Ramayana — Bala Kanda, Sarga 46, Shloka 11

दितितपः-शक्रपरिचर्या-गर्भभेदः

Diti’s Penance, Indra’s Service, and the Severing of the Embryo

Devanagari script

गात्रसंवहनश्चैव श्रमापनयनैस्तथा।शक्रस्सर्वेषु कालेषु दितिं परिचचार ह ।।1.46.11।।

Transliteration

gātra-saṁvahanaś caiva śramāpanayanais tathā | śakraḥ sarveṣu kāleṣu ditiṁ paricacāra ha ||1.46.11||

Translation

At si Śakra (Indra) ay naglingkod kay Diti sa lahat ng panahon—minamasahe ang kanyang mga sangkap at pinapawi rin ang kanyang pagod.

Word by Word

• गात्रसंवहनः: (by) massaging the limbs
• गात्रसंवहनः: कर्ता-विशेषण (Descriptive adjunct to ‘शक्रः’)
• Type: Noun
• Root: गात्र-संवहन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः: गात्राणां संवहनम् (षष्ठी-तत्पुरुष); अत्र ‘संवहन’ = मर्दन/परिमार्जन (massaging)

• च: and
• च: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय

• एव: indeed
• एव: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (emphasis)

• श्रमापनयनैः: by removing fatigue
• श्रमापनयनैः: करण (Instrument/means)
• Type: Noun
• Root: श्रम-अपनयन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; समासः: श्रमस्य अपनयनम् (षष्ठी-तत्पुरुष)

• तथा: likewise
• तथा: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: समुच्चय/प्रकारवाचक-अव्यय

• शक्रः: Śakra (Indra)
• शक्रः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• सर्वेषु: in all
• सर्वेषु: अधिकरण-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘कालेषु’ इत्यस्य विशेषणम्

• कालेषु: times
• कालेषु: अधिकरण (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, बहुवचनम्

• दितिम्: Diti
• दितिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: दिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• परिचचार: attended upon
• परिचचार: क्रिया
• Type: Verb
• Root: परि-√चर् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• ह: indeed
• ह: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic)

Context

Indra attended on Diti, stroking her limbs gently from time to time to help her regain their suppleness and alleviate her fatigue.

Characters & Entities

• Indra (Śakra)
• Diti

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is consistent, compassionate care: service is not occasional but sustained (“at all times”), showing that righteousness includes perseverance in duty.

What is the narrative situation?

Indra continues personally caring for Diti during her austerities, relieving her bodily strain.

Which character virtue is emphasized?

Perseverance in service—steady, time-spanning attention rather than symbolic or momentary help.