.58.32।।नदीमिवघनापायेहंससारससेविताम् ।राक्षसाःकपिमुख्याश्चतेरुस्तांदुस्तरांनदीम् ।।6.58.33।।यथापद्मरजोध्वस्तांनळिनींगजयूथपाः ।

Ito ay tulad ng isang ilog na ang malawak na tubig ay mga agos ng dugo, na umaagos patungo sa karagatan ni Yama (kamatayan)—na may atay at lapay bilang malalim na putik nito, at mga nakakalat na bituka na naanod tulad ng mga halamang-tubig.

Verse 31

हतवीरौघवस्रांतुभग्नायुधमहाद्रुमाम् ।।6.58.29।।शोणितौघमहातोयांयमसागरगामिनीम् ।यकृत् प्लीहमहापङ्कान्वििकीर्णान्त्रशैवलाम् ।।6.58.30।।भिन्नकायशिरोमीनामङ्गावयवशाद्वलाम् ।गृध्रहंसगणाकीर्णांकङ्कसारससेविताम् ।।6.58.31।।मेदःफेनसमाकीर्णामार्तस्न्तितस्वनाम् ।तांकापुरषुदुस्तारांयुद्धभूमिमयींनदीम् ।।6.58.32।।नदीमिवघनापायेहंससारससेविताम् ।राक्षसाःकपिमुख्याश्चतेरुस्तांदुस्तरांनदीम् ।।6.58.33।।यथापद्मरजोध्वस्तांनळिनींगजयूथपाः ।

Sa 'ilog' na iyon, ang mga putol na katawan at ulo ay ang mga isda; ang mga punit na bahagi ng katawan ay bumuo sa mga damuhan nito—na siksikan sa mga 'sisne' na mga buwitre, at dinadayo ng mga tagak na mga ibong kumakain ng bangkay.

Verse 32

हतवीरौघवस्रांतुभग्नायुधमहाद्रुमाम् ।।6.58.29।।शोणितौघमहातोयांयमसागरगामिनीम् ।यकृत् प्लीहमहापङ्कान्वििकीर्णान्त्रशैवलाम् ।।6.58.30।।भिन्नकायशिरोमीनामङ्गावयवशाद्वलाम् ।गृध्रहंसगणाकीर्णांकङ्कसारससेविताम् ।।6.58.31।।मेदःफेनसमाकीर्णामार्तस्न्तितस्वनाम् ।तांकापुरषुदुस्तारांयुद्धभूमिमयींनदीम् ।।6.58.32।।नदीमिवघनापायेहंससारससेविताम् ।राक्षसाःकपिमुख्याश्चतेरुस्तांदुस्तरांनदीम् ।।6.58.33।।यथापद्मरजोध्वस्तांनळिनींगजयूथपाः ।

Ang taba na parang bula ay tumakip dito sa lahat ng dako, at ang mga daing ng mga sugatan ay naging dagundong nito. Ang ilog na iyon na gawa sa larangan ng digmaan ay mahirap tawirin para sa mga duwag.

Verse 33

हतवीरौघवस्रांतुभग्नायुधमहाद्रुमाम् ।।6.58.29।।शोणितौघमहातोयांयमसागरगामिनीम् ।यकृत् प्लीहमहापङ्कान्वििकीर्णान्त्रशैवलाम् ।।6.58.30।।भिन्नकायशिरोमीनामङ्गावयवशाद्वलाम् ।गृध्रहंसगणाकीर्णांकङ्कसारससेविताम् ।।6.58.31।।मेदःफेनसमाकीर्णामार्तस्न्तितस्वनाम् ।तांकापुरषुदुस्तारांयुद्धभूमिमयींनदीम् ।।6.58.32।।नदीमिवघनापायेहंससारससेविताम् ।राक्षसाःकपिमुख्याश्चतेरुस्तांदुस्तरांनदीम् ।।6.58.33।।यथापद्मरजोध्वस्तांनळिनींगजयूथपाः ।

Gaya ng ilog sa paghupa ng tag-ulan na dinadalaw ng mga sisne at tagak, tinawid ng mga Rākṣasa at ng mga pangunahing Vānara ang yaong ilog na mahirap tawirin—ang larangan ng digmaan.

Verse 34

ततःसृजन्तंबाणौघान्प्रहस्तंस्यन्दनेस्थितम् ।।।।ददर्शतरसानीलोनिघ्नन्तंप्लवङ्गमान् ।

Pagkaraan, nakita ni Nīla si Prahasta na nakatindig sa kanyang karuwahe, nagbubuhos ng ulang-palaso at mabilis na pumapatay sa mga mandirigmang unggoy.

Verse 35

उद्धूतइववायुःखेमहदभ्रबलंबलात् ।।।।समीक्ष्याभिद्रुतंयुद्धेप्रहस्तोवाहिनीपतिः ।रथेनादित्यवर्णेननीलमेवाभिदुद्रुवे ।।।।

Gaya ng mabangis na hangin sa langit na sa lakas ay nagpapalayas ng malaking pulutong ng ulap, gayon si Prahasta, pinunò ng hukbo—nang makita si Nīla na sumasalakay sa digmaan—ay sumugod mismo sa kanya, sakay ng karuwaheng kasingningning ng araw.

Verse 36

उद्धूतइववायुःखेमहदभ्रबलंबलात् ।।6.58.35।।समीक्ष्याभिद्रुतंयुद्धेप्रहस्तोवाहिनीपतिः ।रथेनादित्यवर्णेननीलमेवाभिदुद्रुवे ।।6.58.36।।

Gaya ng mabangis na hangin sa langit na sa lakas ay nagpapalayas ng malaking pulutong ng ulap, gayon si Prahasta, pinunò ng hukbo—nang makita si Nīla na sumasalakay sa digmaan—ay sumugod mismo sa kanya, sakay ng karuwaheng kasingningning ng araw.

Verse 37

सधनुर्धन्विनांश्रेष्ठोविकृष्यपरमाहवे ।।।।नीलायव्यसृजद्बाणान्प्रहस्तोवाहिनीपतिः ।

Si Prahasta, pinunò ng hukbo at pinakamagaling sa mga mamamana, ay hinila ang kanyang busog sa mabagsik na labanan at pinakawalan ang mga palaso laban kay Nīla.

Verse 38

तेप्राप्यविशिखानीलंविनिर्भिद्यसमाहिताः ।।।।महींजग्मुर्महावेगारुषिताइवपन्नगाः ।

Ang mga palasong yaon, tumpak ang pagtuon, ay umabot kay Nīla at tumagos sa kanya; at sa matinding bilis—na parang nagngangalit na mga ahas—ay bumaon pa sa lupa.

Verse 39

नीलःशरैरभिहतोनिशितैर्ज्वलनोपमैः ।।।।सतंपरमदुर्धर्षमापतन्तंमहाकपिः ।प्रहस्तंताडयामासवृक्षमुत्पाट्यवीर्यवान् ।।।।

Si Nīla, tinamaan ng matutulis na palasong nagliliyab na wari’y apoy, ang makapangyarihang dakilang Vānara, ay bumunot ng punò at hinampas si Prahasta habang ito’y sumasalakay—si Prahasta na lubhang mahirap labanan.

Verse 40

नीलःशरैरभिहतोनिशितैर्ज्वलनोपमैः ।।6.58.39।।सतंपरमदुर्धर्षमापतन्तंमहाकपिः ।प्रहस्तंताडयामासवृक्षमुत्पाट्यवीर्यवान् ।।6.58.40।।

Si Nīla, tinamaan ng matutulis na palasong nagliliyab na wari’y apoy, ang makapangyarihang dakilang Vānara, ay bumunot ng punò at hinampas si Prahasta habang ito’y sumasalakay—si Prahasta na lubhang mahirap labanan.

Verse 41

सतेनाभिहतःक्रुद्धोनदन्राक्षसपुङ्गवः ।ववर्षशरवर्षाणिप्लवङ्गानांचमूपतौ ।।।।

Nang siya’y mahampas nito, nagngitngit ang pinunò ng mga rākṣasa; umuungal, nagpaulan siya ng mga ulang-palaso sa hukbo ng mga Vānara at sa kanilang pinuno.

Verse 42

तस्यबाणगणान्घारान्राक्षसस्यमहाबलः ।अपारयन्वारयितुंप्रत्यगृह्णान्निमीलितः ।।।।

Hindi niya napigil ang kakila-kilabot na ulang ng mga palaso ng rākṣasa; ang makapangyarihan ay nagtiis, tinanggap ang mga tama nang nakapikit ang mga mata.

Verse 43

यथैवगोवृषोवर्षंशारदंशीघ्रमागतम् ।एवमेवप्रहस्तस्यशरवर्षंदुरासदम् ।।।।निमीलिताक्षस्सहसानीलस्सेहेदुरासदान् ।

Gaya ng matibay na toro na tinitiis ang biglang dating na ulang taglagas, gayon din si Nīla—nakapikit ang mga mata—na nagtiis sa mabangis at mahirap salubunging ulang-palaso ni Prahastha.

Verse 44

रोषितश्शरवर्षेणसालेनमहतामहान् ।प्रजघानहयाननीलःप्रहस्तस्यमहाबलः ।।।।

Sa galit sa bagyong-palaso, ang makapangyarihang si Nīla ay humampas at nagpabagsak sa mga kabayo ni Prahastha gamit ang napakalaking punong sāla.

Verse 45

ततन्सचापमुद्गृह्यप्रहस्तस्यमहाबलः ।बभञ्जतरसानीलोननादचपुनःपुनः ।।।।

Pagkaraan, sinunggaban ni Nīla ang nakahandang busog ng makapangyarihang Prahastha at binasag iyon sa lakas, habang umuungal nang paulit-ulit.

Verse 46

विधनुस्तुकृतस्तेनप्रहस्तोवाहिनीपतिः ।प्रगृह्यमुसलंघोरंस्यन्दनादवपुप्लुवे ।।।।

Dahil sa kanya’y nawalan ng busog, si Prahastha—pinuno ng hukbo—ay dumampot ng kakila-kilabot na pamalo at lumundag pababa mula sa kanyang karwahe.

Verse 47

तावुभौवाहिनीमुख्यौजातवैरौतरस्विनौ ।स्थितौक्षतजगदिग्धाङ्गौप्रभिन्नाविवकुञ्जरौ ।।।।

Ang dalawang makapangyarihang pinuno ng kanilang mga hukbo, na ngayo'y magkaaway, ay nakatayo na ang mga katawan ay nababalutan ng dugo, tulad ng mga sugatang elepante na magkaharap.

Verse 48

उल्लिखन्तौसुतीक्ष्णाभिर्दंष्ट्राभिरितरेतरम् ।सिंहशार्दूलसदृशौसिंहशार्दूलचेष्टितौ ।।।।विक्रान्तविजयौवीरौसमरेष्न्विवर्तिनौ ।काङ्क्षमाणौयशःप्राप्तुंवृत्रवासवयोस्सह ।।।।

Sa paglalapa sa isa't isa gamit ang matatalim na pangil, sila ay kumilos na parang leon at tigre. Pareho silang mga bayani ng napatunayang tagumpay, hindi kailanman umaatras sa laban, at naghahangad ng katanyagan tulad nina Vṛtra at Vāsava.

Verse 49

उल्लिखन्तौसुतीक्ष्णाभिर्दंष्ट्राभिरितरेतरम् ।सिंहशार्दूलसदृशौसिंहशार्दूलचेष्टितौ ।।6.58.48।।विक्रान्तविजयौवीरौसमरेष्न्विवर्तिनौ ।काङ्क्षमाणौयशःप्राप्तुंवृत्रवासवयोस्सह ।।6.58.49।।

Ang dalawang bayaning iyon—matapang at matagumpay—na hindi kailanman umaatras sa laban, ay naghahangad na magkamit ng katanyagan, tulad nina Vṛtra at Vāsava (Indra) na nagtutunggali.

Verse 50

आजघानतदानीलंललाटेमुसलेनसः ।प्रहस्तःपरमायत्तस्ततस्सुस्रावशोणितम् ।।।।

Pagkatapos, si Prahasta, sa mabilis na paghampas, ay pinalo si Nīla sa noo gamit ang isang maso; agad na umagos ang dugo.

Verse 51

ततःशोणितदिग्धाङ्गःप्रगृह्यसुमहातरुम् ।प्रहस्तस्योरसिक्रुद्धोविससर्जमहाकपिः ।।।।

Pagkaraan, ang dakilang Vānara, ang katawan ay nababalutan ng dugo, sa poot ay dinampot ang isang napakalaking punò at inihagis iyon sa dibdib ni Prahasta.

Verse 52

तमचिन्त्यप्रहारंसप्रगृह्यमुसलंमहत् ।अभिदुद्रावबलिनंबलाननीलंप्लवङ्गमम् ।।।।

Hindi inalintana ang hampas na iyon, dinampot niya ang kanyang malaking pamalo at buong lakas na sumugod sa makapangyarihang Nīla, ang mandirigmang unggoy.

Verse 53

तमुग्रवेगंसंरब्धमापतन्तंमहाकपिः ।ततस्सम्प्रेक्ष्यजग्राहमहावेगोमहाशिलाम् ।।।।

Nang makita ng dakilang unggoy ang kanyang paglusob—mabangis at padalus-dalos—agad niyang dinampot, sa bilis ng kilos, ang isang napakalaking bato.

Verse 54

तस्ययुद्धाभिकामस्यमृथेमुसलयोधिन ।प्रहस्तस्यशिलांनीलोमूर्ध्नितूर्णमपातयत् ।।।।

Habang si Prahasta, ang mandirigmang pamalo, ay sabik na sumuong sa digmaan, mabilis na ibinagsak ni Nīla ang bato sa kanyang ulo.

Verse 55

सातेनकपिमुख्येनविमुक्तामहतीशिला ।बिभेदबहुधाघोराप्रहस्तस्यशिरस्तदा ।।।।

Ang kakila-kilabot at napakalaking batong iyon, na pinakawalan ng pinunò ng mga unggoy, ay bumasag sa ulo ni Prahasta at nagkadurug-durog ito sa maraming piraso.

Verse 56

सगतासुर्गतश्रीकोगतसत्त्वोगतेन्द्रियः ।पपातसहसाभूमौछिन्नमूलइवद्रुमः ।।।।

Sa pagkawala ng kanyang buhay, ningning, lakas, at pandama, bigla siyang bumagsak sa lupa tulad ng isang punong pinutol sa ugat.

Verse 57

विभिन्नशिरसस्तस्यबहुसुस्रावशोणितम् ।शरीरादपिसुस्रावगिरेःप्रस्रवणंयथा ।।।।

Mula sa kanyang basag na ulo, umagos ang maraming dugo; tunay na dumaloy ito mula sa kanyang katawan tulad ng bukal na nagmumula sa bundok.

Verse 58

हतेप्रहस्तेनीलेनतदकम्प्यंमहाबलम् ।राक्षसानामहृष्टानांलङ्कामभिजगामह ।।।।

Nang mapatay ni Nila si Prahasta, ang malulungkot na Rakshasa ay hindi na nakatagal at umatras patungo sa Lanka.

Verse 59

नशेकुस्समवस्थातुंनिहतेवाहिनीपतौ ।सेतुबन्धंसमासाद्यविशीर्णंसलिलंयथा ।।।।

Dahil napatay ang kanilang pinuno, hindi sila makapanatiling matatag, tulad ng tubig na hindi mapigilan kapag naabot ang sirang dam.

Verse 60

हतेतस्मिंश्चमूमुख्येराक्षसास्तेनिरुद्यमाः ।रक्षःपतिगृहंगत्वाध्यानमूकत्वमास्थिताः ।।।।प्राप्ताश्शोकार्णवंतीव्रंनिस्सज्ञौइवतेऽभवन् ।

Nang mapatay ang pinuno ng hukbo, ang mga Rakshasa’y nawalan ng sigla at lakas-loob; nagtungo sila sa tahanan ng kanilang panginoon. Tinamaan ng mabagsik na dagat ng dalamhati, napipi sa pagninilay, sila’y tila nawalan ng ulirat.

Verse 61

ततस्तुनीलोविजयीमहाबलःप्रशस्यमानःसुकृतेनकर्मणा ।समेत्यरामेणसलक्ष्मणेनप्रहृष्टरूपस्तुबभूवयूथपः ।।।।

Pagkaraan, si Nīla—nagwagi at dakilang malakas—ay lumapit kay Rāma kasama si Lakṣmaṇa. Pinuri sa kanyang ganap na nagawang gawa, ang pinuno ng pangkat ay nagningning sa galak.