Sarga 1

Verse 1

ततो रावणनीतायाः सीतायाः शत्रुकर्शनः।इयेष पदमन्वेष्टुं चारणाचरिते पथि।।।।

Pagkaraan, si Hanumān, ang tagapagdurog ng mga kaaway, ay nagpasyang hanapin ang kinaroroonan ni Sītā na inagaw ni Rāvaṇa, at tumahak sa landas na nilalakaran ng mga Cāraṇa, ang mga makalangit na mang-aawit.

Verse 2

दुष्करं निष्प्रतिद्वन्द्वं चिकीर्षन् कर्म वानरः।समुदग्रशिरोग्रीवो गवांपतिरिवाबभौ।।।।

Nagnanais gumanap ng gawaing napakahirap at walang katapat na kalaban, ang unggoy ay tumindig na mataas ang ulo at leeg, na wari’y isang marangal na toro sa gitna ng mga baka.

Verse 3

अथ वैडूर्यवर्णेषु शाद्वलेषु महाबलः।धीरः सलिलकल्पेषु विचचार यथासुखम्।।।।

Pagkaraan, ang makapangyarihan at matatag ay lumakad nang maluwag sa mga damuhang parang kulay-vaidūrya, na tila latian at wari’y mga sapin ng tubig.

Verse 4

द्विजान् वित्रासयन् धीमानुरसा पादपान् हरन्।मृगांश्च सुबहून्निघ्नन् प्रवृद्ध इव केसरी।।।।

Ang marunong na si Hanumān ay kumilos na parang ganap na leon—pinangingilagan ang mga ibon, binubunot ang mga punò sa dibdib, at niyuyurakan ang napakaraming hayop.

Verse 5

नीललोहितमांजिष्ठपत्रवर्णैः सितासितैः।स्वभावविहितैश्चित्रैर्धातुभिः समलङ्कृतम्।।।।कामरूपिभिराविष्टमभीक्ष्णं सपरिच्छदैः।यक्षकिन्नरगन्धर्वैर्देवकल्पैश्च पन्नगैः।।।।

Ang bundok na iyon ay pinalamutian ng mga kahanga-hangang mineral na likás ang mga kulay—bughaw, pula, dilaw, luntiang gaya ng dahon, at gayundin puti at itim. Madalas itong dalawin ng mga yakṣa, kinnarā, gandharva, at mga nāga, kasama ang kanilang mga kasamahan—mga nilalang na nakapagpapalit-anyo ayon sa nais, nagniningning na tila mga diyos.

Verse 6

नीललोहितमांजिष्ठपत्रवर्णैः सितासितैः।स्वभावविहितैश्चित्रैर्धातुभिः समलङ्कृतम्।।5.1.5।।कामरूपिभिराविष्टमभीक्ष्णं सपरिच्छदैः।यक्षकिन्नरगन्धर्वैर्देवकल्पैश्च पन्नगैः।।5.1.6।।

Ang bundok ay pinalamutian ng mga kamangha-manghang mineral na likás na inilagay ng kalikasan—bughaw, pula, kulay-manjistha, luntiang parang dahon, gayundin puti at itim—na nagbigay rito ng sari-saring ganda. Madalas itong dalawin ng mga Yaksha, Kinnara, Gandharva, at mga Naga na nagbabagong-anyo, kasama ang kanilang mga kasamahan, na nagniningning na tila mga diyos.

Verse 7

स तस्य गिरिवर्यस्य तले नागवरायुते।तिष्ठन् कपिवरस्तत्र ह्रदे नाग इवाबभौ।।।।

Sa paanan ng dakilang bundok na yaon, na hitik sa mararangal na elepante, tumindig ang pinakadakilang kapi at nagmistulang elepanteng nasa gitna ng lawa.

Verse 8

स सूर्याय महेन्द्राय पवनाय स्वयंभुवे।भूतेभ्यश्चाञ्जलिं कृत्वा चकार गमने मतिम्।।।।

Nag-alay siya ng taimtim na pagpupugay, magkayuping-palad, sa Araw, kay Mahendra (Indra), sa Diyos ng Hangin, kay Svayaṃbhū (Brahmā), at sa lahat ng nilalang; saka niya pinagtibay ang pasiyang lumisan.

Verse 9

अञ्जलिं प्राङ्मुखः कुर्वन् पवनायात्मयोनये।ततो हि ववृधे गन्तुं दक्षिणो दक्षिणां दिशम्।।।।

Nakaharap sa silangan, nag-anjali siya bilang pagpupugay kay Pavaná, ang Diyos ng Hangin—na siyang sariling ama; at pagkaraan, tumatag ang loob, lumaki siya upang tumungo sa timog na dako.

Verse 10

प्लवङ्गप्रवरैर्दृष्टः प्लवने कृतनिश्चयः।ववृधे रामवृद्ध्यर्थं समुद्र इव पर्वसु।।।।

Sa pagtanaw ng mga pinakamararangal na unggoy, at matibay na nagpasya sa pagtalon, lumaki ang anyo ni Hanumān para sa tagumpay ni Rāma—gaya ng dagat na umaalon at lumuluwang sa mga banal na araw ng buwan.

Verse 11

निष्प्रमाणशरीरः सन् लिलङ्घयिषुरर्णवम्।बाहुभ्यां पीडयामास चरणाभ्यां च पर्वतम्।।।।

Lumaki ang kanyang anyo nang lampas sa sukat; nagnanais tumawid sa karagatan, pinisil niya ang bundok sa kanyang mga bisig at sa kanyang mga paa, upang sumulong sa pagtalon.

Verse 12

स चचालाचलश्चापि मुहूर्तं कपिपीडितः।तरूणां पुष्पिताग्राणां सर्वं पुष्पमशातयत्।।।।

Nang mapisil ng unggoy, kahit ang bundok ay nanginig sandali; at ang lahat ng bulaklak sa mga tuktok ng punong namumukadkad ay nayugyog at nalaglag.

Verse 13

तेन पादपमुक्तेन पुष्पौघेण सुगन्धिना।सर्वतः संवृतः शैलो बभौ पुष्पमयो यथा।।।।

Nababalot sa lahat ng panig ng mababangong kumpol ng mga bulaklak na nalaglag mula sa mga puno, ang bundok ay nagmistulang gawa sa mga bulaklak.

Verse 14

तेन चोत्तमवीर्येण पीड्यमानः स पर्वतः।सलिलं सम्प्रसुस्राव मदं मत्त इव द्विपः।।।।

Dahil sa pagdiin ng may sukdulang lakas, ang bundok na iyon ay nagpaagos ng tubig—gaya ng lasing na elepanteng naglalabas ng katas ng pagkalalake.

Verse 15

पीड्यमानस्तु बलिना महेन्द्रस्तेन पर्वतः।रीतीर्निर्वर्तयामास काञ्चनाञ्जनराजतीः।।।।

Nang siya’y idiin ng makapangyarihang si Hanumān, ang Bundok Mahendra ay nagpaagos ng mga batis—kumikinang sa kulay ng ginto, ng maitim na anjan, at ng pilak.

Verse 16

मुमोच च शिलाः शैलो विशालाः समनःशिलाः।मध्यमेनार्चिषा जुष्टा धूमराजीरिवानलः।।।।

At pinakawalan ng bundok ang naglalakihang batong may sari-saring kulay-mineral; sa gitna nito’y nag-aalab ang liyab, na wari’y apoy na nagpapalipad ng mga guhit ng usok.

Verse 17

गिरिणा पीड्यमानेन पीड्यमानानि सर्वतः।गुहाविष्टानि भूतानि विनेदुर्विकृतैः स्वरैः।।।।

Nang pinipiga ng bundok at dinudurog sa lahat ng panig, ang mga nilalang na nananahan sa mga yungib ay nagsigawan ng baluktot at nakapanghihilakbot na tinig.

Verse 18

स महासत्त्वसन्नादः शैलपीडानिमित्तजः।पृथिवीं पूरयामास दिशश्चोपवनानि च।।।।

Yaong makapangyarihang ugong—isinilang sa pagdurog sa bundok—ay umalingawngaw, pinuno ang lupa, ang mga panig ng daigdig, at ang mga kakahuyan sa paligid.

Verse 19

शिरोभिः पृथुभिः सर्पा व्यक्तस्वस्तिकलक्षणैः।वमन्तः पावकं घोरं ददंशुर्दशनैः शिलाः।।।।

Ang mga ahas na may malalapad at nakataas na talukbong—na may malinaw na markang swastika—ay bumuga ng nakakatakot na apoy at kinagat ang mga bato gamit ang kanilang mga pangil.

Verse 20

तास्तदा सविषैर्दष्टाः कुपितैस्तैर्महाशिलाः।जज्ज्वलुः पावकोद्दीप्ता बिभिदुश्च सहस्रधा।।।।

Noon, nang makagat ng mga nagngangalit na makamandag na ahas, ang malalaking bato ay nagliyab na parang sinindihan ng apoy at nabasag sa sanlibong piraso.

Verse 21

यानि चौषधजालानि तस्मिन् जातानि पर्वते।विषघ्नान्यपि नागानां न शेकुः शमितुं विषम्।।।।

Maging ang mga kumpol ng halamang-gamot na tumubo sa bundok na yaon—bagaman bantog na panlunas—ay hindi nakapagpawi ng kamandag ng mga ahas doon.

Verse 22

भिद्यतेऽयं गिरिर्भूतैरिति मत्त्वा तपस्विनः।त्रस्ता विद्याधरास्तस्मादुत्पेतुः स्त्री गणैः सह।।।।पानभूमिगतं हित्वा हैममासवभाजनम्।पात्राणि च महार्हाणि करकांश्च हिरण्मयान्।।।लेह्यानुच्चावचान् भक्ष्यान् मांसानि विविधानि च।आर्षभाणि च चर्माणि खडगांश्च कनकत्सरून्।।।।

Iniisip ng mga nag-aayuno at mapagmuning ermitanyo, “Binabasag ng mga nilalang ang bundok na ito,” sila’y umurong. At ang mga Vidyādhara, sa takot, ay lumipad paitaas kasama ang kanilang mga pangkat ng kababaihan, iniiwan sa pook-inuman ang ginintuang sisidlan ng alak, ang mahahalagang pinggan at mga kopang ginto, sari-saring matatamis at pagkain, iba’t ibang karne, mga balat ng toro, at mga tabak na may ginintuang kaluban.

Verse 23

भिद्यतेऽयं गिरिर्भूतैरिति मत्त्वा तपस्विनः।त्रस्ता विद्याधरास्तस्मादुत्पेतुः स्त्री गणैः सह।।5.1.22।।पानभूमिगतं हित्वा हैममासवभाजनम्।पात्राणि च महार्हाणि करकांश्च हिरण्मयान्।।5.1.23।लेह्यानुच्चावचान् भक्ष्यान् मांसानि विविधानि च।आर्षभाणि च चर्माणि खडगांश्च कनकत्सरून्।।5.1.24।।

Nang wari’y nabibiyak ang bundok, ang mga Vidyādhara—sa matinding takot—ay lumipad paitaas kasama ang kanilang mga kababaihan, at iniwan sa pook-inuman ang mga ginintuang sisidlan ng alak, mamahaling mga pinggan at mga kopang ginto, at sari-saring pagkain, karne, mga balat, at mga tabak na may ginintuang kaluban.

Verse 24

भिद्यतेऽयं गिरिर्भूतैरिति मत्त्वा तपस्विनः।त्रस्ता विद्याधरास्तस्मादुत्पेतुः स्त्री गणैः सह।।5.1.22।।पानभूमिगतं हित्वा हैममासवभाजनम्।पात्राणि च महार्हाणि करकांश्च हिरण्मयान्।।5.1.23।लेह्यानुच्चावचान् भक्ष्यान् मांसानि विविधानि च।आर्षभाणि च चर्माणि खडगांश्च कनकत्सरून्।।5.1.24।।

Iniwan nila ang maraming uri ng matatamis na nilalamas at iba pang pagkain, iba’t ibang karne, mga balat ng toro, at mga tabak na may ginintuang kaluban—at sa takot ay tumakas paitaas, habang wari’y nabibiyak ang bundok.

Verse 25

कृतकण्ठगुणाः क्षीबा रक्तमाल्यानुलेपनाः।रक्ताक्षाः पुष्कराक्षाश्च गगनं प्रतिपेदिरे।।।।

May suot na mga palamuting pang-leeg, lasing sa galak, pinalamutian ng pulang mga kuwintas ng bulaklak at pulang pahid na unguwento; mapupula ang mga mata—ngunit tila matang-loto rin—ang mga Vidyādhara ay lumipad sa kalangitan.

Verse 26

हारनूपुरकेयूरपारिहार्यधराः स्त्रियः।विस्मिताः सस्मितास्तस्थुराकाशे रमणैः सह।।।।

Ang mga babae, pinalamutian ng mga kuwintas, mga kalansing sa bukung-bukong, mga pulseras sa bisig at iba pang hiyas, ay tumigil sa himpapawid—namamangha at may banayad na ngiti—kasama ang kanilang mga minamahal.

Verse 27

दर्शयन्तो महाविद्यां विद्याधरमहर्षयः।सहितास्तस्थुराकाशे वीक्षाञ्चक्रुश्च पर्वतम्।।।।

Ang mga Vidyādhara na tila dakilang mga rishi, na nagpapamalas ng kanilang makapangyarihang vidyā, ay nagsama-samang tumigil sa himpapawid at patuloy na nagmasid sa bundok.

Verse 28

शुश्रुवुश्च तदा शब्दमृषीणां भावितात्मनाम्।चारणानां च सिद्धानां स्थितानां विमलेऽम्बरे।।।।

Noon ay narinig nila ang tinig—na itinaas ng mga rishi na may pinagyamang sarili, at ng mga Cāraṇa at mga Siddha—na nakatindig sa dalisay at walang dungis na kalangitan.

Verse 29

एष पर्वतसङ्काशो हनुमान् मारुतात्मजः।तितीर्षति महावेगस्समुद्रं मकरालयम्।।।।

“Ito si Hanumān, anak ni Marut—kasingtulad ng bundok ang anyo at napakabilis ang lakas—nagnanais tumawid sa karagatan, tahanan ng mga makara.”

Verse 30

रामार्थं वानरार्थं च चिकीर्षन् कर्म दुष्करम्।समुद्रस्य परं पारं दुष्प्रापं प्राप्तुमिच्छति।।।।

Nagnanais gumanap ng halos di-magawa—para kay Rāma at para sa layunin ng mga Vānara—hinahangad niyang marating ang malayong pampang ng karagatan, na napakahirap abutin.

Verse 31

इति विद्याधराः श्रुत्वा वचस्तेषां महात्मनाम्।तमप्रमेयं ददृशुः पर्वते वानरर्षभम्।।।।

Nang marinig ng mga Vidyādhara ang mga salitang iyon ng mga dakilang kaluluwa, nakita nila sa bundok ang di-masusukat—si Hanumān, ang toro sa mga Vānara.

Verse 32

दुधुवे च स रोमाणि चकम्पे चाचलोपमः।ननाद सुमहानादं सुमहानिव तोयदः।।।।

Parang bundok, inalog niya ang balahibo sa kanyang katawan at pinayanig ang lupa; saka siya umungal nang napakalakas, na gaya ng dambuhalang ulap ng kulog.

Verse 33

आनुपूर्व्येण वृत्तं च लाङ्गूलं लोमभिश्चितम्।उत्पतिष्यन् विचिक्षेप पक्षिराज इवोरगम्।।।।

Sa pagtalon niya paitaas, iwinasiwas niya ang kanyang buntot—paikot-ikot at makapal sa balahibo—na parang hari ng mga ibon na inaalog ang isang ahas.

Verse 34

तस्य लाङ्गूलमाविद्धमात्तवेगस्य पृष्ठतः।ददृशे गरुडेनेव ह्रियमाणो महोरगः।।।।

Sa likuran niya, nang tipunin niya ang buong bilis, ang kaniyang buntot na nakapulupot at nakataas ay nagmistulang dambuhalang ahas na binubuhat ni Garuḍa.

Verse 35

बाहू संस्तम्भयामास महापरिघसन्निभौ।ससाद च कपिः कट्यां चरणौ सञ्चुकोच च।।।।

Inihanda ng unggoy ang kaniyang mga bisig, na wari’y dambuhalang mga pamalong bakal; saka siya yumuko sa baywang at inurong ang mga paa, pinipigil ang sarili upang lumundag.

Verse 36

संहृत्य च भुजौ श्रीमांस्तथैव च शिरोधराम्।तेजः सत्त्वं तथा वीर्यमाविवेश स वीर्यवान्।।।।

Ang maringal at magiting na si Hanumān ay inurong ang mga balikat at batok; at sa loob niya’y tinipon niya ang kaniyang ningning, tatag ng diwa, at lakas ng mandirigma.

Verse 37

मार्गमालोकयन्दूरादूर्ध्वं प्रणिहितेक्षणः।रुरोध हृदये प्राणानाकाशमवलोकयन्।।।।

Mula sa malayo’y tinitingnan niya ang daraanan, nakataas ang paningin; pinigil niya ang hininga sa dibdib habang tumitingala sa kalangitan.

Verse 38

पद्भ्यां दृढमवस्थानं कृत्वा स कपिकुञ्जरः।निकुञ्च्य कर्णौ हनुमानुत्पतिष्यन् महाबलः।।वानरान् वानरश्रेष्ठ इदं वचनमब्रवीत्।।।।

Matatag na itinanim ang mga paa, ang elepante sa mga unggoy—ang makapangyarihang si Hanumān—iniurong ang mga tainga habang handa nang lumundag, at sinabi sa mga vanara, ang mga salitang ito.

Verse 39

यथा राघवनिर्मुक्तः शरः श्वसनविक्रमः।गच्छेत्तद्वद्गमिष्यामि लङ्कां रावणपालिताम्।।।।

Gaya ng palasong pinakawalan ni Rāghava, na humahagibis sa lakas ng hangin, gayon din ako tutungo sa Laṅkā na binabantayan ni Rāvaṇa.

Verse 40

न हि द्रक्ष्यामि यदि तां लङ्कायां जनकात्मजाम्।अनेनैव हि वेगेन गमिष्यामि सुरालयम्।।।।

Kung hindi ko nga masisilayan doon sa Laṅkā ang anak ni Janaka, sa mismong bilis na ito’y tutungo ako sa tahanan ng mga diyos.

Verse 41

यदि वा त्रिदिवे सीतां न द्रक्ष्याम्यकृतश्रमः।बद्ध्वा राक्षसराजानमानयिष्यामि रावणम्।।।।

O kung kahit sa langit ay hindi ko makita si Sītā, kahit hindi ako nagkulang sa pagsisikap, tatalian ko si Rāvaṇa, hari ng mga rākṣasa, at dadalhin ko siya rito.

Verse 42

सर्वथा कृतकार्योऽहमेष्यामि सह सीतया।आनयिष्यामि वा लङ्कां समुत्पाट्य सरावणाम्।।।।

Sa anumang paraan, babalik akong ganap na natupad ang aking tungkulin—kasama si Sītā; o kaya’y bubunutin ko mismo ang Laṅkā at dadalhin dito, kasama si Rāvaṇa.

Verse 43

एवमुक्त्वा तु हनुमान्वानरान्वानरोत्तमः।।।।उत्पपाताथ वेगेन वेगवानविचारयन्।सुपर्णमिव चात्मानं मेने स कपिकुञ्जरः।।।।

Pagkasabi nito, si Hanumān—pinakamainam sa mga vanara—ay biglang lumundag nang ubod-bilis, walang pag-aalinlangan; at ang dakilang unggoy na iyon ay inakalang siya’y tulad ni Suparṇa (Garuḍa).

Verse 44

एवमुक्त्वा तु हनुमान्वानरान्वानरोत्तमः।।5.1.43।।उत्पपाताथ वेगेन वेगवानविचारयन्।सुपर्णमिव चात्मानं मेने स कपिकुञ्जरः।।5.1.44।।

Pagkasabi nito sa mga vanara, si Hanumān—pinakamainam sa kanila—ay biglang lumundag nang ubod-bilis, walang pag-aalinlangan; at ang dakilang unggoy ay inakalang ang sarili’y tulad ni Suparṇa (Garuḍa).

Verse 45

समुत्पतति तस्मिंस्तु वेगात्ते नगरोहिणः।संहृत्य विटपान् सर्वान् समुत्पेतुः समन्ततः।।।।

Nang siya’y lumundag nang ubod-lakas at bilis, ang mga punò sa bundok ay tila nagsiurong ng lahat ng sanga at wari’y sumabay na lumundag mula sa bawat panig.

Verse 46

स मत्तकोयष्टिमकान् पादपान् पुष्पशालिनः।उद्वहन्नूरुवेगेन जगाम विमलेऽम्बरे।।।।

Sa malinis na kalangitan, siya’y dumaan nang ubod-bilis, hinihila sa lakas ng kanyang pag-igkas ang mga punòng namumulaklak at ang mga nag-aalab na lapwing na nakakapit dito.

Verse 47

ऊरुवेगोद्धता वृक्षा मुहूर्तं कपिमन्वयुः।प्रस्थितं दीर्घमध्वानं स्वबन्धुमिव बान्धवाः।।।।

Ang mga punò na itinulak ng lakas ng kanyang bilis ay tila sumunod sandali sa unggoy—gaya ng mga kamag-anak na umaalalay sa sariling kaanak sa pagsisimula ng mahabang paglalakbay.

Verse 48

तमूरुवेगोन्मथिताः सालाश्चान्ये नगोत्तमाः।अनुजग्मुर्हनूमन्तं सैन्या इव महीपतिम्।।।।

Nabunot sa lakas ng kaniyang bilis, ang mga punong sāla at iba pang dakilang punò ay waring sumunod kay Hanumān—gaya ng hukbong sumusunod sa kanilang hari.

Verse 49

सुपुष्पिताग्रैर्बहुभिः पादपैरन्वितः कपिः।हनुमान् पर्वताकारो बभूवाद्भुतदर्शनः।।।।

Kasama ang maraming punong ang tuktok ay hitik sa pamumulaklak, si Hanumān—na tila bundok ang anyo—ay naging isang kamangha-manghang tanawin.

Verse 50

सारवन्तोऽथ ये वृक्षा न्यमज्जन् लवणाम्भसि।भयादिव महेन्द्रस्य पर्वता वरुणालये।।।।

Pagkaraan, ang malalaking punò ay lumubog sa maalat na dagat—gaya ng mga bundok na lumulubog sa tahanan ni Varuṇa, na wari’y natatakot sa kapangyarihan ni Indra.

Verse 51

स नानाकुसुमैः कीर्णः कपिः साङ्कुरकोरकैः।शुशुभे मेघसङ्काशः खद्योतैरिव पर्वतः।।।।

Nabudburan ng sari-saring bulaklak, kasama ang mga usbong at mga buko, ang kaping iyon ay nagningning na tila ulap—gaya ng bundok na kumikislap sa mga alitaptap.

Verse 52

विमुक्तास्तस्य वेगेन मुक्त्वा पुष्पाणि ते द्रुमाः।अवशीर्यन्त सलिले निवृत्ताः सुहृदो यथा।।।।

Pinalaya ng lakas ng kaniyang bilis, ang mga punong iyon—pagkatapos ibinagsak ang kanilang mga bulaklak—ay nalaglag sa tubig, na wari’y mga kaibigang bumabalik matapos maghatid.

Verse 53

लघुत्वेनोपपन्नं तद्विचित्रं सागरेऽपतत्।द्रुमाणां विविधं पुष्पं कपिवायुसमीरितम्।।।।ताराचितमिवाकाशं प्रबभौ स महार्णवः।

Magaan at makukulay, ang sari-saring bulaklak ng mga punò—itinaboy ng hanging nalikha sa bilis ng unggoy—ay bumagsak sa dagat. At ang dakilang karagatan ay kumislap na parang langit na hitik sa mga bituin.

Verse 54

पुष्पौघेणानुबद्धेन नानावर्णेन वानरः।बभौ मेघ इवाकाशे विद्युद्गण विभूषितः।।।।

Balot ng bugso ng mga bulaklak na sari-sari ang kulay na kumakapit sa kaniya, ang Vānara ay nagningning sa langit na parang ulap na pinalamutian ng mga kidlat.

Verse 55

तस्य वेगसमाधूतैः पुष्पैस्तोयमदृश्यत।।।।ताराभिरभिरामाभिरुदिताभिरिवाम्बरम्।

Dahil sa mga bulaklak na inalog ng kaniyang bilis, ang tubig ng dagat ay waring natabunan at di-maaninag; tulad ng langit na pinalamutian ng kaibig-ibig na mga bituing bagong sumisikat.

Verse 56

तस्याम्बरगतौ बाहू ददृशाते प्रसारितौ।।।।पर्वताग्राद्विनिष्क्रान्तौ पञ्चास्याविव पन्नगौ।

Ang kaniyang dalawang bisig, nakaunat at dumaraan sa himpapawid, ay nakita na parang dalawang ahas na may limang ulo na lumilitaw mula sa tuktok ng bundok.

Verse 57

पिबन्निव बभौ चापि सोर्मिमालं महार्णवम्।।।।पिपासुरिव चाकाशं ददृशे स महाकपिः।

Warì’y tila iniinom niya ang dakilang karagatang may kuwintas ng mga alon; at ang makapangyarihang Vanara’y tumingala sa langit na wari’y nauuhaw dito.

Verse 58

तस्य विद्युत्प्रभाकारे वायुमार्गानुसारिणः।।।।नयने विप्रकाशेते पर्वतस्थाविवानलौ।

Habang dumaraan siya sa himpapawid sa landas ng hangin, ang kaniyang mga mata—kumikislap na parang kidlat—ay nagningas na tila dalawang apoy sa tuktok ng bundok.

Verse 59

पिङ्गे पिङ्गाक्षमुख्यस्य बृहती परिमण्डले।।।।चक्षुषी सम्प्राकाशेते चन्द्रसूर्याविवोदितौ।

Ang pinuno ng mga Vanara, na may mapusyaw na kayumangging mga mata, ay may malalaki at bilugang mga mata na nagniningning na parang bagong sumisilang na Buwan at Araw.

Verse 60

मुखं नासिकया तस्य ताम्रया ताम्रमाबभौ।।।।सन्ध्यया समभिस्पृष्टं यथा तत्सूर्यमण्डलम्।

Ang kaniyang mukha, dahil sa kaniyang tansong ilong, ay nagmistulang kulay-tanso—gaya ng bilog ng Araw kapag nahahaplos ng takipsilim.

Verse 61

लाङ्गूलं च समाविद्धं प्लवमानस्य शोभते।।।।अम्बरे वायुपुत्रस्य शक्रध्वज इवोच्छ्रितम्।

Habang lumilipad sa himpapawid ang Anak ng Diyos ng Hangin, ang kaniyang buntot—nakapulupot at itinaas—ay nagningning na parang watawat ni Indra na nakataas sa kaitaasan.

Verse 62

लाङ्गूलचक्रेण महान् शुक्लदंष्ट्रोऽनिलात्मजः।।।।व्यरोचत महाप्राज्ञः परिवेषीव भास्करः।

Ang Anak ni Anila, dakila, mapuputi ang pangil at lubhang marunong, ay nagliwanag—ang kaniyang buntot na nakapulupot na parang singsing—na gaya ng Araw na napalilibutan ng halo.

Verse 63

स्फिग्देशेनाभिताम्रेण रराज स महाकपिः।।।।महता दारितेनेव गिरिर्गैरिकधातुना।

Ang dakilang unggoy na iyon ay maningning na nagliwanag—ang kaniyang puwit ay mapulang-tanso—na parang bundok na nabiyak, na wari’y nagbunyag ng napakalaking ugat ng pulang mineral.

Verse 64

तस्य वानरसिंहस्य प्लवमानस्य सागरम्।।।।कक्षान्तरगतो वायुर्जीमूत इव गर्जति।

Habang ang leon sa mga unggoy na iyon ay tumatawid sa karagatan, ang hanging dumaraan sa kaniyang mga kili-kili ay umuungal na parang kulog na ulap.

Verse 65

खे यथा निपतत्युल्का ह्युत्तरान्ताद्विनिःसृता।।।।दृश्यते सानुबन्धा च तथा स कपिकुञ्जरः।

Kung paanong ang bulalakaw na pinakawalan mula sa hilagang dako ay nakikitang dumudulas sa langit na may kasunod na buntot, gayon din nakita ang elepanteng iyon sa mga unggoy na mabilis na sumisikad sa himpapawid.

Verse 66

पतत्पतङ्गसङ्काशो व्यायतः शुशुभे कपिः।।।।प्रवृद्ध इव मातङ्गः कक्ष्यया बध्यमानया।

Ang kapi, nakaladlad sa paglipad, ay nagningning na tila araw na lumulubog; sa laki ng anyo, wari’y dambuhalang elepanteng ginagapos ng sinturong pangkandado.

Verse 67

उपरिष्टाच्छरीरेण छायया चावगाढया।।।।सागरे मारुताविष्टा नौरिवासीत्तदा कपिः।

Noon, ang kanyang katawan ay nasa itaas at ang malalim niyang anino’y lumubog sa dagat; ang kapi’y wari’y isang sasakyang-dagat na itinutulak ng hangin.

Verse 68

यं यं देशं समुद्रस्य जगाम स महाकपिः।स स तस्योरुवेगेन सोन्माद इव लक्ष्यते।।।।

Saanmang bahagi ng karagatan dumaan ang dakilang kapi, ang bahaging yaon ay wari’y nababaliw—nahahalo at nauuga sa lakas ng pag-udyok ng kanyang mga hita.

Verse 69

सागरस्योर्मिजालानामुरसा शैलवर्ष्मणाम्।अभिघ्नंस्तु महावेगः पुप्लुवे स महाकपिः।।।।

Sa matinding bilis, lumundag at sumulong ang dakilang kapi, sinasalpok ng kanyang dibdib ang magkakaugnay na alon ng dagat na tumataas na tila mga bundok ang katawan.

Verse 70

कपिवातश्च बलवान् मेघवातश्च निःसृतः।सागरं भीमनिर्घोषं कम्पयामासतुर्भृशम्।।।।

Ang malakas na hangin na idinulot ng paggalaw ng unggoy, kasama ng hanging lumabas mula sa mga ulap, ay marahas na yumanig sa dagat, at ito’y umalingawngaw sa nakapanghihilakbot na ugong.

Verse 71

विकर्षन्नूर्मिजालानि बृहन्ति लवणाम्भसि।पुप्लुवे कपिशार्दूलो विकिरन्निव रोदसी।।।।

Hila-hila ang nagkakabuhol na mga alon na napakalalaki sa maalat na dagat, ang tigre sa mga unggoy ay lumundag pasulong, na wari’y pinupunit ang dalawang daigdig—lupa at langit.

Verse 72

मेरुमन्दरसङ्काशानुद्धतान् स महार्णवे।अत्यक्रामन्महावेगस्तरङ्गान् गणयन्निव।।।।

Sa dakilang karagatan, siya’y rumagasa sa napakalaking bilis, nilampasan ang mga alon na nakatindig na parang Meru at Mandara, na wari’y binibilang niya ang mga iyon.

Verse 73

तस्य वेगसमुद्धूतं जलं सजलदं तदा।अम्बरस्थं विबभ्राज शारदाभ्रमिवाततम्।।।।

Noon, ang tubig na itinapon ng kanyang rumaragasang bilis—kasabay ng ulap na tilamsik—ay nagningning sa himpapawid, na nakalatag na parang ulap ng taglagas.

Verse 74

तिमिनक्रझषाः कूर्मा दृश्यन्ते विवृतास्तदा।वस्त्रापकर्षणेनेव शरीराणि शरीरिणाम्।।।।

Noon ay nakita ang mga balyena, buwaya, malalaking isda, at mga pagong, na lantad—gaya ng mga bahagi ng katawan ng may buhay kapag nahihila palayo ang kasuotan.

Verse 75

प्लवमानं समीक्ष्याथ भुजङ्गाः सागरालयाः।व्योम्नि तं कपिशार्दूलं सुपर्ण इति मेनिरे।।।।

Nang makita ng mga ahas na nananahan sa tahanan ng dagat ang tigre sa mga unggoy na lumilipad sa himpapawid, inakala nila siyang si Suparṇa (Garuda).

Verse 76

दशयोजनविस्तीर्णा त्रिंशद्योजनमायता।छाया वानरसिंहस्य जले चारुतराभवत्।।।।

Sa tubig, ang anino ng leon sa mga unggoy ay lubhang kahanga-hanga—sampung yojana ang lapad at tatlumpung yojana ang haba.

Verse 77

श्वेताभ्रघनराजीव वायुपुत्रानुगामिनी।तस्य सा शुशुभे छाया वितता लवणाम्भसि।।।।

Nakabuka sa maalat na dagat at sumusunod sa anak ng Diyos ng Hangin, ang kanyang anino’y nagniningning—gaya ng siksik na ulap sa maputing maliwanag na langit.

Verse 78

शुशुभे स महातेजा महाकायो महाकपिः।वायुमार्गे निरालम्बे पक्षवानिव पर्वतः।।।।

Ang dakilang unggoy na iyon—maningning, napakalaki ang katawan—ay kumislap sa landas ng hangin na walang sandigan, na wari’y bundok na nagkaroon ng mga pakpak.

Verse 79

येनासौ याति बलवान् वेगेन कपिकुञ्जरः।तेन मार्गेण सहसा द्रोणीकृत इवार्णवः।।।।

Habang ang makapangyarihang ‘elepante sa mga unggoy’ ay dumaraan nang ubod-bilis sa kanyang landas, ang karagatan sa mismong daang iyon ay waring biglang nahukay na parang isang malalim na kanal.

Verse 80

आपाते पक्षिसङ्घानां पक्षिराज इव व्रजन्।हनुमान् मेघजालानि प्रकर्षन् मारुतो यथा।।।।

Sa paglipad na wari’y hari ng mga ibon sa gitna ng kawan, si Hanumān ay humihila ng mga lambat ng ulap—gaya ng Hangin mismo na humahatak sa mga iyon pasulong.

Verse 81

पाण्डुरारुणवर्णानि नीलमाञ्जिष्ठकानि च।कपिनाकृष्यमाणानि महाभ्राणि चकाशिरे।।।।

Habang hinihila ni Hanumān ang dambuhalang ulap, yaong mapuputi, mapupula, at yaong bughaw o kulay-mañjistha, ang mga dakilang ulap na iyon ay nagningning sa kanyang likuran.

Verse 82

प्रविशन्नभ्रजालानि निष्पतंश्च पुनः पुनः।प्रच्छन्नश्च प्रकाशश्च चन्द्रमा इव लक्ष्यते।।।।

Pumapasok siya sa mga salansan ng ulap at muling sumusungaw nang paulit-ulit; minsang natatabingan, minsang maningning—gaya ng buwan sa gitna ng naglalakbay na ulap.

Verse 83

प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा प्लवङ्गं त्वरितं तदा।ववर्षुः पुष्पवर्षाणि देवगन्धर्वदानवाः।।।।

Nang makita ng mga deva, gandharva, at dānava ang mabilis na lumilipad na plavaṅga sa kanyang pagtalon, pinaulanan nila siya ng mga bulaklak.

Verse 84

तताप न हि तं सूर्यः प्लवन्तं वानरोत्तमम्।सिषेवे च तदा वायू रामकार्यार्थसिद्धये।।।।

Hindi siya tinupok ng araw, ang pinakamainam sa mga unggoy habang lumilipad; at noon ang Hangin ay naglingkod sa kanya—pabor at nagpapalamig—upang matupad ang layunin ni Rāma.

Verse 85

ऋषयस्तुष्टुवुश्चैनं प्लवमानं विहायसा।जगुश्च देवगन्धर्वाः प्रशंसन्तो महौजसम्।।।।

Habang siya’y dumarausdos sa himpapawid, pinuri siya ng mga rishi; at ang mga deva at gandharva ay umawit, pinupuri ang makapangyarihang may dakilang ningning.

Verse 86

नागाश्च तुष्टुवुर्यक्षा रक्षांसि विबुधाः खगाः।प्रेक्ष्य सर्वे कपिवरं सहसा विगतक्लमम्।।।।

Nang makita nilang ang pinunong unggoy ay biglang walang pagod, ang lahat—mga Nāga, Yakṣa, Rākṣasa, ang marurunong, at mga ibon—ay nagpuri sa kanya.

Verse 87

तस्मिन् प्लवगशार्दूले प्लवमाने हनूमति।इक्ष्वाकुकुलमानार्थी चिन्तयामास सागरः।।।।

Habang si Hanumān—ang tigre sa mga tumatalon—ay lumilipad sa gitna ng pagtalon, ang Karagatan ay nagmuni-muni, hinahangad ang dangal at kapakanan ng angkan ng Ikṣvāku.

Verse 88

साहाय्यं वानरेन्द्रस्य यदि नाहं हनूमत:।करिष्यामि भविष्यामि सर्ववाच्यो विवक्षताम्।।।।

“Kung hindi ako tutulong kay Hanumān, ang panginoon sa mga unggoy, ako’y magiging kapintasan sa pananalita ng lahat ng marurunong.”

Verse 89

अहमिक्ष्वाकुनाथेन सगरेण विवर्धितः।इक्ष्वाकुसचिवश्चायं नावसीदितुमर्हति।।।।

Ako’y pinalawak at pinalakas ni Sagara, panginoon ng angkang Ikṣvāku; at ang isang ito’y lingkod ng sambahayang Ikṣvāku—hindi siya nararapat mapahamak.

Verse 90

तथा मया विधातव्यं विश्रमेत यथा कपिः।।।।शेषं च मयि विश्रान्तः सुखेनातिपतिष्यति।

Dapat kong ayusin ito upang makapagpahinga ang unggoy; at kapag nakapagpahinga na siya sa ibabaw ko, tatawirin niya ang nalalabing layo nang magaan.

Verse 91

इति कृत्वा मतिं साध्वींसमुद्र श्छन्नमम्भसि।।।।हिरण्यनाभं मैनाकमुवाच गिरिसत्तमम्।

Sa gayong mabuting pasya, ang Karagatan—nakukubli sa ilalim ng mga tubig—ay nagsalita kay Maināka, ang dakilang bundok na may gintong tuktok.

Verse 92

त्वमिहासुरसंघानां पातालतलवासिनाम्।।।।देवराज्ञा गिरिश्रेष्ठ परिघः सन्निवेशितः।

O pinakadakila sa mga bundok, ikaw ay inilagay dito ng Devendra Indra bilang isang hadlang laban sa mga pulutong ng asura na naninirahan sa kailaliman ng Pātāla.

Verse 93

त्वमेषां जातवीर्याणां पुनरेवोत्पतिष्यताम्।।।।पातालस्याप्रमेयस्य द्वारमावृत्य तिष्ठसि।

Ikaw ay nakatayo, tinatakpan ang pintuan ng di-masukat na Pātāla, at pinipigil ang mga mababangis na ito na muling tatalon paitaas.

Verse 94

तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव शक्तिस्ते शैल वर्धितुम्।।।।तस्मात्संचोदयामि त्वामुत्तिष्ठ गिरिसत्तम।

O bundok, taglay mo ang kapangyarihang lumawak sa gilid, umangat, at lumalim; kaya hinihikayat kita—bumangon, O pinakadakila sa mga bundok.

Verse 95

स एष कपिशार्दूलस्त्वामुपर्येति वीर्यवान्।।।।हनूमान्रामकार्यार्थं भीमकर्मा खमाप्लुतः।

Ang makapangyarihang si Hanumān—tigre sa mga unggoy, gumagawa ng kakila-kilabot na gawain—ay lumundag sa himpapawid para sa layunin ni Rāma at lumilipad sa ibabaw mo.

Verse 96

अस्य साह्यं मया कार्यमिक्ष्वाकुकुलवर्तिनः।।।।मम हीक्ष्वाकवः पूज्याः परं पूज्यतमास्तव।

Dapat ko siyang tulungan, sapagkat siya’y naglilingkod sa angkan ng Ikṣvāku; tunay, ang mga hari ng Ikṣvāku ay karapat-dapat sambahin sa akin—at lalo pang karapat-dapat sa iyo.

Verse 97

कुरु साचिव्यमस्माकं न नः कार्यमतिक्रमेत्।।।।कर्तव्यमकृतं कार्यं सतां मन्युमुदीरयेत्।

Maging tagapayo ka sa amin, upang ang aming layunin ay hindi mapalampas; sapagkat kapag ang tungkuling dapat gawin ay hindi nagawa, pinupukaw nito ang galit ng mga matuwid.

Verse 98

सलिलादूर्ध्वमुत्तिष्ठ तिष्ठत्वेष कपिस्त्वयि।।।।अस्माकमतिथिश्चैव पूज्यश्च प्लवतां वरः।

Bumangon ka mula sa tubig at umangat; hayaang magpahinga sa iyo ang kaping ito. Siya’y aming panauhin at dapat parangalan—ang pinakamainam sa mga lumulukso.

Verse 99

चामीकरमहानाभ देवगन्धर्वसेवित।।।।हनुमांस्त्वयि विश्रान्तस्ततः शेषं गमिष्यति।

O may ginintuang tuktok at malawak na pusod, dinadalaw ng mga deva at gandharva—kapag si Hanumān ay nakapagpahinga sa iyo, saka niya tatahakin ang nalalabing layo.

Verse 100

काकुत्स्थस्यानृशंस्यं च मैथिल्याश्च विवासनम्।।।।श्रमं च प्लवगेन्द्रस्य समीक्ष्योत्थातुमर्हसि।

Kung isasaalang-alang mo ang habag ni Rāma ng angkang Kakutstha, ang di-makatarungang pagkatapon kay Maithilī, at ang pagod na dinanas ni Hanumān, ang hari ng mga unggoy—nararapat kang bumangon at magbigay ng tulong.

Verse 101

हिरण्यनाभो मैनाको निशम्य लवणाम्भसः।।।।उत्पपात जलात्तूर्णं महाद्रुमलतायुतः।

Nang marinig ni Maināka na may gintong dibdib, ang utos ng Karagatan, siya’y biglang umangat mula sa tubig, hitik sa malalaking punò at baging.

Verse 102

स सागरजलं भित्त्वा बभूवाभ्युत्थितस्तदा।।।।यथा जलधरं भित्त्वा दीप्तरश्मिर्दिवाकरः।

Pagkatapos, binutas niya ang tubig ng dagat at umangat ang bundok—gaya ng Araw na may nagliliyab na sinag na sumisiklab sa pagwasak sa kumpol ng ulap.

Verse 103

स महात्मा मुहूर्तेन सर्वतः सलिलावृतः।।।।दर्शयामास शृङ्गाणि सागरेण नियोजितः।आदित्योदयसङ्काशैरालिखद्भिरिवाम्बरम्।शातकुम्भमयैः शृङ्गैः सकिन्नरमहोरगैः।।।।

Ang dakilang bundok, na sandaling iyon ay lubos na nababalot ng tubig sa lahat ng dako, sa utos ng Karagatan ay agad na ipinamalas ang mga tuktok: mga gintong taluktok na tinitirhan ng mga kinnara at dambuhalang ahas, kasingliwanag ng pagsikat ng araw at wari’y kumikiskis sa langit.

Verse 104

स महात्मा मुहूर्तेन सर्वतः सलिलावृतः।।5.1.103।।दर्शयामास शृङ्गाणि सागरेण नियोजितः।आदित्योदयसङ्काशैरालिखद्भिरिवाम्बरम्।शातकुम्भमयैः शृङ्गैः सकिन्नरमहोरगैः।।5.1.104।।

Ang dakilang bundok, na sandaling iyon ay lubos na nababalot ng tubig sa lahat ng dako, sa utos ng Karagatan ay agad na ipinamalas ang mga tuktok: mga gintong taluktok na tinitirhan ng mga kinnara at dambuhalang ahas, kasingliwanag ng pagsikat ng araw at wari’y kumikiskis sa langit.

Verse 105

तप्तजाम्बूनदैः शृङ्गैः पर्वतस्य समुत्थितैः।।।।आकाशं शस्त्रसङ्काशमभवत्काञ्चनप्रभम्।

Sa pag-angat ng mga tuktok ng bundok na tila pinainit na ginto ng Jāmbūnada, ang langit ay nagningning na parang kintab ng sandata, kumikislap sa ginintuang liwanag.

Verse 106

जातरूपमयैः शृङ्गैर्भ्राजमानैः स्वयंप्रभैः।।।।आदित्यशतसङ्काशः सोऽभवद्गिरिसत्तमः।

Ang dakilang bundok ay nagningning sa sariling liwanag, may mga gintong tuktok na kumikislap; wari’y kislap ng sandaang araw.

Verse 107

तमुत्थितमसङ्गेन हनुमानग्रतः स्थितम्।।।।मध्ये लवणतोयस्य विघ्नोऽयमिति निश्चितः।

Nang makita ni Hanumān na ito’y umangat at tumindig sa harap niya sa gitna ng maalat na dagat, napagpasyahan niya: “Ito ang hadlang na inilagay sa aking daraanan.”

Verse 108

स तमुच्छ्र्रतमत्यर्थं महावेगो महाकपिः।।।।उरसा पातयामास जीमूतमिव मारुतः।

Ang dakilang kapī, napakabilis at di masukat ang sigla, ay ibinagsak ang bundok na sumasalubong—dinagan sa dibdib, gaya ng hanging nagpapabagsak ng makapal na ulap.

Verse 109

स तथा पातितस्तेन कपिना पर्वतोत्तमः।।।।बुद्ध्वा तस्य कपेर्वेगं जहर्ष च ननन्द च।

Sa gayong paraan, nang maibagsak ng kapī ang pinakamainam na bundok, nang maunawaan nito ang bilis ni Hanumān, ito’y nagalak at nagdiwang.

Verse 110

तमाकाशगतं वीरमाकाशे समुपस्थितः।।।।प्रीतो हृष्टमाना वाक्यमब्रवीत्पर्वतः कपिम्।मानुषं धारयन् रूपमात्मनः शिखरे स्थितः।।।।

Pagkaraan, ang bundok, galak ang puso, ay lumapit sa magiting na unggoy sa gitna ng himpapawid; nag-anyong tao at tumindig sa sarili niyang tuktok, siya’y nagsalita sa kanya.

Verse 111

तमाकाशगतं वीरमाकाशे समुपस्थितः।।5.1.110।।प्रीतो हृष्टमाना वाक्यमब्रवीत्पर्वतः कपिम्।मानुषं धारयन् रूपमात्मनः शिखरे स्थितः।।5.1.111।।

Ang bundok, na sumalubong sa magiting na unggoy sa himpapawid, ay masayang nagsalita sa kanya—nakatindig sa sarili niyang tuktok at nag-anyong tao.

Verse 112

दुष्करं कृतवान्कर्म त्वमिदं वानरोत्तम।निपत्य मम शृङ्गेषु विश्रमस्व यथासुखम्।।।।

“O pinakadakila sa mga unggoy, nagawa mo ang isang gawaing lubhang mahirap. Dumapo ka sa aking mga taluktok at magpahinga nang payapa ayon sa iyong nais.”

Verse 113

राघवस्य कुले जातैरुदधिः परिवर्धितः।स त्वां रामहिते युक्तं प्रत्यर्चयति सागरः।।।।

“Ang karagatan ay minsang pinalawak ng mga isinilang sa angkan ni Rāghava; kaya ngayon si Sāgara ay nagbabalik ng paggalang sa iyo, sapagkat ikaw ay nakatuon sa ikabubuti ni Rāma.”

Verse 114

कृते च प्रतिकर्तव्यमेष धर्मः सनातनः।सोऽयं त्वत्प्रतिकारार्थी त्वत्तः सम्मानमर्हति।।5.1.114।।

“Kapag may ginawang kabutihan, nararapat itong suklian—ito ang walang hanggang dharma. Kaya siya, na nagnanais gumanti sa iyong kabutihan, ay karapat-dapat tumanggap ng paggalang mula sa iyo.”

Verse 115

त्वन्निमित्तमनेनाहं बहुमानात्प्रचोदितः।तिष्ठ त्वं कपिशार्दूल मयि विश्रम्य गम्यताम्।।।।तव सानुषु विश्रान्तः शेषं प्रक्रमतामिति।योजनानां शतं चापि कपिरेष समाप्लुतः।।।।

“Dahil sa iyo, ako’y hinimok ng Karagatan, sa dakilang paggalang. Manatili ka, O tigre sa mga unggoy; magpahinga ka sa akin at saka magpatuloy. ‘Pagkapahinga niya sa iyong mga dalisdis, ipagpatuloy niya ang nalalabi—ang unggoy na ito’y makalulukso kahit isang daang yojana,’ wika niya.”

Verse 116

त्वन्निमित्तमनेनाहं बहुमानात्प्रचोदितः।तिष्ठ त्वं कपिशार्दूल मयि विश्रम्य गम्यताम्।।5.1.115।।तव सानुषु विश्रान्तः शेषं प्रक्रमतामिति।योजनानां शतं चापि कपिरेष समाप्लुतः।।5.1.116।।

“Hinimok ako ng Karagatan, sa paggalang sa iyo: O tigre sa mga unggoy, magpahinga ka muna sa akin at saka magpatuloy. ‘Pagkapahinga niya sa iyong mga dalisdis, ipagpatuloy niya ang nalalabi; ang unggoy na ito’y makalulukso kahit isang daang yojana,’ ganito ang pahayag ng Karagatan.”

Verse 117

तदिदं गन्धवत्स्वादु कन्दमूलफलं बहु।तदास्वाद्य हरिश्रेष्ठ विश्रान्तोऽनु गमिष्यसि।।।।

O pinakamainam sa mga unggoy—narito ang saganang mababangong at masasarap na ugat, bunga, at kanda. Tikman mo ito, magpahinga sandali, at saka ipagpatuloy ang iyong paglalakbay.

Verse 118

अस्माकमपि सम्बन्ध: कपिमुख्य त्वयास्ति वै।प्रख्यातस्त्रिषु लोकेषु महागुणपरिग्रहः।।।।

O pinuno ng mga unggoy, tunay na may ugnayan din kami sa iyo—isang bigkis na nakaugat sa dakilang kagalingan, bantog sa tatlong daigdig.

Verse 119

वेगवन्तः प्लवन्तो ये प्लवगा मारुतात्मज।तेषां मुख्यतमं मन्ये त्वामहं कपिकुञ्जर।।।।

O anak ng Diyos ng Hangin—sa lahat ng matutulin at lumuluksong mga unggoy, ikaw ang itinuturing kong pinakapanguna, O elepante sa mga unggoy.

Verse 120

अतिथिः किल पूजार्हः प्राकृतोऽपि विजानता।धर्मं जिज्ञासमानेन किं पुनस्त्वादृशो महान्।।।।

Sinasabi na kahit karaniwang panauhin ay dapat parangalan ng marunong na naghahangad makaalam ng dharma; lalo na ang dakila at tulad mo.

Verse 121

त्वं हि देववरिष्ठस्य मारुतस्य महात्मनः।पुत्रस्तस्यैव वेगेन सदृशः कपिकुञ्जर।।।।

Sapagkat ikaw ay tunay na anak ng dakilang-loob na diyos na si Marut, ang pinakadakila sa mga deva; at sa bilis ay katulad mo siya, O elepante sa mga unggoy.

Verse 122

पूजिते त्वयि धर्मज्ञ पूजां प्राप्नोति मारुतः।तस्मात्त्वं पूजनीयो मे शृणु चाप्यत्र कारणम्।।।।

O nakaaalam ng dharma, kapag ikaw ay pinararangalan, ang diyos na si Marut ay tumatanggap din ng parangal. Kaya ikaw ay dapat kong igalang; at dinggin mo rin ang dahilan nito.

Verse 123

पूर्वं कृतयुगे तात पर्वताः पक्षिणोऽभवन्।ते हि जग्मुर्दिशः सर्वा गरुडानिलवेगिनः।।।।

Noong unang panahon, mahal ko, sa Kṛta-yuga, ang mga bundok ay may mga pakpak. Lumipad sila sa lahat ng dako, kasingbilis ni Garuḍa at ng hangin.

Verse 124

ततस्तेषु प्रयातेषु देवसङ्घा: महर्षिभिः।भूतानि च भयं जग्मुस्तेषां पतनशङ्कया।।।

Nang sila’y nagsipaglakbay, ang mga pulutong ng mga deva kasama ang mga dakilang rishi—at maging ang ibang nilalang—ay sinakmal ng pangamba, sa hinalang baka bumagsak ang mga bundok at magdulot ng kapahamakan.

Verse 125

ततः क्रुद्धः सहस्राक्षः पर्वतानां शतक्रतुः।पक्षान् चिच्छेद वज्रेण तत्र तत्र सहस्रशः।।।।

Pagkaraan, nagngitngit ang libong-matang Indra, si Śatakratu; at sa pamamagitan ng kanyang vajra, paulit-ulit niyang pinutol ang mga pakpak ng mga bundok, sa di-mabilang na dako.

Verse 126

स मामुपागतः क्रुद्धो वज्रमुद्यम्य देवराट्।ततोऽहं सहसा क्षिप्तः श्वसनेन महात्मना।।।।

Nang lumapit sa akin ang devarāj Indra na nagngangalit, tangan ang nakataas na vajra, agad akong sinunggaban ng dakilang Diyos ng Hangin at biglang inihagis palayo.

Verse 127

अस्मिन्लवणतोये च प्रक्षिप्तः प्लवगोत्तम।गुप्तपक्षसमग्रश्च तव पित्राभिरक्षितः।।।।

O pinakamainam sa mga lumulukso, nang ako’y ihagis sa maalat na tubig na ito, ang iyong ama ang nag-ingat sa akin—pinanatiling buo ang aking mga pakpak at ligtas ang aking katawan.

Verse 128

ततोऽहं मानयामि त्वां मान्यो हि मम मारुतः।त्वया मे ह्येष सम्बन्धः कपिमुख्य महागुणः।।।।

Kaya’t pinararangalan kita; sapagkat si Māruta ay karapat-dapat sa aking pagpupugay. At sa pamamagitan mo, O pinuno ng mga kapi, taglay ko ang marangal na ugnayang ito, puspos ng kabutihan.

Verse 129

अस्मिन्नेवंगते कार्ये सागरस्य ममैव च।प्रीतिं प्रीतमनाः कर्तुं त्वमर्हसि महाकपे।।।।

O dakilang unggoy, ngayong umabot na sa ganito ang mga pangyayari, marapat lamang na—nang may galak sa puso—ay bigyan mo ng kasiyahan kapwa ang Karagatan at ako.

Verse 130

श्रमं मोक्षय पूजां च गृहाण कपिसत्तम।प्रीतिं च बहुमन्यस्व प्रीतोऽस्मि तव दर्शनात्।।।।

O pinakamahusay sa mga unggoy, isantabi mo ang iyong pagod at tanggapin ang alay na ito; at parangalan ang aming pagmamahal—ang iyong presensya ay labis na nagpapasaya sa akin.

Verse 131

एवमुक्तः कपिश्रेष्ठस्तं नगोत्तममब्रवीत्।प्रीतोऽस्मि कृतमातिथ्यं मन्युरेषोऽपनीयताम्।।।।

Nang masabihan ng ganito, ang pinuno ng mga unggoy ay nagsabi sa pinakamahusay na bundok: "Ako ay nasisiyahan; ang iyong pagtanggap ay maayos na naialay—hayaan nang mawala ang pag-aalalang ito."

Verse 132

त्वरते कार्यकालो मे अहश्चाप्यतिवर्तते।प्रतिज्ञा च मया दत्ता न स्थातव्यमिहान्तरे।।।।

Ang itinakdang oras para sa aking gawain ay nagmamadali, at ang araw ay lumilipas; ako ay nagbigay ng aking sumpa—kaya hindi ako dapat huminto rito sa kalagitnaan nito.

Verse 133

इत्युक्त्वा पाणिना शैलमालभ्य हरिपुङ्गवः।जगामाकाशमाविश्य वीर्यवान् प्रहसन्निव।।।।

Pagkasabi nito, marahang hinaplos ng dakilang pinuno ng mga unggoy ang bundok sa kaniyang palad; saka pumasok sa himpapawid at lumisan, na wari’y may banayad na ngiti.

Verse 134

स पर्वतसमुद्राभ्यां बहुमानादवेक्षितः।पूजितश्चोपपन्नाभिराशीर्भिरनिलात्मजः।।।।

Siya—ang anak ng Diyos ng Hangin—ay tiningala nang may malaking paggalang ng bundok at ng dagat, at pinarangalan sa angkop na mga pagpapala.

Verse 135

अथोर्ध्वं दूरमुत्प्लुत्य हित्वा शैलमहार्णवौ।पितुः पन्थानमास्थाय जगाम विमलेऽम्बरे।।।।

Pagkaraan, tumalon siya nang mataas at malayo sa malinaw na langit; iniwan ang bundok at ang dakilang karagatan, at tinahak ang landas ng kaniyang ama—ang Hangin—at nagpatuloy.

Verse 136

भूयश्चोर्ध्वं गतिं प्राप्य गिरिं तमवलोकयन्।वायुसूनुर्निरालम्बे जगाम विमलेऽम्बरे।।।।

Muli siyang umakyat nang higit na mataas at nagpatuloy sa kaniyang landas; ang anak ng Hangin ay lumipad sa dalisay, walang-sandigang langit, habang nililingon ang bundok na yaon.

Verse 137

तद् द्वितीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्म सुदुष्करम्।प्रशशंसुः सुराः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः।।।।

Nang makita ang ikalawang lubhang mahirap na gawa ni Hanumān, pinuri siya ng lahat ng mga deva, ng mga Siddha, at ng mga dakilang rishi.

Verse 138

देवताश्चाभवन् हृष्टास्तत्रस्थास्तस्य कर्मणा।काञ्चनस्य सुनाभस्य सहस्राक्षश्च वासवः।।।।

Nagalak ang mga diyos na naroon dahil sa kanyang ginawa; at si Vāsava—si Indra na may sanlibong mata—ay nagalak din, kaugnay ng ginintuang Sunābha.

Verse 139

उवाच वचनं धीमान् परितोषात्सगद्गदम्।सुनाभं पर्वतश्रेष्ठं स्वयमेव शचीपतिः।।।।

Pagkatapos, si Śacīpati—ang marunong na si Indra mismo—ay nagsalita kay Sunābha, ang pinakadakila sa mga bundok; nanginginig ang tinig sa galak.

Verse 140

हिरण्यनाभ शैलेन्द्र परितुष्टोऽस्मि ते भृशम्।अभयं ते प्रयच्छामि तिष्ठ सौम्य यथासुखम्।।।।

“O Hiraṇyanābha, panginoon ng mga bundok! Lubha akong nalugod sa iyo. Ipinagkakaloob ko sa iyo ang kawalang-takot—manatili ka, mabait na isa, ayon sa iyong nais at ligaya.”

Verse 141

साह्यं कृतं ते सुमहद्विक्रान्तस्य हनूमतः।क्रमतो योजनशतं निर्भयस्य भये सति।।।।

“Nakapagbigay ka ng dakilang tulong sa magiting na si Hanumān, habang siya’y humahakbang upang tawirin ang sandaang yojana—walang takot kahit sa lugar na dapat katakutan.”

Verse 142

रामस्यैष हितायैव याति दाशरथेर्हरिः।सत्क्रियां कुर्वता तस्य तोषितोऽस्मि दृढं त्वया।।।।

Ang Vanarang ito’y yumaon lamang para sa kapakanan ni Rama, anak ni Dasaratha. Sa paggalang at wastong pag-aalay ng parangal sa kanya, tunay mo akong lubos na kinalugdan.

Verse 143

ततः प्रहर्षमगमद्विपुलं पर्वतोत्तमः।देवतानां पतिं दृष्ट्वा परितुष्टं शतक्रतुम्।।।।

Pagkaraan nito, napuspos ng dakilang galak ang marangal na bundok, nang makita ang panginoon ng mga diyos—si Śatakratu (Indra)—na lubos na nasiyahan.

Verse 144

स वै दत्तवरः शैलो बभूवावस्थितस्तदा।हनुमांश्च मुहूर्तेन व्यतिचक्राम सागरम्।।।।

Noon, ang bundok na pinagkalooban ng biyaya—si Mainaka—ay muling tumindig na matatag. At si Hanuman, sa sandaling panahon, ay nagpatuloy at tinawid ang karagatan.

Verse 145

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।अब्रुवन् सूर्यसङ्काशां सुरसां नागमातरम्।।।।

Pagkatapos, ang mga diyos kasama ang mga Gandharva, mga Siddha, at mga dakilang rishi ay nagsalita kay Surasā, ina ng mga Nāga, na nagniningning na tila araw.

Verse 146

अयं वातात्मजः श्रीमान्प्लवते सागरोपरि।हनुमान्नाम तस्य त्वं मुहूर्तं विघ्नमाचर।।।।राक्षसं रूपमास्थाय सुघोरं पर्वतोपमम्।दंष्ट्राकरालं पिङ्गाक्षं वक्त्रं कृत्वा नभः समम्।।।।

“Ang maringal na anak ng Hangin na ito—na ang pangalan ay Hanuman—ay lumilipad sa ibabaw ng karagatan. Sa sandaling panahon, maging hadlang ka sa kanya: mag-anyong rākṣasa na kakila-kilabot, kasinlaki ng bundok, may nakapanghihilakbot na pangil, matang mapula-dilaw, at bibig na lawak ay tila kalangitan.”

Verse 147

अयं वातात्मजः श्रीमान्प्लवते सागरोपरि।हनुमान्नाम तस्य त्वं मुहूर्तं विघ्नमाचर।।5.1.146।।राक्षसं रूपमास्थाय सुघोरं पर्वतोपमम्।दंष्ट्राकरालं पिङ्गाक्षं वक्त्रं कृत्वा नभः समम्।।5.1.147।।

Mag-anyong rākṣasa na lubhang kakila-kilabot, kasinlaki ng bundok, na may pangil na nakapanghihilakbot, matang kulay-pula, at bibig na waring kasinglawak ng langit—at saglit mong hadlangan si Hanumān, ang marangal na anak ng Hangin, na lumilipad sa ibabaw ng dagat.

Verse 148

बलमिच्छामहे ज्ञातुं भूयश्चास्य पराक्रमम्।त्वां विजेष्यत्युपायेन विषादं वा गमिष्यति।।।।

Nais naming malaman ang kanyang lakas at muling masaksihan ang kanyang kagitingan—kung sa pamamagitan ng talino ay madaraig ka niya, o kung siya’y mahuhulog sa panghihina ng loob.

Verse 149

एवमुक्ता तु सा देवी दैवतैरभिसत्कृता।समुद्रमध्ये सुरसा बिभ्रती राक्षसं वपुः।।।।विकृतं च विरूपं च सर्वस्य च भयावहम्।प्लवमानं हनूमन्तमावृत्येदमुवाच ह।।।।

Sa gayong pananalita, ang diyosang yaon—pinarangalan ng mga diyos—ay tumindig sa gitna ng karagatan, taglay ang anyong rākṣasa: baluktot, pangit, at nakapangingilabot sa lahat. Pinalibutan niya ang lumilipad na si Hanumān at saka nagsalita sa kanya ng ganito.

Verse 150

एवमुक्ता तु सा देवी दैवतैरभिसत्कृता।समुद्रमध्ये सुरसा बिभ्रती राक्षसं वपुः।।5.1.149।।विकृतं च विरूपं च सर्वस्य च भयावहम्।प्लवमानं हनूमन्तमावृत्येदमुवाच ह।।5.1.150।।

Sa gayong pananalita, ang diyosang Surasā—pinarangalan ng mga diyos—ay tumindig sa gitna ng karagatan, taglay ang nakapangingilabot at baluktot na anyong rākṣasa; at pinalibutan ang lumilipad na si Hanumān, saka siya kinausap.

Verse 151

मम भक्षः प्रदिष्टस्त्वमीश्वरैर्वानरर्षभ।अहं त्वां भक्षयिष्यामि प्रविशेदं ममाननम्।।।।

O dakilang toro sa lahing Vānara, itinakda ka ng mga Panginoon bilang aking pagkain. Kakainin kita—pumasok ka sa aking bibig.

Verse 152

एवमुक्तः सुरसया प्राञ्जलिर्वानरर्षभः।प्रहृष्टवदनः श्रीमानिदं वचनमब्रवीत्।।।।

Nang masabi ito ni Surasā, ang marangal na Hanumān—pinakamainam sa mga Vānara—ay tumindig na magkayakap ang palad, maliwanag at payapa ang mukha, at nagsalita ng ganito.

Verse 153

रामो दाशरथिर्नाम प्रविष्टो दण्डकावनम्।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया।।।।

Si Rāma na anak ni Daśaratha ay pumasok sa gubat ng Daṇḍaka, kasama ang kapatid na si Lakṣmaṇa at ang asawa niyang si Vaidehī.

Verse 154

अन्यकार्यविषक्तस्य बद्धवैरस्य राक्षसैः।तस्य सीता हृता भार्या रावणेन यशस्विनी।।।।

Samantalang siya’y abala sa ibang gawain at may matinding alitan ang mga rākṣasa laban sa kanya, ang marangal niyang asawa na si Sītā ay dinukot ni Rāvaṇa.

Verse 155

तस्याः सकाशं दूतोऽहं गमिष्ये रामशासनात्।कर्तुमर्हसि रामस्य साह्यं विषयवासिनि।।।।

Sa utos ni Rāma, ako’y tutungo bilang sugo sa kanyang harapan. Ikaw na naninirahan sa kanyang nasasakupan, nararapat na magbigay ng tulong kay Rāma.

Verse 156

अथवा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्टकारिणम्।आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिशृणोमि ते।।5.1.156।।

O kaya naman, pagkakita ko kay Maithilī at kay Rāma na gumaganap ng gawain nang walang pag-aatubili, babalik ako sa iyong harapan; tunay, ito ang aking taimtim na pangako sa iyo.

Verse 157

एवमुक्ता हनुमता सुरसा कामरूपिणी।अब्रवीन्नातिवर्तेन्मां कश्चिदेष वरो मम।।।।

Nang masabi ito ni Hanumān, si Surasā na nakapag-aanyo ayon sa nais ay sumagot: “Walang sinumang makalalampas sa akin; ito ang biyayang iginawad sa akin.”

Verse 158

तं प्रयान्तं समुद्वीक्ष्य सुरसा वाक्यमब्रवीत्।बलं जिज्ञासमाना वै नागमाता हनूमतः।।।।

Nang makita niyang si Hanumān ay nagtatangkang umalis, nagsalita si Surasā, ang ina ng mga ahas, na nagnanais na subukin ang lakas ni Hanumān.

Verse 159

प्रविश्य वदनं मेऽद्य गन्तव्यं वानरोत्तम।वर एष पुरा दत्तो मम धात्रेति सत्वरा।।।।व्यादाय विपुलं वक्त्रं स्थिता सा मारुतेः पुरः।

“O pinakadakila sa mga vānara, ngayon ay makaaalis ka lamang matapos pumasok sa aking bibig; ito ang biyayang minsang iginawad sa akin ni Dhātṛ (Brahmā).” Pagkasabi nito, dali-dali niyang ibinuka ang napakalawak na bibig at tumindig sa harap ng anak ng Hangin.

Verse 160

एवमुक्तः सुरसया क्रुद्धो वानरपुङ्गवः।।।।अब्रवीत्कुरु वै वक्त्रं येन मां विषहिष्यसे।

Nang masambit ito ni Surasā, nag-alab sa galit ang dakilang pinuno ng mga vānarā at nagsabi: “Gawin mo ang iyong bibig na kaya mo akong lamunin.”

Verse 161

इत्युक्त्वा सुरसां क्रुद्धो धशयोजनमायता।।।।दशयोजनविस्तारो बभूव हनुमांस्तदा।

Pagkasabi nito kay Surasā sa galit, si Hanumān ay biglang lumapad ng sampung yojana at humaba rin ng sampung yojana noon.

Verse 162

तं दृष्ट्वा मेघसङ्काशं दशयोजनमायतम्।।।।चकार सुरसा चास्यं विंशद्योजनमायतम्।

Nang makita siyang parang ulap ang anyo at umabot sa sampung yojana, pinalawak din ni Surasā ang kanyang bibig hanggang dalawampung yojana.

Verse 163

हनुमांस्तु ततः क्रुद्धस्त्रिंशद्योजनमायतः।।।।चकार सुरसा वक्त्रं चत्वारिंशत्तथोच्छ्रितम्।बभूव हनुमावनीरः पञ्चाशद्योजनोच्छ्रितः।।।।

Pagkaraan, si Hanumān na matatag ang loob ay lumawak hanggang tatlumpung yojana; si Surasā nama’y itinaas ang nakanganga niyang bibig hanggang apatnapu. At noon, ang bayaning Hanumān ay naging limampung yojana ang taas.

Verse 164

हनुमांस्तु ततः क्रुद्धस्त्रिंशद्योजनमायतः।।5.1.163।।चकार सुरसा वक्त्रं चत्वारिंशत्तथोच्छ्रितम्।बभूव हनुमावनीरः पञ्चाशद्योजनोच्छ्रितः।।5.1.164।।

Umuulit ang taludtod na ito sa naunang tagpo: lumalawak si Hanumān, pinalalaki ni Surasā ang kanyang bibig, at lalo pang tumatangkad si Hanumān—upang idiin ang tumitinding pagsubok na ipinagkaloob ng mga diyos.

Verse 165

चकार सुरसा वक्त्रं षष्टियोजनमायतम्।तथैव हनुमावनीरः सप्ततीयोजनोच्छ्रितः।।।।

Ginawa ni Surasā ang kaniyang bibig na animnapung yojana ang lawak; gayon din, ang magiting na Hanumān ay umangat hanggang pitumpung yojana.

Verse 166

चकार सुरसा वक्त्रमशीतीयोजनायतम्।हनुमानचलप्रख्यो नवतीयोजनोच्छ्रितः।।।।

Ginawa ni Surasā ang kaniyang bibig na walumpung yojana ang lawak; si Hanumān, na tila bundok ang anyo, ay umangat hanggang siyamnapung yojana.

Verse 167

चकार सुरसा वक्त्रं शतयोजनमायतम्तव सानुषु विश्रान्तः शेषं प्रक्रमतामिति।तद्दृष्ट्वा व्यादितं त्वास्यं वायुपुत्रः सुबुद्धिमान्।दीर्घजिह्वं सुरसया सुघोरं नरकोपमम्।।।।सुसंक्षिप्यात्मनः कायं बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः।

Ginawa ni Surasā ang kaniyang bibig na sandaang yojana ang lawak at nagsabi, “Magpahinga ka sa aking mga dalisdis, saka ipagpatuloy ang nalalabi mong paglalakbay.” Nang makita ng marunong na Anak ng Hangin ang bibig na nakanganga—mahaba ang dila, kakila-kilabot, at wari’y impiyerno—agad niyang pinasikip ang kaniyang katawan at naging kasinlaki lamang ng hinlalaki.

Verse 168

सोऽभिपत्याशु तद्वक्त्रं निष्पत्य च महाबलः।अन्तरिक्षे स्थितः श्रीमानिदं वचनमब्रवीत्।।।।

Ang makapangyarihan at maringal na bayani ay mabilis na sumugod sa bibig na iyon at, pagkalabas na pagkalabas, lumutang sa himpapawid at nagsalita ng mga salitang ito.

Verse 169

प्रविष्टोऽस्मि हि ते वक्त्रं दाक्षायणि नमोऽस्तु ते।गमिष्ये यत्र वैदेही सत्यं चासीद्वरस्तव।।।।

“O Dākṣāyaṇī, tunay ngang napasok ko ang iyong bibig; pagpupugay sa iyo. Ngayon ay tutungo ako sa kinaroroonan ni Vaidēhī—natupad nga ang iyong biyaya.”

Verse 170

तं दृष्ट्वा वदनान्मुक्तं चन्द्रं राहुमुखादिव।अब्रवीत्सुरसा देवी स्वेन रूपेण वानरम्।।।।

Nang makita niya si Hanumān na nakalaya mula sa kanyang bibig na wari’y ang buwan na nakaligtas sa mga panga ni Rāhu, ang diyosang Surasā ay nagbalik sa sariling tunay na anyo at kinausap ang Vānara.

Verse 171

अर्थसिद्ध्यै हरिश्रेष्ठ गच्छ सौम्य यथासुखम्।समानयस्व वैदेहीं राघवेण महात्मना।।।।

Upang magtagumpay ang layunin, O pinakadakila sa mga Hari, humayo ka, mabait na bayani, nang payapa at may pagtitiwala; at ibalik mo si Vaidehī, upang muling magkaisa sila ni Rāghava na dakilang-loob.

Verse 172

तत्तृतीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्म सुदुष्करम्।साधु साध्विति भूतानि प्रशशंसुस्तदा हरिम्।।।।

Nang makita ang ikatlong gawa ni Hanumān—na lubhang mahirap—ang mga nilalang ay nagpuri sa Harī, paulit-ulit na sumisigaw, “Magaling! Magaling!”

Verse 173

स सागरमनाधृष्यमभ्येत्य वरुणालयम्।जगामाकाशमाविश्य वेगेन गरुडोपमः।।।।

Nilampasan niya ang dagat na di-masasalakay—ang tahanan ni Varuṇa—at pagpasok sa himpapawid, lumipad siya nang ubod-bilis, na tulad ni Garuḍa.

Verse 174

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।।।

Tulad ni Garuḍa, si Māruti’y dumaan sa landas ng hangin sa malawak at dalisay na kalangitan—pinaglilingkuran ng mga ulap na may dalang ulan at ng mga ibon, dinaraanan ng mga gurong makalangit ng sayaw at awit, at pinaliliwanag ng mga malilinis na vimāna na hinihila ng leon, elepante, tigre, ibon, at ahas. Kumikinang ito sa mga apoy na tila hampas ng kulog at kidlat, pinalalamutian ng mga mapalad na nagtipon ng punya at ng mga nagwagi sa svarga; at sinasamahan ni Citrabhānu, ang Diyos ng Apoy, na nagdadala ng saganang handog. Pinapalamutian ang langit ng mga planeta, bituin at konstelasyon, ng buwan at araw; siksik sa mga dakilang rishi, Gandharva, Nāga at Yakṣa, at dinadalaw ni Viśvāvasu. Nasa mapalad na landas ng buwan at araw, nilalakaran ng elepanteng Airāvata ni Indra, at nagsisilbing malawak na bubong ng daigdig ng mga nilalang—likha ni Brahmā—na madalas tawirin ng mga bayani at mararangal na Vidyādhara.

Verse 175

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।5.1.174।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।5.1.175।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।5.1.176।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।5.1.177।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।5.1.178।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।5.1.179।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।5.1.180।।

Tulad ni Garuḍa, si Māruti’y dumaan sa landas ng hangin sa malawak at dalisay na kalangitan—pinaglilingkuran ng mga ulap na may dalang ulan at ng mga ibon, dinaraanan ng mga gurong makalangit ng sayaw at awit, at pinaliliwanag ng mga malilinis na vimāna na hinihila ng leon, elepante, tigre, ibon, at ahas. Kumikinang ito sa mga apoy na tila hampas ng kulog at kidlat, pinalalamutian ng mga mapalad na nagtipon ng punya at ng mga nagwagi sa svarga; at sinasamahan ni Citrabhānu, ang Diyos ng Apoy, na nagdadala ng saganang handog. Pinapalamutian ang langit ng mga planeta, bituin at konstelasyon, ng buwan at araw; siksik sa mga dakilang rishi, Gandharva, Nāga at Yakṣa, at dinadalaw ni Viśvāvasu. Nasa mapalad na landas ng buwan at araw, nilalakaran ng elepanteng Airāvata ni Indra, at nagsisilbing malawak na bubong ng daigdig ng mga nilalang—likha ni Brahmā—na madalas tawirin ng mga bayani at mararangal na Vidyādhara.

Verse 176

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।5.1.174।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।5.1.175।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।5.1.176।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।5.1.177।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।5.1.178।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।5.1.179।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।5.1.180।।

Tulad ni Garuḍa, si Māruti’y dumaan sa landas ng hangin sa malawak at dalisay na kalangitan—pinaglilingkuran ng mga ulap na may dalang ulan at ng mga ibon, dinaraanan ng mga gurong makalangit ng sayaw at awit, at pinaliliwanag ng mga malilinis na vimāna na hinihila ng leon, elepante, tigre, ibon, at ahas. Kumikinang ito sa mga apoy na tila hampas ng kulog at kidlat, pinalalamutian ng mga mapalad na nagtipon ng punya at ng mga nagwagi sa svarga; at sinasamahan ni Citrabhānu, ang Diyos ng Apoy, na nagdadala ng saganang handog. Pinapalamutian ang langit ng mga planeta, bituin at konstelasyon, ng buwan at araw; siksik sa mga dakilang rishi, Gandharva, Nāga at Yakṣa, at dinadalaw ni Viśvāvasu. Nasa mapalad na landas ng buwan at araw, nilalakaran ng elepanteng Airāvata ni Indra, at nagsisilbing malawak na bubong ng daigdig ng mga nilalang—likha ni Brahmā—na madalas tawirin ng mga bayani at mararangal na Vidyādhara.

Verse 177

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।5.1.174।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।5.1.175।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।5.1.176।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।5.1.177।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।5.1.178।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।5.1.179।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।5.1.180।।

Tulad ni Garuḍa, si Māruti’y dumaan sa landas ng hangin sa malawak at dalisay na kalangitan—pinaglilingkuran ng mga ulap na may dalang ulan at ng mga ibon, dinaraanan ng mga gurong makalangit ng sayaw at awit, at pinaliliwanag ng mga malilinis na vimāna na hinihila ng leon, elepante, tigre, ibon, at ahas. Kumikinang ito sa mga apoy na tila hampas ng kulog at kidlat, pinalalamutian ng mga mapalad na nagtipon ng punya at ng mga nagwagi sa svarga; at sinasamahan ni Citrabhānu, ang Diyos ng Apoy, na nagdadala ng saganang handog. Pinapalamutian ang langit ng mga planeta, bituin at konstelasyon, ng buwan at araw; siksik sa mga dakilang rishi, Gandharva, Nāga at Yakṣa, at dinadalaw ni Viśvāvasu. Nasa mapalad na landas ng buwan at araw, nilalakaran ng elepanteng Airāvata ni Indra, at nagsisilbing malawak na bubong ng daigdig ng mga nilalang—likha ni Brahmā—na madalas tawirin ng mga bayani at mararangal na Vidyādhara.

Verse 178

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।5.1.174।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।5.1.175।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।5.1.176।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।5.1.177।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।5.1.178।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।5.1.179।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।5.1.180।।

Tulad ni Garuḍa, si Māruti’y dumaan sa landas ng hangin sa malawak at dalisay na kalangitan—pinaglilingkuran ng mga ulap na may dalang ulan at ng mga ibon, dinaraanan ng mga gurong makalangit ng sayaw at awit, at pinaliliwanag ng mga malilinis na vimāna na hinihila ng leon, elepante, tigre, ibon, at ahas. Kumikinang ito sa mga apoy na tila hampas ng kulog at kidlat, pinalalamutian ng mga mapalad na nagtipon ng punya at ng mga nagwagi sa svarga; at sinasamahan ni Citrabhānu, ang Diyos ng Apoy, na nagdadala ng saganang handog. Pinapalamutian ang langit ng mga planeta, bituin at konstelasyon, ng buwan at araw; siksik sa mga dakilang rishi, Gandharva, Nāga at Yakṣa, at dinadalaw ni Viśvāvasu. Nasa mapalad na landas ng buwan at araw, nilalakaran ng elepanteng Airāvata ni Indra, at nagsisilbing malawak na bubong ng daigdig ng mga nilalang—likha ni Brahmā—na madalas tawirin ng mga bayani at mararangal na Vidyādhara.

Verse 179

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।5.1.174।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।5.1.175।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।5.1.176।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।5.1.177।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।5.1.178।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।5.1.179।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।5.1.180।।

Tulad ni Garuḍa, si Māruti’y dumaan sa landas ng hangin sa malawak at dalisay na kalangitan—pinaglilingkuran ng mga ulap na may dalang ulan at ng mga ibon, dinaraanan ng mga gurong makalangit ng sayaw at awit, at pinaliliwanag ng mga malilinis na vimāna na hinihila ng leon, elepante, tigre, ibon, at ahas. Kumikinang ito sa mga apoy na tila hampas ng kulog at kidlat, pinalalamutian ng mga mapalad na nagtipon ng punya at ng mga nagwagi sa svarga; at sinasamahan ni Citrabhānu, ang Diyos ng Apoy, na nagdadala ng saganang handog. Pinapalamutian ang langit ng mga planeta, bituin at konstelasyon, ng buwan at araw; siksik sa mga dakilang rishi, Gandharva, Nāga at Yakṣa, at dinadalaw ni Viśvāvasu. Nasa mapalad na landas ng buwan at araw, nilalakaran ng elepanteng Airāvata ni Indra, at nagsisilbing malawak na bubong ng daigdig ng mga nilalang—likha ni Brahmā—na madalas tawirin ng mga bayani at mararangal na Vidyādhara.

Verse 180

सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते।चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते।।5.1.174।।सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः।विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलङ्कृते।।5.1.175।।वज्राशनिसमाघातैः पावकैरुपशोभिते।कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरलङ्कृते।।5.1.176।।वहता हव्यमत्यर्धं सेविते चित्रभानुना।ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागण विभूषिते।।5.1.177।।महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले।विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते।।5.1.178।।देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे।विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते।।5.1.179।।बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वरैः।जगाम वायुमार्गे तु गरुत्मानिव मारुतिः।।5.1.180।।

Tulad ni Garuḍa, si Māruti’y dumaan sa landas ng hangin sa malawak at dalisay na kalangitan—pinaglilingkuran ng mga ulap na may dalang ulan at ng mga ibon, dinaraanan ng mga gurong makalangit ng sayaw at awit, at pinaliliwanag ng mga malilinis na vimāna na hinihila ng leon, elepante, tigre, ibon, at ahas. Kumikinang ito sa mga apoy na tila hampas ng kulog at kidlat, pinalalamutian ng mga mapalad na nagtipon ng punya at ng mga nagwagi sa svarga; at sinasamahan ni Citrabhānu, ang Diyos ng Apoy, na nagdadala ng saganang handog. Pinapalamutian ang langit ng mga planeta, bituin at konstelasyon, ng buwan at araw; siksik sa mga dakilang rishi, Gandharva, Nāga at Yakṣa, at dinadalaw ni Viśvāvasu. Nasa mapalad na landas ng buwan at araw, nilalakaran ng elepanteng Airāvata ni Indra, at nagsisilbing malawak na bubong ng daigdig ng mga nilalang—likha ni Brahmā—na madalas tawirin ng mga bayani at mararangal na Vidyādhara.

Verse 181

प्रदृश्यमानः सर्वत्रः हनुमान्मारुतात्मजः।भेजेऽम्बरं निरालम्बं लम्बपक्ष इवाद्रिराट्।।।।

Nakikita sa lahat ng dako, si Hanumān—anak ng Diyos ng Hangin—ay lumukob sa langit na walang sandigan, na parang haring bundok na may mahahabang pakpak.

Verse 182

प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा सिंहिका नाम राक्षसी।मनसा चिन्तयामास प्रवृद्धा कामरूपिणी।।।।

Nang makita siyang mabilis na lumilipad sa langit, ang rākṣasī na nagngangalang Siṃhikā—na nakapag-aanyo ayon sa nais—ay lumaki at nagbalak sa kanyang isipan.

Verse 183

अद्य दीर्घस्य कालस्य भविष्याम्यहमाशिता।इदं हि मे महत्सत्त्वं चिरस्य वशमागतम्।।5.1.183।।

Ngayong araw, matapos ang mahabang panahon, ako’y masisiyahan; sapagkat ang dakilang nilalang na ito ay sa wakas napasailalim sa aking kapangyarihan.

Verse 184

इति सञ्चिन्त्य मनसा छायामस्य समाक्षिपत्।छायायां गृह्यमाणायां चिन्तयामास वानरः।।।।

Sa gayong pagninilay sa kanyang isipan, sinunggaban niya ang anino nito; at nang mahawakan ang anino, ang vānara na si Hanuman ay nagsimulang magmuni-muni.

Verse 185

समाक्षिप्तोऽस्मि सहसा पङ्गूकृतपराक्रमः।प्रतिलोमेन वातेन महानौरिव सागरे।।।।

“Bigla akong nasunggaban, at napilayan ang aking paggalaw—gaya ng isang malaking barko sa karagatan na pinipigil ng hanging salungat.”

Verse 186

तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव वीक्षमाणस्ततः कपिः।ददर्श स महत्सत्त्वमुत्थितं लवणाम्भसि।।।।

Pagkaraan, ang kapi, tumitingin sa tagiliran, sa itaas at sa ibaba, ay nakita ang isang napakalaking nilalang na umaahon mula sa maalat na dagat.

Verse 187

तद्धृष्ट्वा चिन्तयामास मारुतिर्विकृताननम्।कपिराजेन कथितं सत्त्वमद्भुतदर्शनम्।।।।छायाग्राहि महावीर्यं तदिदं नात्र संशयः।

Nang makita ni Māruti ang nilalang na may pangit na mukha, siya’y nagmuni-muni: “Ito nga ang kamangha-manghang nilalang na sinabi ng hari ng mga kapi—makapangyarihan at tagasunggab ng mga anino. Ito iyon; walang pag-aalinlangan.”

Verse 188

स तां बुद्ध्वार्थतत्त्वेन सिंहिकां मतिमान्कपिः।।।।व्यवर्धत महाकायः प्रावृषीव वलाहकः।

Sa pagkaunawa sa tunay na hangarin ni Simhika, ang matalinong unggoy ay lumaki at naging higante, tulad ng isang ulap na namumuo sa panahon ng tag-ulan.

Verse 189

तस्य सा कायमुद्वीक्ष्य वर्धमानं महाकपेः।।।।वक्त्रं प्रसारयामास पातालान्तरसन्निभम्।

Nang makita niyang palaki nang palaki ang katawan ng dakilang unggoy, ibinuka niya ang kanyang bibig—tulad ng malalim na bangin ng ilalim ng lupa.

Verse 190

घनराजीव गर्जन्ती वानरं समभिद्रवत्।।।।स ददर्श ततस्तस्या विवृतं सुमहन्मुखम्।कायमात्रं च मेधावी मर्माणि च महाकपिः।।।।

Umuungal na parang makapal na kumpol ng mga ulap-kulog, sumugod si Simhika sa vanara. Pagkatapos ay nakita ng matalinong dakilang unggoy ang kanyang malawak at nakangangang bibig—at napansin din niya ang mga mahihinang parte ng kanyang katawan.

Verse 191

घनराजीव गर्जन्ती वानरं समभिद्रवत्।।5.1.190।।स ददर्श ततस्तस्या विवृतं सुमहन्मुखम्।कायमात्रं च मेधावी मर्माणि च महाकपिः।।5.1.191।।

Umuungal na parang makapal na kumpol ng mga ulap-kulog, inatake ni Simhika ang vanara. Pagkatapos ay pinagmasdan ng matalinong dakilang unggoy ang kanyang napakalaki at nakabukas na bibig at tinukoy ang kanyang mga vital points.

Verse 192

स तस्या विवृते वक्त्रे वज्रसंहननः कपिः।संक्षिप्य मुहुरात्मानं निष्पपात महाबलः।।।।

Nang bumuka ang kaniyang bibig, ang makapangyarihang kaping matigas na parang kulog ay biglang pinasikip ang sarili at tumalun sa loob nito.

Verse 193

आस्ये तस्या निमज्जन्तं ददृशुः सिद्धचारणाः।ग्रस्यमानं यथा चन्द्रं पूर्णं पर्वणि राहुणा।।।।

Nakita ng mga Siddha at Cāraṇa siyang lumulubog sa kaniyang bibig—gaya ng kabilugang buwan sa gabi ng kabilugan na sinasakmal ni Rāhu.

Verse 194

ततस्तस्या नखैस्तीक्ष्णैर्मर्माण्युत्कृत्य वानरः।उत्पपाताथ वेगेन मनः सम्पातविक्रमः।।।।

Pagkatapos, pinunit ng vanara ang kaniyang mahahalagang bahagi gamit ang matutulis na kuko, at tumalun palabas nang ubod-bilis—kasingbilis ng paglipad ng isip.

Verse 195

तां तु दृष्ट्वा च धृत्या च दाक्षिण्येन निपात्य च।स कपिप्रवरो वेगाद्ववृधे पुनरात्मवान्।।।।

Nang makita niya ang pagkakataon, at sa tatag at husay ay naibagsak niya siya, ang pinakadakilang kapi—may pagpipigil-sa-sarili—ay muling lumaki sa dating anyo.

Verse 196

हृतहृत्सा हनुमतापपात विधुराम्भसि।तां हतां वानरेणाशु पतितां वीक्ष्य सिंहिकाम्।।।।भूतान्याकाशचारीणि तमूचुः प्लवगोत्तमम्।

Napunit ang kaniyang puso dahil kay Hanumān, at ang abang Siṃhikā ay agad na bumagsak sa dagat. Nang makita siyang napatay at naihulog ng vanara, ang mga nilalang na naglalakbay sa himpapawid ay nagsalita sa pinakamahusay na manlulukso.

Verse 197

भीममद्य कृतं कर्म महत्सत्त्वं त्वया हतम्।।।।साधयार्थमभिप्रेतमरिष्टं प्लवतां वर।

Isang kakila-kilabot na gawa ang naganap ngayon; sa iyo napatay ang isang makapangyarihang nilalang. O pinakamainam sa mga lumulukso, tuparin mo ngayon ang iyong nilalayong layon—ligtas at walang hadlang.

Verse 198

यस्य त्वेतानि चत्वारि वानरेन्द्र यथा तव।।।।धृतिर्दृष्टिर्मतिर्दाक्ष्यं सः कर्मसु न सीदति।

O panginoon ng mga vanara, sinumang nagtataglay ng apat na ito—tatag ng loob, malinaw na paningin, talino, at kahusayan—gaya mo, ay hindi matitinag sa kanyang mga gawain.

Verse 199

स तैः सम्भावितः पूज्यः प्रतिपन्नप्रयोजनः।।।।जगामाकाशमाविश्य पन्नगाशनवत्कपिः।

Pinarangalan nila, ang kagalang-galang na unggoy—na tinanggap ang kanyang layunin—ay umakyat sa himpapawid at sumugod na parang Garuḍa, ang lumalamon ng mga ahas.

Verse 200

प्राप्तभूयिष्ठपारस्तु सर्वतः प्रतिलोकयन्।।।।योजनानां शतस्यान्ते वनराजिं ददर्श सः।

Nang marating niya ang ibayong pampang, tumingin siya sa lahat ng dako; sa dulo ng sandaang yojana ay nasilayan niya ang hanay ng luntiang kagubatan.