Opening the text

दितितपः-शक्रपरिचर्या-गर्भभेदः (Diti’s Penance, Indra’s Service, and the Severing of the Embryo)
बालकाण्ड
Inilalarawan ng Sarga 46 ang tensiyong deva–asura sa pamamagitan ng dalamhati at panata ni Diti. Matapos mapatay ng mga deva ang kaniyang mga anak, nakiusap siya sa asawa niyang si Kaśyapa, anak ni Marīci, na pagkalooban siya ng isang anak na sapat ang kapangyarihan upang mapabagsak si Indra. Nangako si Diti ng mahigpit na tapas at humingi ng pahintulot para sa gayong kapanganakan. Ipinagkaloob ni Kaśyapa ang biyaya ngunit may kundisyon: kung mapananatili ni Diti ang ganap na kadalisayan sa loob ng isang libong taon, isisilang ang anak na nakatakdang maghari sa tatlong daigdig. Nagsagawa si Diti ng matinding pag-aayuno at pagninilay sa Kuśaplavana. Si Indra, batid ang bantang nalalapit, ay piniling maglingkod nang may pag-iingat: naghatid siya ng mga kailangan sa ritwal—apoy, kuśa, tubig, prutas at mga ugat—at inalagaan pa ang pagod ni Diti. Sampung taon bago matapos ang panata, nasiyahan si Diti at nagsabing magkakaroon si Indra ng kapatid at makikibahagi sa tagumpay. Ngunit sa tanghali, nakatulog siya sa di-wastong ayos, marumi sa tuntunin ng śauca, na ang mga paa ay nakaturo sa ulo. Sinamantala ito ni Indra: pumasok siya sa sinapupunan at hinati ang sanggol sa pito, habang inuulit ang “mā rudaḥ” (“huwag kang umiyak”), na siyang pinagmulan ng mga Marut. Nagising si Diti at ipinagbawal ang pagpatay; umurong si Indra, saka umamin at humingi ng tawad, na ang pagkakataon ay nagmula sa paglabag sa kadalisayan. Ipinapakita ng kabanata ang ugnayan ng tapas at śauca, at ang paglilingkod na may pag-iingat sa sarili, na ang munting pagkukulang sa disiplina ay maaaring magbago ng takbo ng mga pangyayaring pangkosmiko.
Verse 1
हतेषु तेषु पुत्रेषु दितिः परमदुःखिता ।मारीचं काश्यपं राम भर्तारमिदमब्रवीत् ॥१॥
Nang mapatay ang kanyang mga anak, si Diti, lubhang nilamon ng dalamhati, ay nagsalita ng ganito sa kanyang asawa—kay Kaśyapa, anak ni Marīci—O Rāma.
Verse 2
हतपुत्राऽस्मि भगवंस्तव पुत्रैर्महाबलैः ।शक्रहन्तारमिच्छामि पुत्रं दीर्घतपोऽर्जितम् ॥२॥
“O Mapalad na Panginoon, pinatay ng iyong makapangyarihang mga anak ang aking mga anak. Nais ko ang isang anak—na natamo sa mahabang pag-aayuno at matinding tapas—na makakapatay kay Indra.”
Verse 3
साऽहं तपश्चरिष्यामि गर्भं मे दातुमर्हसि ।ईश्वरं शक्रहन्तारं त्वमनुज्ञातुमर्हसि ॥३॥
“Ako’y magsasagawa ng mahigpit na pag-aayuno at pagninilay; ipagkaloob mo sa akin ang isang anak—makapangyarihang panginoon at makapapatay kay Indra—at pahintulutan mo ito,” wika ni Diti.
Verse 4
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा मारीचः काश्यपस्तदा ।प्रत्युवाच महातेजा दितिं परमदुःखिताम् ॥४॥
Nang marinig ang kanyang mga salita, ang maningning na si Kāśyapa, anak ni Marīci, ay sumagot kay Diti na lubhang nilalamon ng dalamhati.
Verse 5
एवं भवतु, भद्रं ते शुचिर्भव तपोधने ।जनयिष्यसि पुत्रं त्वं शक्रहन्तारमाहवे ॥५॥
“Mangyari nawa. Pagpapala sa iyo, O ginang na ang yaman ay pag-aayuno at pagsasadhana. Manatili kang dalisay, at magsisilang ka ng anak na papatay kay Śakra (Indra) sa digmaan.”
Verse 6
पूर्णे वर्षसहस्रे तु शुचिर्यदि भविष्यसि ।पुत्रं त्रैलोक्यभर्तारं मत्तस्त्वं जनयिष्यसि ॥६॥
“At kung mananatili kang dalisay hanggang sa ganap na matapos ang isang libong taon, sa pamamagitan ko’y magsisilang ka ng anak na magiging panginoon at tagapagtaguyod ng tatlong daigdig.”
Verse 7
एवमुक्त्वा महातेजाः पाणिना स ममार्ज ताम् ।समालभ्य ततस्स्वस्तीत्युक्त्वा स तपसे ययौ ॥७॥
Pagkasabi nito, ang maningning na rishi ay marahang hinaplos siya ng kanyang kamay; saka siya’y hinipo sa pagpapala at nagsabi, “Nawa’y maging mapayapa,” at umalis upang magtungo sa pag-aayuno at pagsasadhana.
Verse 8
गते तस्मिन्नरश्श्रेष्ठ दितिः परमहर्षिता ।कुशप्लवनमासाद्य तपस्तेपे सुदारुणम् ॥८॥
O pinakadakila sa mga lalaki, nang siya’y makaalis, si Diti—puspos ng malaking galak—ay dumating sa Kuśaplavana at nagsagawa ng napakahigpit na mga pag-aayuno at pagninilay.
Verse 9
तपस्तस्यां हि कुर्वन्त्यां परिचर्यां चकार ह ।सहस्राक्षो नरश्श्रेष्ठ परया गुणसम्पदा ॥९॥
O pinakadakila sa mga lalaki, habang siya’y tunay na nagsasagawa ng mga pag-aayuno at pagninilay, si Indra na may sanlibong mata ay naglingkod at nag-alaga sa kanya, taglay ang sukdulang kagandahang-asal at kabutihan.
Verse 10
अग्निं कुशान् काष्ठमपः फलं मूलं तथैव च ।न्यवेदयत्सहस्राक्षो यच्चान्यदपि काङ्क्षितम् ॥१०॥
Si Indra na may sanlibong mata ay naghandog sa kanya ng apoy, damong kuśa, panggatong, tubig, mga bunga at mga ugat—at maging ang iba pang kanyang ninanais.
Verse 11
गात्रसंवहनश्चैव श्रमापनयनैस्तथा ।शक्रस्सर्वेषु कालेषु दितिं परिचचार ह ॥११॥
At si Śakra (Indra) ay naglingkod kay Diti sa lahat ng panahon—minamasahe ang kanyang mga sangkap at pinapawi rin ang kanyang pagod.
Verse 12
अथ वर्षसहस्रे तु दशोने रघुनन्दन ।दितिः परमसम्प्रीता सहस्राक्षमथाब्रवीत् ॥१२॥
Pagkaraan, O kagalakan ng angkan ni Raghu, nang sa isang libong taon ng kanyang panata ay sampung taon na lamang ang kulang, si Diti—lubhang nalugod—ay nagsalita kay Indra na may sanlibong mata.
Verse 13
याचितेन सुरश्रेष्ठ तव पित्रा महात्मना ।वरो वर्षसहस्रान्ते दत्तो मम सुतं प्रति ॥१३॥
O pinakadakila sa mga deva, ang iyong ama na dakilang-loob, nang siya’y pakiusapan, ay nagkaloob sa akin ng isang biyaya—tungkol sa isang anak—sa pagtatapos ng isang libong taon.
Verse 14
तपश्चरन्त्या वर्षाणि दश वीर्यवतां वर ।अवशिष्टानि भद्रं ते भ्रातरं द्रक्ष्यसे ततः ॥१४॥
O pinakamarangal sa mga magigiting, sampung taon pa ang nalalabi sa aking pag-aayuno at tapas; pagkatapos niyon, makikita mo ang isang kapatid. Nawa’y mapasa iyo ang kabutihan.
Verse 15
तमहं त्वत्कृते पुत्र समाधास्ये जयोत्सुकम् ।त्रैलोक्यविजयं पुत्र सह भोक्ष्यसि विज्वरः ॥१५॥
Anak ko, alang-alang sa iyo ay lilikhain ko siya na sabik sa tagumpay; at ikaw, anak ko, na walang dalamhati, ay makikibahagi sa kaniya sa pagwawagi sa tatlong daigdig.
Verse 16
एवमुक्त्वा दितिश्शक्रं प्राप्ते मध्यं दिवाकरे ।निद्रयाऽपहृता देवी पादौ कृत्वाऽथ शीर्षतः ॥१६॥
Pagkasabi nito kay Indra, nang sumapit sa katanghalian ang araw, ang diyosang si Diti—dinaganan ng antok—ay nakatulog, na ang kaniyang mga paa’y nakalagay sa gawing ulunan.
Verse 17
दृष्ट्वा तामशुचिं शक्रः पादतः कृतमूर्धजाम् ।शिरस्स्थाने कृतौ पादौ जहास च मुमोद च ॥१७॥
Nang makita ni Indra ang kaniyang maruming ayos—ang buhok ay nakalugay patungo sa paa at ang mga paa’y nasa dapat na ulunan—siya’y tumawa at natuwa.
Verse 18
तस्याश्शरीरविवरं विवेश च पुरन्दरः ।गर्भं च सप्तधा राम बिभेद परमात्मवान् ॥१८॥
O Rama, pumasok si Purandara (Indra) sa siwang ng kaniyang katawan at, taglay ang matibay na loob, hinati ang sanggol sa sinapupunan sa pitong bahagi.
Verse 19
भिद्यमानस्ततो गर्भो वज्रेण शतपर्वणा ।रुरोद सुस्वरं राम ततो दितिरबुध्यत ॥१९॥
O Rama, habang hinihiwa ang sanggol sa sinapupunan ng kulog na sandatang may sandaang gilid, ito’y umiyak nang malakas; noon nagising si Diti.
Verse 20
मा रुदो मा रुदश्चेति गर्भं शक्रोऽभ्यभाषत ।बिभेद च महातेजा रुदन्तमपि वासवः ॥२०॥
Nangusap si Indra sa sanggol sa sinapupunan: “Huwag kang tumangis, huwag kang tumangis.” Gayunman, ang makapangyarihang Vāsava ay hinati pa rin ito kahit umiiyak.
Verse 21
न हन्तव्यो न हन्तव्य इत्येवं दितिरब्रवीत् ।निष्पपात ततश्शक्रो मातुर्वचनगौरवात् ॥२१॥
“Huwag siyang patayin, huwag siyang patayin,” wika ni Diti. Kaya umurong si Śakra, bilang paggalang sa salita ng ina.
Verse 22
प्राञ्जलिर्वज्रसहितो दितिं शक्रोऽभ्यभाषत ।अशुचिर्देवि सुप्ताऽसि पादयोः कृतमूर्धजा ॥२२॥
Magkapatong ang mga palad at tangan pa ang kulog na sandata, nagsalita si Indra kay Diti: “O Diyosa, natulog ka sa di-kadalisayan, na ang buhok mo’y bumagsak hanggang sa iyong mga paa.”
Verse 23
तदन्तरमहं लब्ध्वा शक्रहन्तारमाहवे ।अभिदं सप्तधा देवि तन्मे त्वं क्षन्तुमर्हसि ॥२३॥
“Nang makakita ako ng pagkakataon, O Diyosa, hinati ko sa pitong bahagi ang magiging mamamatay kay Indra sa digmaan; kaya nararapat mo akong patawarin,” wika ni Indra.
The dilemma is Indra’s response to a foretold threat: instead of direct violence against an ascetic vow, he performs devoted service to Diti while waiting for a legally-actionable breach of śauca; when Diti sleeps in an impure posture, he exploits that lapse to neutralize the future “Indra-slayer” by splitting the embryo.
The chapter teaches that tapas is not merely endurance but disciplined purity and vigilance; even near-completion, a small deviation can redirect outcomes. It also presents a cautionary political theology: service and humility may conceal fear and self-interest, yet confession and seeking forgiveness remain necessary to restore moral order.
Kuśaplavana is named as Diti’s austerity-site, functioning as a mapped ascetic landscape; culturally, the chapter highlights ritual supports (agni, kuśa, water) and the purity codes around posture and conduct, which become narrative mechanisms for turning-point events.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.