Bharata’s Attachment and the Palanquin Teaching on ‘I’ and ‘Mine’

Verse 1

नारद उवाच । श्रुतं मया महामाग तापत्रयचिकित्सितम् । तथापि मे मनो भ्रांतं न स्थितिं लभतेंऽजसा ॥ १ ॥

Sinabi ni Narada: “O lubhang mapalad, narinig ko na ang lunas sa tatlong pagdurusa; gayunman, ang aking isip ay nalilito at hindi madaling makamtan ang katatagan.”

Verse 2

आत्मव्यतिक्रमं ब्रह्मन्दुर्जनाचरितं कथम् । सोढुं शक्येत मनुजैस्तन्ममाख्याहि मानद ॥ २ ॥

O Brahmana, paano matitiis ng tao ang paglapastangan sa sariling dangal at ang malupit na asal ng masasama? Ipaunawa mo sa akin iyon, O tagapagkaloob ng karangalan.

Verse 3

सूत उवाच । तच्छ्रृत्वा नारदेनोक्तं ब्रह्मपुत्रः सनंदनः । उवाच हर्षसंयुक्तः स्मरन्भरतचेष्टितम् ॥ ३ ॥

Sinabi ni Sūta: Nang marinig ang sinabi ni Nārada, si Sanandana, anak ni Brahmā, na puspos ng galak at inaalala ang huwarang gawi ni Bharata, ay nagsalita.

Verse 4

सनंदन उवाच । अत्र ते कथयिष्यामि इतिहासं पुरातनम् । यं श्रुत्वा त्वन्मनो भ्रांतमास्थानं लभते भृशम् ॥ ४ ॥

Sinabi ni Sanandana: Dito ay isasalaysay ko sa iyo ang isang sinaunang banal na kasaysayan; sa pagdinig nito, ang iyong isip na ngayo’y nalilito ay muling titibay sa wastong saligan.

Verse 5

आसीत्पुरा मुनिश्रेष्ट भरतो नाम भूपतिः । आर्षभो यस्य नाम्नेदं भारतं खण्डमुच्यते ॥ ५ ॥

O pinakadakila sa mga muni, noong unang panahon ay may haring nagngangalang Bharata, supling ni Ṛṣabha; sa kanyang pangalan tinawag ang lupaing ito na Bhārata-khaṇḍa, ang lupain ni Bharata.

Verse 6

स राजा प्राप्तराज्यस्तु पितृपैतामहं क्रमात् । पालयामास धर्मेण पितृवद्रंजयन् प्रजाः ॥ ६ ॥

Ang haring iyon, nang matamo ang kaharian ayon sa pamana ng ama at lolo, ay namuno sa pamamagitan ng dharma, pinasaya ang mga nasasakupan na parang ama sa kanyang mga anak.

Verse 7

ईजे च विविधैर्यज्ञैर्भगवंतमधोक्षजम् । सर्वदेवात्मकं ध्यायन्नानाकर्मसु तन्मतिः ॥ ७ ॥

Sinamba niya ang Panginoong Adhokṣaja sa iba’t ibang uri ng yajña; habang ninanamnam Siya bilang Sarili ng lahat ng mga deva, nanatiling nakatuon sa Kanya ang isip kahit abala sa sari-saring gawain.

Verse 8

ततः समुत्पाद्य सुतान्विरक्तो विषयेषु सः । मुक्त्वा राज्यं ययौ विद्वान्पुलस्त्यपुहाश्रमम् ॥ ८ ॥

Pagkaraan, matapos magkaanak na mga lalaki, siya’y naging walang pagkapit sa mga bagay ng pandama; iniwan ang kaharian, ang marunong ay nagtungo sa ashram ng anak ni Pulastya.

Verse 9

शालग्रामं महाक्षेत्रं मुमुक्षुजनसेवितम् । तत्रासौ तापसो तापसो भूत्वा विष्णोराराधनं मुने ॥ ९ ॥

Ang Śālagrāma ay dakilang banal na lupain, dinadalaw ng mga naghahangad ng mokṣa. Doon, ang ascetic na iyon—na naging tunay na tagapagsagawa ng tapa—ay nagsagawa ng pagsamba kay Panginoong Viṣṇu, O muni.

Verse 10

चकार भक्तिभावेन यथालब्धसपर्यया । नित्यं प्रातः समाप्लुत्य निर्मलेऽभलि नारद ॥ १० ॥

O Nārada, sa diwang bhakti ay nagsagawa siya ng pagsamba gamit ang anumang handog na makuha; at tuwing umaga, matapos maligo nang lubos sa dalisay at malinaw na tubig, ipinagpatuloy niya ang araw-araw na pagtalima.

Verse 11

उपतिष्टेद्रविं भक्त्या गृणन्ब्रह्माक्षरं परम् । अथाश्रमे समागत्य वासुदेवं जगत्पतिम् ॥ ११ ॥

Sa debosyon, tumindig sa harap ng Araw at bigkasin ang kataas-taasang di-nasisirang pantig ng Brahman; saka, pagbalik sa ashram, sambahin si Vāsudeva, ang Panginoon ng sanlibutan.

Verse 12

समाहृतैः स्वयं द्रव्यैः समित्कुशमृदादिभिः । फलैः पुष्पैंस्तथा पत्रैस्तुलस्याः स्वच्छवारिभिः ॥ १२ ॥

Sa mga bagay na sariling tinipon—gaya ng mga patpat na panghandog sa yajña, damong kuśa, luwad at iba pa—kasama ang mga prutas, bulaklak at mga dahon, at ang dalisay na tubig na iniaalay na may tulasī, nararapat isagawa ang pagsamba.

Verse 13

पूजयन्प्रयतो भूत्वा भक्तिप्रसरसंप्लुतः । सचैकदा महाभागः स्नात्वा प्रातः समाहितः ॥ १३ ॥

Habang sumasamba, naging maingat at dalisay, at nilulunod ng paglawak ng bhakti—minsan, ang marangal na kaluluwang iyon, matapos maligo sa bukang-liwayway, ay umupo nang payapa, tipon at tuon ang isip.

Verse 14

चक्रनद्यां जपंस्तस्थौ मुहुर्तत्रयमंबुनि । अथाजगाम तत्तीरं जलं पातुं पिपासिता ॥ १४ ॥

Sa ilog Cakranadī, nanatili siyang nakalubog sa tubig, patuloy na bumibigkas ng japa sa loob ng tatlong muhūrta. Pagkaraan, dahil sa matinding uhaw, lumapit siya sa pampang na iyon upang uminom ng tubig.

Verse 15

आसन्नप्रसवा ब्रह्मन्नैकैव हिणी वनात् । ततः समभवत्तत्र पीतप्राये जले तया ॥ १५ ॥

O Brāhmaṇa, isang inahing usa na malapit nang manganak ang nag-iisang lumabas mula sa gubat. Pagkaraan, doon mismo, sa tubig na halos naubos na niyang ininom, siya ay nanganak.

Verse 16

सिंहस्य नादः सुमहान् सर्वप्राणिभयंकरः । ततः सा सिंहसन्नादादुत्प्लुता निम्नगातटम् ॥ १६ ॥

Ang ungol ng leon ay napakalakas, nakapangingilabot sa lahat ng nilalang. Sa pagkarinig ng dagundong na tila leon, siya’y nagulat, tumalbog at lumundag patungo sa mababang pampang ng ilog.

Verse 17

अत्युञ्चारोहणेनास्या नद्यां गर्भः पपात ह । तमुह्यमानं वेगेन वीचिमालापरिप्लुतम् ॥ १७ ॥

Dahil sa bigla niyang pag-akyat, nahulog sa ilog ang sanggol sa sinapupunan. Tinangay ng lakas ng agos, nilamon ito ng mga alon na parang kuwintas na pumapalibot.

Verse 18

जग्राह भरतो गर्भात्पतितं मृगपोतकम् । गर्भप्रच्युतिदुःखेन प्रोत्तुंगाक्रणेन च ॥ १८ ॥

Kinuha ni Bharata ang munting usa na nahulog mula sa sinapupunan ng ina. Nadama niya ang hapdi ng pagkalaglag at ang malalakas na daing na puno ng dalamhati.

Verse 19

मुनीन्द्र सा तु हरिणी निपपात ममार च । हरिणीं तां विलोक्याथ विपन्नां नृपतापसः ॥ १९ ॥

O pinakadakila sa mga pantas, ang inahing usa ay bumagsak at namatay. Nang makita ang usa na nakahandusay na walang buhay, ang hari—na ngayo’y namumuhay bilang asceta—ay nilamon ng dalamhati.

Verse 20

मृगपोतं समागृह्य स्वमाश्रममुपागतः । चकारानुदिनं चासौ मृगपोतस्य वै नृपः ॥ २० ॥

Inalagaan niya ang munting usa at bumalik ang hari sa sariling ashram; at araw-araw, masinop niyang tinugunan ang mga pangangailangan ng batang usa.

Verse 21

पोषणं पुष्यमाणश्च स तेन ववृधे मुने । चचाराश्रमपर्यंतं तृणानि गहनेषु सः ॥ २१ ॥

Sa patuloy na pagpapakain at pag-aaruga, lumaki ito, O pantas. At gumala ito hanggang sa hangganan ng ashram, nanginginain ng damo sa masisiksik na masukal.

Verse 22

दूरं गत्वा च शार्दूलत्रासादभ्याययौ पुनः । प्रातर्गत्वादिदूरं च सायमायात्यथाश्रमम् ॥ २२ ॥

Lumayo siya, ngunit dahil sa takot sa tigre ay bumalik muli. Sa umaga’y umaalis at napakalayo ang nararating, subalit pagsapit ng dapithapon ay nagbabalik din sa ashram.

Verse 23

पुनश्च भरतस्याभूदाश्रमस्योटजांतरे । तस्यतस्मिन्मृगे दूरसमीपपरिवर्तिनि ॥ २३ ॥

At muli, sa loob ng nasasakupan ng ashram ni Bharata—sa pagitan ng mga kubo—ang kanyang isip ay paulit-ulit na bumabaling sa usang iyon, na minsang lumalayo at minsang lumalapit.

Verse 24

आसीञ्चेतः समासक्तं न तथा ह्यच्युते मुने । विमुक्तराज्यतनयः प्रोज्झिताशेषबांधवः ॥ २४ ॥

O pantas, ang kanyang isip ay lubhang nakadikit doon, ngunit hindi gayon kay Acyuta (ang Panginoon). Bagama’t tinalikuran niya ang kaharian at ang anak, at iniwan ang lahat ng natitirang kamag-anak, hindi pa rin naging kapantay ang kanyang bhakti sa Walang-Pagkasira.

Verse 25

ममत्व स चकारोञ्चैस्तस्मिन्हरिणपोतके । किं वृकैभक्षितो व्याघ्नैः किं सिंहेन निपातितः ॥ २५ ॥

Malakas niyang pinairal ang pag-aangkin—ang mamatā na “akin”—sa munting usa, at nag-alala: “Kinain ba ito ng mga lobo? Sinunggaban ng tigre? O pinabagsak ng leon?”

Verse 26

चिरायमाणे निष्कांते तस्यासीदिति मानसम् । प्रीतिप्रसन्नवदनः पार्श्वस्थे चाभवन्मृगे ॥ २६ ॥

Nang siya’y nagtagal at hindi lumabas, sumagi sa kanyang isip: “May nangyari kaya sa kanya?” At ang usa, na may mukhang nagniningning sa pag-ibig at galak, ay nanatiling nakatayo sa tabi niya.

Verse 27

समाधिभंगस्तस्यासीन्ममत्वाकृष्टमानसः । कालेन गच्छता सोऽथ कालं चक्रे महीपतिः ॥ २७ ॥

Nabuwag ang kanyang samādhi, sapagkat ang isip ay hinila ng pag-aangkin—“akin.” At habang lumilipas ang panahon, ang haring iyon ay dumating sa takdang wakas, napasailalim sa kapangyarihan ni Kāla (Panahon).

Verse 28

पितेव सास्त्रं पुत्रेण मृगपोतेन वीक्षितः । मृगमेव तदाद्राक्षीत्त्यजन्प्राणानसावपि ॥ २८ ॥

Gaya ng amang tumitingin sa anak, tinitigan niya ang batang usa. Sa sandaling iyon, usa lamang ang kanyang nakita; at kahit sa pagbitaw ng huling hininga, doon pa rin nakatuon ang kanyang isip.

Verse 29

मृगो बभूव स मुने तादृशीं भावनां गतः । जाति स्मरत्वादुद्विग्नः संसारस्य द्विजोत्तम ॥ २९ ॥

O pantas, siya’y naging usa dahil nahulog sa gayong kalagayan ng pagninilay. At sapagkat naalaala niya ang dating kapanganakan, O pinakadakila sa mga dvija, siya’y nabagabag sa pag-iral ng saṃsāra.

Verse 30

विहाय मातरं भूयः शालग्राममुपाययौ । शुष्कैस्तृणैस्तथा पर्णैः स कुर्वन्नात्मपोषणम् ॥ ३० ॥

Muling iniwan ang kanyang ina, siya’y nagtungo sa Śālagrāma. Doon, pinangalagaan niya ang sarili sa pamamagitan ng tuyong damo at mga dahon, na siyang ginawa niyang pagkain.

Verse 31

मृगत्वहेतुभूतस्य कर्मणो निष्कृतिं ययौ । तत्र चोत्सृष्टदेहोऽसौ जज्ञे जातिस्मरो द्विजः ॥ ३१ ॥

Tinubos niya ang karma na naging sanhi ng kanyang pagiging usa sa pamamagitan ng pagsisisi at paglinis (prāyaścitta). Doon, matapos iwan ang katawang iyon, siya’y muling isinilang bilang dvija (brāhmaṇa), na may alaala ng mga dating kapanganakan.

Verse 32

सदाचारवतां शुद्धे यागिनां प्रवरे कुले । सर्वविज्ञान संपन्नः सर्वशास्त्रार्थतत्त्ववित् ॥ ३२ ॥

Isinilang siya sa dalisay at marangal na angkan ng mga taong may mabuting asal at mga dakilang nagsasagawa ng yajña; taglay niya ang ganap na kaalaman at tunay na nakaaalam sa diwa at kahulugan ng lahat ng śāstra.

Verse 33

अपश्यत्स मुनिश्रेष्टः स्वात्मानं प्रकृतेः परम् । आत्मनोधिगतज्ञानाद्द्वेवादीनि महामुने ॥ ३३ ॥

Pagkaraan, namasdan ng pinakadakilang muni ang sariling Ātman na lampas sa Prakṛti. At, O dakilang pantas, sa kaalamang natamo sa loob ng Sarili, napawi ang poot at iba pang mapanakit na pag-uudyok.

Verse 34

सर्वभूतान्यभे देन ददर्श स महामतिः । न पपाठ गुरुप्रोक्तं कृतोपनयनः श्रुतम् ॥ ३४ ॥

Namamasdan ng dakilang-isip ang lahat ng nilalang na hindi naiiba (sa iisang Katotohanan). Gayunman, kahit naisagawa na ang upanayana, hindi niya pinag-aralan ang śruti na itinuro ng guro.

Verse 35

न ददर्श च कर्माणि शास्त्राणि जगृहे न च । उक्तोऽपि बहुशः किंचिज्जंड वाक्यमभाषत ॥ ३५ ॥

Hindi man lamang niya hinarap ang mga tungkuling itinakda, ni hindi niya kinuha ang mga śāstra upang pag-aralan; at kahit paulit-ulit na pinayuhan, ilang salitang mapurol at walang saysay lamang ang kanyang nasambit.

Verse 36

तदप्यसंस्कारगुणं ग्रामभाषोक्तिसंयुतम् । अपद्धस्तवपुः सोऽपि मलिनांबरधृङ् मुने ॥ ३६ ॥

Maging ang kanyang pananalita ay salat sa paghubog at kagandahang-asal, nahahalo sa wikang-baryo at karaniwang salitang palengke; at ang taong iyon din, O muni, ay gusgusin ang anyo at nakasuot ng maruruming damit.

Verse 37

क्लिन्नदंतांतरः सर्वैः परिभूतः स नागरैः । संमानेन परां हानिं योगर्द्धेः कुरुते यतः ॥ ३७ ॥

Dahil marumi ang pagitan ng kanyang mga ngipin at wari’y di-malinis, hinahamak siya ng lahat ng taga-lungsod; sapagkat sa gayong paglapastangan, nagkakaroon ng malaking pagkalugi sa mga bunga ng yoga at sa kasaganaan.

Verse 38

जनेनावमतो योगी योगसिद्धिं च विंदति । तस्माञ्चरेत वै योगी सतां धर्ममदूषयन् ॥ ३८ ॥

Kahit hamakin ng mga tao, nakakamtan pa rin ng yogi ang kasakdalan sa yoga. Kaya’t ang yogi ay mamuhay nang hindi nilalapastangan ang matuwid na dharma na pinangangalagaan ng mga banal.

Verse 39

जना यथावमन्येयुर्गच्छेयुर्नैव संगतिम् । हिरण्यगर्भवचनं विचिंत्येत्थं महामतिः ॥ ३९ ॥

Kahit hamakin siya ng mga tao at iwasan ang pakikisama, ang may dakilang pag-iisip ay magnilay nang ganito sa aral na binigkas ni Hiraṇyagarbha (Brahmā).

Verse 40

आत्मानं दर्शयामास जडोन्मत्ताकृतिं जने । भुंक्ते कुल्माषवटकान् शाकं त्रन्यफलं कणान् ॥ ४० ॥

Ipinakita niya ang sarili sa harap ng mga tao na tila mangmang o baliw; at namuhay sa payak at magaspang na pagkain—mga bilog na pinakuluang butil, gulay, ligaw na prutas, at mga mumunting pirasong nakakalat.

Verse 41

यद्यदाप्नोति स बहूनत्ति वै कालसंभवम् । पितर्युपरते सोऽथ भ्रातृभ्रातृव्यबांधवैः ॥ ४१ ॥

Anumang yaman na makamtan ng tao ay tunay na nauubos ng marami, sapagkat bunga ito ng panahon. At kapag pumanaw ang ama, ang yaman ay napupunta at nagagamit ng mga kapatid, mga pinsan, at iba pang kamag-anak.

Verse 42

कारितः क्षेत्रकर्मादि कदन्नाहारपोषितः । सरूक्षपीनावयवो जडकारी च कर्मणि ॥ ४२ ॥

Itinulak siya sa paggawa sa bukid at iba pang mabibigat na gawain, pinananatili lamang ng magaspang at hamak na pagkain; tuyot at payat ang mga sangkap ng katawan—kaya naging mapurol at mabagal siya sa trabaho.

Verse 43

सर्वलोकोपकरणं बभूवाहारवेतनः । तं तादृशमसंस्कारं विप्राकृतिविचेष्टितम् ॥ ४३ ॥

Naging isang alipin siyang kapaki-pakinabang sa lahat, na ang kabayaran ay pagkain lamang. Gayunman, nanatili siyang walang paghubog at paglinang, magaspang ang asal, at kumikilos nang di karapat-dapat sa likas na kalagayan ng isang brāhmaṇa.

Verse 44

क्षत्ता सौवीरराज्यस्य विष्टियोग्यममन्यत । स राजा शिबिकारूढो गंतुं कृतमतिर्द्विज ॥ ४४ ॥

O brāhmaṇa, inakala ng tagapaglingkod ng kaharian ng Sauvīra (kṣattā) na ang taong iyon ay angkop sa sapilitang paggawa (viṣṭi). Ang hari, nakaupo sa palankin, ay nagpasyang magpatuloy sa paglalakbay.

Verse 45

बभूवेक्षुमतीतीरे कपिलर्षेर्वराश्रमम् । श्रेयः किमत्र संसारे दुःखप्राये नृणामिति ॥ ४५ ॥

Sa pampang ng Iksumatī ay naroon ang dakilang āśrama ng Ṛṣi Kapila. At siya’y nagmuni: “Sa mundong ito ng saṁsāra na halos pawang pagdurusa, ano nga ba ang tunay na kabutihan para sa tao?”

Verse 46

प्रष्टुं तं मोक्षधर्मज्ञं कपिलाख्यं महामुनिम् । उवाह शिबिकामस्य क्षत्तुर्वचनचोदितः ॥ ४६ ॥

Nais niyang magtanong sa dakilang muni na si Kapila, na bihasa sa dharma ng paglaya (mokṣa); kaya binuhat niya ang palankin, na inuudyukan ng utos ng kṣattā.

Verse 47

नृणां विष्टिगृहीतानामन्येषां सोऽपि मध्यगः । गृहीतो विष्टिना विप्र सर्वज्ञानैकभाजनम् ॥ ४७ ॥

Sa gitna ng mga taong sinakmal ng masamang impluwensiyang tinatawag na Viṣṭi, at maging sa iba pa, maging ang pantas na iyon—bagaman nasa gitna—ay nadakip din ng Viṣṭi, O brāhmaṇa, siya na iisang sisidlan ng lahat ng kaalaman.

Verse 48

जातिस्मरोऽसौ पापस्य क्षयकाम उवाह ताम् । ययौ जडगतिस्तत्र युगमात्रावलोकनम् ॥ ४८ ॥

Naalaala niya ang mga naunang kapanganakan at, sa pagnanais na mapawi ang kanyang mga kasalanan, pinakasalan niya siya. Pagkaraan, gumalaw siya na tila manhid at mabagal, at nanatili roon na nakatanaw lamang, na wari’y sa loob ng isang yuga.

Verse 49

कुर्वन्मतिमतां श्रेष्टस्ते त्वन्ये त्वरितं ययुः । विलोक्य नृपतिः सोऽथ विषमं शिबिकागतम् ॥ ४९ ॥

Habang ang pinakamainam sa mga marurunong ay nagmumuni-muni, ang iba naman ay nagmadaling umusad. Pagkaraan, napansin ng hari ang hindi pantay na pag-uga ng palankin.

Verse 50

किमेतदित्याह समं गम्यतां शिबिकावहाः । पुनस्तथैव शिबिकां विलोक्य विषमां हसन् ॥ ५० ॥

Sinabi ng hari, “Ano ito? O mga tagapasan ng palankin, lumakad kayo nang pantay.” Ngunit nang makita niyang muli itong naging hindi pantay sa gayon ding paraan, siya’y tumawa.

Verse 51

नृपः किमेऽतदित्याह भवद्भिर्गम्यतेऽन्यथा । भूपतेर्वदतस्तस्य श्रुत्वेत्थं बहुशो वचः । शिबिकावाहकाः प्रोचुरयं यातीत्यसत्वरम् ॥ ५१ ॥

Sinabi ng hari, “Ano ito? Kayo’y lumalakad nang mali.” Nang marinig nila nang paulit-ulit ang mga salita ng panginoon ng lupain, sumagot ang mga tagapasan ng palankin, “Siya’y sumusulong,” at nagpatuloy sila nang hindi nagmamadali.

Verse 52

राजोवाच । किं श्रांतोऽस्यल्पमध्वानं त्वयोढा शिबिका मम । किमायाससहो न त्वं पीवा नासि निरीक्ष्यसे ॥ ५२ ॥

Wika ng hari: “Maikli lamang ang daan; napagod ka na ba sa pagbubuhat ng aking palankin? Hindi mo ba kayang tiisin ang pagod at pagsisikap? Hindi ka ba matipuno? Sa pagtingin ko, tila hindi ka ganoon.”

Verse 53

ब्राह्मण उवाच । नाहं पीवा न चैवोढा शिबिका भवतो मया । न श्रांतोऽस्मि न चायासो वोढान्योऽस्ति महीपते ॥ ५३ ॥

Sumagot ang Brahmana: “Hindi ako lasenggero, at hindi rin ako ang tagabuhat ng palankin mo. Hindi ako pagod at wala akong dinaramdam na bigat. O hari, may iba ang tunay na tagabuhat.”

Verse 54

राजोवाच । प्रत्यक्षं दृश्यते पीवात्वद्यापि शिबिका त्वयि । श्रमश्च भारो द्वहने भवत्येव हि देहिनाम् ॥ ५४ ॥

Wika ng hari: “Hayagang nakikita—hanggang ngayon—na mabigat pa rin sa iyo ang palankin. Sapagkat sa mga may katawan, tiyak na dumarating ang pagod at bigat kapag may binubuhat.”

Verse 55

ब्राह्मण उवाच । प्रत्यक्षं भवता भूप यद्दृष्टं मम तद्वद । बलवानबलश्चेति वाच्यं पश्चाद्विशेषणम् ॥ ५५ ॥

Sabi ng Brahmana: “O hari, sabihin mo ang mismong nakita mo nang tuwiran. Ang mga paglalarawang ‘malakas’ at ‘mahina’ ay dapat banggitin sa huli, bilang pangalawang pagkakaiba.”

Verse 56

त्वयोढा शिबिका चेति त्वय्यद्यापि च संस्थिता । मिथ्या तदप्यत्र भवान् श्रृणोतु वचनं मम ॥ ५६ ॥

“Ang paniwalang ‘ikaw ang nagbuhat ng palankin’ ay nananatili pa rin sa iyo hanggang ngayon. Ngunit ito’y mali. Sa bagay na ito, pakinggan mo ang aking mga salita.”

Verse 57

भूमौ पादयुगं चाथ जंघे पादद्वये स्थिते । ऊरु जंघाद्वयावस्थौ तदाधारं तथोदरम् ॥ ५७ ॥

Sa ibabaw ng lupa inilalapag ang magkaparis na paa; sa dalawang paa nakatindig ang mga binti. Ang mga hita ay nakasandig sa dalawang binti, at ang sumusuporta sa mga ito ay ang tiyan (punò ng katawan).

Verse 58

वक्षस्थलं तथा बाहू स्कंधौ चोदरसंस्थितौ । स्कंधाश्रितयें शिबिका ममाधारोऽत्र किंकृतः ॥ ५८ ॥

Ang dibdib at dalawang bisig, at ang mga balikat na nasa ibabaw ng tiyan—sa mga balikat nakapatong ang palankin na ito. Kung gayon, ano ang sandigan ng “ako” dito, at ano nga ba ang tunay na binubuhat?

Verse 59

शिबिकायां स्थितं चेदं देहं त्वदुपलक्षितम् । तत्र त्वमहमप्यत्रेत्युच्यते चेदमन्यथा ॥ ५९ ॥

Kung ang katawang ito, na nakaupo sa palankin, ay kinikilalang “ikaw,” maaari ring sabihin, “ikaw ay naroon at ako ay narito”—ngunit sa katotohanan, hindi ganyan ang tunay na kalagayan.

Verse 60

अहं त्वं च तथान्ये च भूतैरुह्याश्च पार्थिव । गुणप्रवाहपतितो भूतवर्गोऽपि यात्ययम् ॥ ६० ॥

O hari, ako at ikaw, at ang iba pa—maging ang mga nilalang na gaya ng mga halaman—ang buong karamihan ng mga nilalang na ito, nahulog sa agos ng mga guṇa, at patuloy na lumilipas sa pagbabago at pagkalusaw.

Verse 61

कर्मवश्या गुणश्चैते सत्त्वाद्याः पृथिवीपते । अविद्यासंचितं कर्मतश्चाशेषेषु जंतुषु ॥ ६१ ॥

O panginoon ng lupa, ang mga guṇa na ito—na nagsisimula sa sattva—ay pinamamahalaan din ng karma. Mula sa avidyā (kamangmangan) naiipon ang karma, kaya ito’y kumikilos sa lahat ng nilalang nang walang pagbubukod.

Verse 62

आत्मा शुद्धोऽक्षरः शांतो निर्गुणः प्रकृते परः । प्रवृद्ध्यपचयौ न स्त एकस्याखिलजंतुषु ॥ ६२ ॥

Ang Ātman ay dalisay, di-nasisira, at mapayapa—walang mga katangian at lampas sa Prakṛti. Sa iisang Sariling iyon na nasa lahat ng nilalang, walang paglago ni pagliit.

Verse 63

यदा नोपचयस्तस्य नचैवापचयो नृप । तदापि बालिशोऽसि त्वं कया युक्त्या त्वयेरितम् ॥ ६३ ॥

O hari, kung sa kanya ay walang pagdagdag at wala ring pagbawas, gayon pa man ikaw ay nananatiling musmos; sa anong katuwiran mo sinabi iyon?

Verse 64

भूपादजंघाकट्यूरुजठरादिषु संस्थिता । शिबिकेयं यदा स्कंधे तदा भारः समस्त्वया ॥ ६४ ॥

Hangga’t ang palankin na ito’y nasa lupa—sa mga paa, binti, balakang, hita, tiyan at iba pa—marami ang sumusuporta. Ngunit kapag inilagay ang palankin sa iyong balikat, ikaw na mag-isa ang pumapasan ng buong bigat.

Verse 65

तथान्यजंतुभिर्भूप शिबिकोढान केवलम् । शैलद्रुमगृहोत्थोऽपि पृथिवीसंभवोऽपि च ॥ ६५ ॥

Gayon din, O hari, ang palankin at ang pagdadala nito ay gawain lamang ng iba pang nilalang. Maging ang mga bagay na mula sa bundok, puno, at mga bahay ay isinilang din mula sa lupa.

Verse 66

यथा पुंसः पृथग्भावः प्राकृतैः करणैर्नृप । सोढव्यः सुमहान्भारः कतमो नृप ते मया ॥ ६६ ॥

O hari, kung paanong ang pakiramdam ng pagkakahiwalay ng tao ay nalilikha ng mga kasangkapang materyal, gayon din ang napakalaking bigat ay kailangang pasanin. Sabihin mo sa akin, O hari: alin sa mga pasanin mo ang dapat kong dalhin?

Verse 67

यद्द्रव्यो शिबिका चेयं तद्द्रव्यो भूतसंग्रहः । भवतो मेऽखिलस्यास्य समत्वेनोपबृंहितः ॥ ६७ ॥

Ang mismong sangkap na bumubuo sa palankin na ito ay siya ring sangkap ng kalipunan ng lahat ng nilalang na may buhay. Sa iyong pagtuturo, ang aking pagkaunawa sa buong daigdig na ito ay pinatibay sa pamamagitan ng pananaw ng pagkakapantay-pantay (samatā).

Verse 68

सनंदन उवाच । एवमुक्त्वाऽभवंन्मौनी स वहञ्शिबिकां द्विजः । सोऽपि राजाऽवतीर्योर्व्यां तत्पादौ जगृहे त्वरन् ॥ ६८ ॥

Sinabi ni Sanandana: Pagkasabi nito, ang brahmana ay tumahimik at nagpatuloy sa pagbubuhat ng palankin. Ang hari naman ay mabilis na bumaba sa lupa at nagmadaling humawak sa kanyang mga paa bilang paggalang.

Verse 69

राजोवाच । भो भो विसृज्य शिबिकां प्रसादं कुरु मे द्विज । कथ्यतां को भवानत्र जाल्मरुपधरः स्थितः ॥ ६९ ॥

Wika ng hari: “Hoy! Hoy! Ibaba mo ang palankin at pagpalain mo ako, O dalawang-ulit na isinilang. Sabihin mo—sino ka na nakatayo rito sa abang pagbabalatkayong ito?”

Verse 70

यो भवान्यदपत्यं वा यदागमनकारणम् । तत्सर्वं कथ्यतां विद्वन्मह्यं शुश्रूषवे त्वया ॥ ७० ॥

O marunong, maging tungkol man sa mga anak ni Bhavānī o sa dahilan ng iyong pagparito, isalaysay mo sa akin ang lahat, sapagkat sabik akong makinig sa iyo.

Verse 71

ब्राह्मण उवाच । श्रूयतां कोऽहमित्येतद्वक्तुं भूप न शक्यते । उपयोगनिमित्तं च सर्वत्रागमनक्रिया ॥ ७१ ॥

Wika ng brahmana: “Makinig ka, O hari; hindi maaaring sabihin nang gayon lamang, ‘sino ako.’ Sa lahat ng pagkakataon, ang pagparito at pag-alis ng tao ay inuudyukan ng isang layunin (kapakinabangan).”

Verse 72

सुखदुःखोपभोगौ तु तौ देहाद्युपपादकौ । धर्माधर्मोद्भवौ भोक्तुं जंतुर्देहादिमृच्छति ॥ ७२ ॥

Ang pagdanas ng ligaya at pighati ang siyang tunay na nagbubunga ng katawan at iba pang kalagayang may katawan. Mula sa dharma at adharma, ang nilalang ay nagkakamit ng katawan at mga kundisyon upang danasin ang mga bunga nito.

Verse 73

सर्वस्यैव हि भूपाल जंतोः सर्वत्र कारणम् । धर्माधर्मौ यतस्तस्मात्कारणं पृच्छ्यते कुतः ॥ ७३ ॥

O hari, para sa bawat nilalang na may katawan, sa anumang kalagayan, ang dharma at adharma mismo ang sanhi. Kaya mula saan pa hahanapin at itatanong ang hiwalay na “sanhi”?

Verse 74

राजोवाच । धर्माधर्मौ न संदेहः सर्वकार्येषु कारणम् । उपभोगनिमित्तं च देहाद्देहांतरागमः ॥ ७४ ॥

Wika ng Hari: Walang pag-aalinlangan na ang dharma at adharma ang sanhi ng lahat ng gawa at ng mga bunga nito; at upang danasin ang bunga ng karma, ang nilalang ay lumilipat mula sa isang katawan tungo sa iba.

Verse 75

यत्त्वेतद्भवता प्रोक्तं कोऽहमित्येतदात्मनः । वक्तुं न शक्यते श्रोतुं तन्ममेच्चा प्रवर्तते ॥ ७५ ॥

Ang sinabi mo—ang pagsisiyasat sa Sarili, “Sino ako?”—ay hindi tunay na maipapahayag o ganap na maririnig; gayunman, sumibol sa akin ang pananabik na sundan at pagnilayan ito.

Verse 76

योऽस्ति योऽहमिति ब्रह्मन्कथं वक्तुं न शक्यते । आत्मन्येव न दोषाय शब्दोऽहमिति यो द्विजा ॥ ७६ ॥

O Brahmin, hindi tunay na maisasatinig sa salita kung sino ang umiiral at sino ang tinatawag na “ako.” Ngunit ang salitang “ako,” kapag iniuukol lamang sa Atman, ay hindi kasalanan, O mga dwija na dalawang ulit isinilang.

Verse 77

ब्राह्मण उवाच । शब्दोऽहमिति दोषाय नात्मन्येवं तथैव तत् । अनात्मन्यात्मविज्ञानं शब्दो वा श्रुतिलक्षणः ॥ ७७ ॥

Wika ng Brahmana: “Ang pagsasabing ‘Ako ang salita’ ay humahantong sa kamalian; at sa Sarili (Ātman) ay hindi gayon. Ang paglalapat ng kaalaman sa Sarili sa hindi-Sarili ay isang kapintasan; ang ‘salita’ ay tanda lamang na kinikilala sa Śruti.”

Verse 78

जिह्वा ब्रवीत्यहमिति दंतौष्टतालुक नृप । एतेनाहं यतः सर्वे वाङ्निष्पादनहेतवः ॥ ७८ ॥

“O hari, ang dila ang nagsasabing ‘Ako (ang nagsasalita),’ samantalang ang ngipin, labi, at ngalangala ay kumikilos din. Gayunman, sa pamamagitan ng dila naipapahayag ang ‘ako,’ sapagkat ang iba’y mga sanhi lamang na tumutulong sa paglikha ng pananalita.”

Verse 79

किं हेतुभिर्वदूत्येषा वागेवाहमिति स्वयम् । तथापि वागहमेद्वक्तुमित्थं न युज्यते ॥ ७९ ॥

“Bakit pa siya magsasalita sa pamamagitan ng mga dahilan? Ang pananalita mismo ang kusang nagsasabi, ‘Ako ang pananalita.’ Gayunman, hindi pa rin nararapat sabihin sa ganitong paraan: ‘Ako ang pananalita.’”

Verse 80

पिंडः पृथग्यतः पुंसः शिरःपाण्यादिलक्षणः । ततोऽहमिति कुत्रैनां संज्ञां राजन्करोम्यहम् ॥ ८० ॥

“O hari, yamang ang bunton ng katawan—na may tanda ng ulo, kamay, at iba pa—ay hiwalay sa tao (Ātman), saan ko nga ba maikakabit nang wasto ang tawag na ‘ako’ dito?”

Verse 81

यद्यन्योऽस्ति परः कोऽपि मत्तः पार्थिवसत्तम् । न देहोऽहमयं चान्ये वक्तुमेवमपीष्यते ॥ ८१ ॥

“O pinakamainam sa mga hari, kung may sinumang higit pa sa akin, maaaring sabihin iyon ng iba. Ngunit ang pahayag na ‘hindi ako ang katawang ito’—hindi nararapat na sambitin ng sinumang iba.”

Verse 82

यदा समस्तदेहेषु पुमानेको व्यवस्थितः । तददा हि को भवान्कोऽहमित्येतद्विफलं वचः ॥ ८२ ॥

Kapag naunawaan na ang iisang Sarili (Puruṣa) ay nananahan sa lahat ng katawan, ang pananalitang “Sino ka, at sino ako?” ay nawawalan ng saysay.

Verse 83

त्वं राजा शिबिका चेयं वयं वाहाः पुरः सराः । अयं च भवतो लोको न सदेतन्नृपोच्यते ॥ ८३ ॥

“Ikaw ang hari; ito ang palankin; kami ang mga tagapasan na nauuna at nagdadala. Ngunit ang ‘pagkahari’ sa iyo ay hindi tunay—kaya sa pinakamataas na diwa, hindi ka tinatawag na hari.”

Verse 84

वृक्षाद्दारु ततश्चेयं शिबिका त्वदधिष्टिता । क्व वृक्षसंज्ञा वै तस्या दारुसंज्ञाथवा नृप ॥ ८४ ॥

Mula sa puno ay nagiging kahoy, at mula sa kahoy na iyon ay ginawa ang palanking ito na iyong inuupuan. Kaya, O hari, nasaan na ngayon ang pangalang “puno” para rito—o kahit ang pangalang “kahoy”?

Verse 85

वृक्षारूढो महाराजो नायं वदति ते जनः । न च दारुणि सर्वस्त्वां ब्रवीति शिबिकागतम् ॥ ८५ ॥

O dakilang hari, kapag ikaw ay nasa ibabaw ng puno, hindi ka kinakausap ng mga tao; at kapag ikaw ay nakaupo sa palankin, wala ring tumatawag sa iyo na para bang nasa lupa ka.

Verse 86

शिबिकादारुसंघातो स्वनामस्थितिसंस्थितः । अन्विष्यतां नृपश्रेष्टानन्ददाशिबिका त्वया ॥ ८६ ॥

Ang palanking ito ay isang bungkos lamang ng mga piraso ng kahoy, inayos upang magtaglay ng pangalang “palankin.” O pinakamainam sa mga hari, siyasatin mo ito at hanapin ang tunay na kalikasan; at matatagpuan mong ito’y nagbibigay ng pagkaunawa at galak sa pamamagitan ng wastong paghiwatig.

Verse 87

एवं छत्रं शलाकाभ्यः पृथग्भावो विमृश्यताम् । क्व जातं छत्रमित्येष न्यायस्त्वयि तथा मयि ॥ ८७ ॥

Gayon din, siyasatin nang mabuti ang inaakalang pagkakahiwalay ng payong sa mga tadyang nito. “Saan isinilang ang payong?”—ang ganitong pangangatwiran ay tumatama sa iyo, at gayundin sa akin.

Verse 88

पुमान्स्त्री गौरजा बाजी कुंजरो विहगस्तरुः । देहेषु लोकसंज्ञेयं विज्ञेया कर्महेतुषु ॥ ८८ ॥

Lalaki at babae; baka, kambing at kabayo; elepante, ibon at puno—ang mga tawag na pangmundo ay dapat maunawaang ukol sa mga katawan, at dapat makilalang nagmumula sa mga sanhi ng karma.

Verse 89

पुमान्न देवो न नरो न पशुर्न च पादपः । शरीराकृतिभेदास्तु भूपैते कर्मयोनयः ॥ ८९ ॥

Ang Sarili sa katotohanan ay hindi diyos, hindi tao, hindi hayop, ni halaman man. O hari, ang mga ito’y pagkakaiba lamang ng anyo ng katawan, na nagmumula sa sinapupunan ng karma, pinagmumulan ng pagkapanganak sa katawan.

Verse 90

वस्तु राजेति यल्लेके यञ्च राजभटात्मकम् । तथान्यश्च नृपेत्थं तन्न सत्यं कल्पनामयम् ॥ ९० ॥

Ang tinatawag ng mga tao sa daigdig na “hari” na parang tunay na bagay—at ang nabubuo bilang “hari at mga alipin/lingkod (pangkat)”—at gayundin ang anumang iniisip na “pinuno” sa ganitong paraan: hindi ito sukdulang katotohanan; ito’y hinabing guniguni ng isip.

Verse 91

यस्तु कालांतरेणापि नाशसंज्ञामुपैति वै । परिणामादिसंभूतं तद्वस्तु नृप तञ्च किम् ॥ ९१ ॥

Ngunit yaong bagay na kahit lumipas ang panahon ay tinatawag na “nawasak”—na nalikha dahil sa pagbabago at iba pang gayon—ano nga ba ang bagay na iyon, O hari?

Verse 92

त्वं राजा सर्वसोकस्य पितुः पुत्रो रिपो रिपुः । पत्न्याः पतिः पिता सूनोः कस्त्वं भूप वदाम्यहम् ॥ ९२ ॥

Ikaw ang hari ng lahat ng dalamhati; sa iyong ama ikaw ay anak; sa iyong kaaway ikaw ay kaaway; sa iyong asawa ikaw ay kabiyak; sa iyong anak ikaw ay ama. Kaya sino ka nga ba, O hari? Sasabihin ko sa iyo.

Verse 93

त्वं किमेतच्चिरः किं तु शिरस्तव तथो दरम् । किमु पादादिकं त्वेतन्नैव किं ते महीपते ॥ ९३ ॥

Ano ang ulo mong ito? At ano nga ba talaga ang “ulo mo”—gayundin ang tiyan mo? Ano ang mga paa at iba pang mga sangkap ng katawan na ito? Sa katotohanan, O panginoon ng lupa, alin ba sa iyo ang tunay na “iyo”?

Verse 94

समस्तावयवेभ्यस्त्वं पृथग्भूतो व्यवस्थितः । कोऽहमित्यत्र निपुणं भूत्वा चिंतय पार्थिव ॥ ९४ ॥

Ikaw ay nananatiling hiwalay, bukod sa lahat ng bahagi ng katawan at sa mga sangkap na bumubuo rito. Kaya, O hari, maging bihasa sa pagsisiyasat na ito at magnilay nang malalim: “Sino ako?”

Verse 95

एवं व्यवस्थिते तत्त्वे मयाहमिति भावितुम् । पृथकूचरणनिष्पाद्यं शक्यं तु नृपते कथम् ॥ ९५ ॥

Kapag ang katotohanan (tattva) ay naitatag na nang ganito, O hari, paano pa mapananatili ang paniwalang “ako” at “akin,” na para bang ito’y bagay na kailangang likhain at alalayan ng hiwa-hiwalay na pagsisikap?