Adhyaya 253

Verse 1

हि मय ० (0) है 7 द्विपज्चाशर्दाधिकद्विशततमो< ध्याय: सर्नेपर दुर्योधन धनको समझाना और कर्णके अनुरोध करनेपर दुयोधनका अनशन त्याग करके हस्तिनापुरको प्रस्थान दानवा ऊचु: भो: सुयोधन राजेन्द्र भरतानां कुलोद्वह । शूरै: परिवृतो नित्यं तथैव च महात्मभि:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nagsalita ang mga Dānava—“O Suyodhana, hari sa mga hari, tagapagdala ng angkan ng Bharata! Lagi kang napalilibutan ng mga bayani at ng mga taong dakila ang loob. Bakit mo pa pinangahasang manata ng pag-aayuno hanggang kamatayan? Ang taong sumisira sa sarili niyang buhay ay nahuhulog sa mababang kalagayan, at sa daigdig ay nagkakamit lamang ng sisi—isang kahihiyang nagpapalaganap ng masamang pangalan.”

Verse 2

अकार्षी: साहसमिदं कस्मात्‌ प्रायोपवेशनम्‌ । आत्मत्यागी ह्यथो याति वाच्यतां चायशस्करीम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Bakit mo ginawa ang padalus-dalos na gawaing ito—ang pasyang mag-ayuno hanggang kamatayan? Sapagkat ang taong tumatalikod sa sarili niyang buhay ay nahuhulog sa mababang kalagayan, at sa daigdig ay tumatanggap din ng sisi—isang kahihiyang nagpapalaganap ng masamang pangalan.”

Verse 3

न हि कार्यविरुद्धेषु बहुपापेषु कर्मसु । मूलघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधा:

“Sa mga gawaing salungat sa layunin, punô ng maraming kasalanan, at pumupuksa sa sarili hanggang sa ugat—gaya ng pagpapakamatay—hindi pumapasok ang mga marurunong na tulad mo.”

Verse 4

नियच्छैनां मतिं राजन्‌ धर्मार्थसुखनाशिनीम्‌ | यशःप्रतापवीर्यघ्नीं शत्रूणां हर्षवर्धनीम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Hari, pigilin mo ang balak na iyan. Winawasak nito ang dharma, ang kapakinabangan, at ang ligaya; pinapatay ang dangal, ang karangalan, at ang tapang; at nagpapasaya lamang sa iyong mga kaaway.”

Verse 5

श्रूयतां तु प्रभो तत्त्वं दिव्यतां चात्मनो नृप । निर्माणं च शरीरस्य ततो धैर्यमवाप्रुहि

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Makinig ka, O panginoon, sa tunay na diwa ng iyong pagkatao—sa sarili mong banal na kalikasan, at sa kamangha-manghang paraan ng pagkakabuo ng iyong katawan. Pagkarinig mo nito mula sa amin, O hari, magtaglay ka ng katatagan at tapang.”

Verse 6

पुरा त्वं तपसास्माभिललब्धो राजन महेश्वरात्‌ । पूर्वकायश्च पूर्वस्ते निर्मितो वज्ञसंचयै:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Noong unang panahon, O hari, sa pamamagitan ng aming pag-aayuno at pagninilay (tapas), natamo ka namin bilang biyaya mula kay Maheśvara (Śiva). At ang unahang bahagi ng iyong katawan—ang naunang nabuo na itaas na bahagi—ay hinubog mula sa mga naipong sangkap na tila vajra.”

Verse 7

अस्त्रैरभेद्य: शस्त्रैश्ञाप्पध: कायश्ष तेडनघ । कृत: पुष्पमयो देव्या रूपत: स्त्रीमनोहर:

Hindi iyon mabibiyak ng alinmang sandata o armas. O walang dungis (anagha), ang bahagi ng iyong katawan mula sa pusod pababa ay ginawa ng Diyosa Pārvatī na waring mula sa mga bulaklak—kaakit-akit sa anyo, at sa ganda’y nakaaakit sa puso ng mga babae.

Verse 8

एवमीथ्चरसंयुक्तस्तव देहो नृपोत्तम । देव्या च राजशार्दूल दिव्यस्त्वं हि न मानुष:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O pinakamainam sa mga hari, ang mismong katawan mo ay hinubog at pinag-ugnay sa ganitong paraan ni Maheśvara kasama ang Diyosa (Pārvatī). Kaya, O tigre sa mga pinuno, hindi ka lamang tao—ikaw ay isang banal na nilalang.”

Verse 9

क्षत्रियाश्व॒ महावीर्या भगदत्तपुरोगमा: । दिव्यास्त्रविदुष: शूरा: क्षपयिष्यन्ति ते रिपून्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Yaong mga makapangyarihang mandirigmang Kṣatriya—na pinangungunahan sa unahan ni Bhagadatta—mga bayani na bihasa sa mga sandatang makalangit, ay wawasak sa iyong mga kaaway.”

Verse 10

भगदत्त आदि महापराक्रमी क्षत्रिय दिव्यास्त्रोंके ज्ञाता तथा शौर्यसम्पन्न हैं। वे आपके शत्रुओंका संहार करेंगे ।।

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ang mga mandirigmang tulad ni Bhagadatta—makapangyarihang mga Kṣatriya, bihasa sa mga sandatang makalangit at puspos ng kagitingan—ang siyang magwawasak sa iyong mga kaaway. Kaya iwaksi mo ang panlulumo: wala kang dapat ikatakot. Upang umalalay sa iyo, maraming bayaning Dānava ang nagpakita sa ibabaw ng lupa. Dahil dito, huwag kang magdalamhati; huwag kang mangamba, sapagkat may makapangyarihang mga kapanalig na bumangon upang tumulong sa iyong adhikain.”

Verse 11

भीष्मद्रोणकृपादी श्र प्रवेक्ष्यन्त्यपरे5सुरा: । यैराविष्टा घृणां त्यक्त्वा योत्स्यन्ते तव वैरिभि:

“At marami pang ibang Asura ang papasok sa mga katawan nina Bhīṣma, Droṇa, at Kṛpa at ng mga tulad nila. Kapag sila’y nasapian, itatakwil nila ang habag at makikipagdigma sa iyong mga kaaway.”

Verse 12

नैव पुत्रानु न च भ्रातृन्‌ न पितृन्‌ च बान्धवान्‌ | नैव शिष्यान्‌ न च ज्ञातीन्‌ न बालात्‌ स्थविरानू नच

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Hindi niya palalampasin maging ang mga anak, ni ang mga kapatid, ni ang mga ama, ni ang mga kamag-anak; ni ang mga alagad o mga kaanak—hindi ang bata, hindi rin ang matanda.”

Verse 13

युधि सम्प्रहरिष्यन्तो मोक्ष्यन्ति कुरुसत्तम | निः:स्नेहा दानवाविष्टा: समाक्रान्तेडन्तरात्मनि

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O pinakamahusay sa mga Kuru, kapag sila’y malapit nang magsalpukan sa digmaan, pakakawalan nila ang kanilang mga sandata. Wala nang likas na pag-ibig; sapian ng Dānava, susugod sila kahit ang kaloob-looban ay nalulunod na.”

Verse 14

कुरुश्रेष्ठ) दानवोंका आवेश होनेपर भीष्म, द्रोण आदिकी अन्तरात्मापर भी उन दानवोंका ही अधिकार हो जायगा। उस दशामें युद्धमें स्नेहरहित हो प्रहार करते हुए वे लोग पुत्रों, भाइयों, पितृजनों, बान्धवों, शिष्यों, कुटुम्बीजनों, बालकों तथा बूढ़ोंको भी नहीं छोड़ेंगे ।।

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O pinakadakila sa mga Kuru, kapag sumanib ang mga Dānava, maging ang kaloob-looban nina Bhīṣma, Droṇa at ng mga tulad nila ay mapapasailalim sa kapangyarihan ng mga iyon. Sa gayong kalagayan, mananakit sila sa digmaan na walang pag-ibig, at hindi palalampasin ang anak, kapatid, ama, kamag-anak, alagad, at mga kaanak sa tahanan—bata man o matanda. Napipilitan, ang mga ‘tigre sa hanay ng tao’ ay itatapon ang pagmamahal sa malayo at aatake mula sa layo sa pamamagitan ng mga sandata, nagagalak ngunit marumi ang isip, nalilinlang ng kamangmangan. Lalaban sila na wari’y itinutulak ng tadhana—isang wakas na hinubog ng kapalaran.”

Verse 15

व्याभाषमाणाश्षान्योन्यं न मे जीवन्‌ विमोक्ष्यसे । सर्वे शस्त्रास्त्रमोक्षेण पौरुषे समवस्थिता:

Habang nagsisigawan silang-sagot ang magkabilang panig, ipinahayag niya, “Hindi kayo makatatakas sa akin nang buhay.” Sa panatang iyon, silang lahat ay tumindig na matatag sa tapang ng mandirigma, handang magpakawala ng mga sandata at mga astra—napalitan ang salita ng mabagsik na batas ng labanan, kung saan dangal at buhay ay isinusugal sa lakas.

Verse 16

तेडपि पञ्च महात्मान: प्रतियोत्स्यन्ति पाण्डवा:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Maging ang limang dakilang taong yaon ay sasalubungin sa labanan ng mga Pāṇḍava—hudyat ng kahandaan ng Pāṇḍava na harapin ang mabibigat na kalaban alang-alang sa kanilang karapatan at dharma.

Verse 17

दैत्यरक्षोगणाश्वैव सम्भूता: क्षत्रयोनिषु

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Hari, ang mga pangkat ng Daitya at Rākṣasa ay isinilang sa mga angkan ng Kṣatriya. Ang mga makapangyarihang bayani nilang mandirigma ay dudurog sa iyong mga kaaway sa matinding lakas.” Ipinapakita nito na ang darating na digmaan ay papasukin ng mga puwersang di-tao na nagkatawang-tao, kaya’t lalo nitong pinabibigat ang usaping dharma at ang panganib na haharapin ng mga kaaway ng hari.

Verse 18

योत्स्यन्ति युधि विक्रम्य शत्रुभिस्तव पार्थिव | गदाभिमरुसलै: शूलै: शस्त्रैरुच्चावचैस्तथा

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Hari, may mga pangkat ng Daitya at Rākṣasa na isinilang sa lahing Kṣatriya; kakampi sila ng iyong mga kaaway at lalaban sa digmaan nang buong tapang. Ang mga makapangyarihang mandirigmang iyon ay hahampas sa iyong mga kaaway gamit ang pamalo, maso (musala), sibat, at sari-saring sandata—malalaki man o maliliit.”

Verse 19

यच्च ते<न्तर्गतं वीर भयमर्जुनसम्भवम्‌ | तत्रापि विहितो<स्माभिववधोपायो<र्जुनस्य वै

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O bayani, iwaksi mo ang takot kay Arjuna na sumiksik sa iyong kalooban. Sapagkat maging tungkol sa kanya, nakapagbalangkas na kami ng paraan upang mapatay si Arjuna.”

Verse 20

हतस्य नरकस्यात्मा कर्णमूर्तिमुपाश्रित: । तद्‌ वैरं संस्मरन्‌ वीर योत्स्यते केशवार्जुनौ

Wika ni Vaiśampāyana: “Ang espiritu ni Naraka—na pinaslang ni Śrī Kṛṣṇa—ay sumilong sa katawang anyo ni Karṇa. Sa pag-alaala sa dating alitan, hahanapin ng makapangyarihang iyon ang labanan laban kina Keśava at Arjuna.”

Verse 21

स ते विक्रमशौटीरो रणे पार्थ विजेष्यति । कर्ण: प्रहरतां श्रेष्ठ: सर्वाश्षारीन्‌ महारथ:

Wika ni Vaiśampāyana: “Ang Karṇa na iyon—mapagmataas sa sariling lakas at bantog sa tapang sa digmaan—ay magwawagi laban kay Pārtha (Arjuna) sa labanan. Si Karṇa, ang dakilang mandirigmang-karwahe, na nangunguna sa mga sumusugod, ay tiyak na mananaig sa lahat ng iyong mga kaaway.”

Verse 22

ज्ञात्वैतच्छझना वज्ी रक्षार्थ सव्यसाचिन: । कुण्डले कवचं चैव कर्णस्यापहरिष्यति,इस बातको समझकर वज्धारी इन्द्र अर्जुनकी रक्षाके लिये छल करके कर्णके कुण्डल और कवचका अपहरण कर लेंगे

Wika ni Vaiśampāyana: “Nang maunawaan ito, si Indra, ang may hawak ng vajra, upang ipagtanggol si Arjuna (Savyasācī), ay gagamit ng panlilinlang at kukunin ang mga hikaw at likás na baluti ni Karṇa.”

Verse 23

तस्मादस्माभिरप्यत्र दैत्या:शतसहस््रशः । नियुक्ता राक्षसाश्वैव ये ते संशप्तका इति

Wika ni Vaiśampāyana: “Kaya nga, kami man ay nagtalaga rito ng di-mabilang na mga Daitya—hanggang daan-daang libo—at mga Rakṣasa para sa gawaing ito; sila’y kilala bilang mga Saṁśaptaka. Pababagsakin nila ang bayaning si Arjuna. Kaya huwag kang magdalamhati. O hari, itinakda kang magtamasa ng payapang paghahari sa ibabaw ng daigdig na ito.”

Verse 24

प्रख्यातास्ते<र्जुनं वीरं हनिष्यन्ति च मा शुचः । असपत्ना त्वया हीयं भोक्तव्या वसुधा नूप

Wika ni Vaiśampāyana: “Ang mga bantog na mandirigmang iyon ay tiyak na papatay sa bayaning si Arjuna—huwag kang magdalamhati. O hari, ang daigdig na ito’y iyong tatamasahin nang walang karibal; itinakda kang maghari nang walang katunggali.”

Verse 25

मा विषादं गमस्तस्मान्नैतत्त्वय्युपपद्यते । विनष्टे त्वयि चास्माकं पक्षो हीयेत कौरव,अतः कुरुनन्दन! आप विषाद न करें। यह आपको शोभा नहीं देता है। आपके नष्ट हो जानेपर तो हमारे पक्षका ही नाश हो जायगा

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Huwag kang malugmok sa panghihina dahil dito; ang gayong panlulumo ay hindi nababagay sa iyo. Kung ikaw ay mapapahamak, O Kaurava, ang aming panig ay manghihina—tunay na mauuwi sa kapahamakan.”

Verse 26

गच्छ वीर न ते बुद्धिरन्या कार्या कथठ्चन । त्वमस्माकं गतिर्नित्यं देवतानां च पाण्डवा:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Humayo ka, O bayani. Huwag kang mag-isip ng anumang ibang landas sa kahit anong paraan. Ikaw ang aming laging kanlungan at huling masasandalan—at ang mga Pāṇḍava naman ay kanlungan din ng mga diyos.”

Verse 27

वैशम्पायन उवाच एवमुकक्‍्त्वा परिष्वज्य दैत्यास्तं राजकुञ्जरम्‌ । समाश्चास्य च दुर्धर्ष पुत्रवद्‌ दानवर्षभा:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Pagkasabi nito, niyakap ng mga Daitya ang “elepante sa mga hari” (si Duryodhana). Ang mga Dānava na tila mga dambuhalang toro ay umaliw sa prinsipe na mahirap daigin na parang sarili nilang anak, at pinatatag ang kanyang loob. Pagkaraan, sa magagandang pananalita, pinahintulutan nila siyang lumisan at hinimok na humayo at magwagi laban sa mga kaaway.

Verse 28

स्थिरां कृत्वा बुद्धिमस्य प्रियाण्युक्त्वा च भारत | गम्यतामित्यनुज्ञाय जयमाप्रुहि चेत्यथ

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Bhārata, matapos patatagin ang kanyang pasya at magsalita ng mga salitang nakalulugod sa kanya, pinahintulutan nila siyang umalis, na nagsasabing, ‘Ngayon, humayo ka at kamtin ang tagumpay.’”

Verse 29

तैर्विसृष्टं महाबाहुं कृत्या सैवानयत्‌ पुनः । तमेव देशं यत्रासौ तदा प्रायमुपाविशत्‌

Nang siya’y palayain nila, ang kṛtyā—ang nilikhang pangkukulam—ay muling naghatid sa makapangyarihang mandirigmang iyon pabalik, sa mismong pook na dati niyang inuupuan, nang siya’y magpasyang mag-ayuno hanggang kamatayan.

Verse 30

प्रतिनिक्षिप्य तं वीर॑ कृत्या समभिपूज्य च । अनुज्ञाता च राज्ञा सा तथैवान्तरधीयत

Matapos iwan doon ang bayaning iyon, ang Kṛtyā—ang mahiwagang anyong-babaeng pinalakas ng salamangka—ay nagbigay sa kanya ng nararapat na pagpupugay. Pagkaraan, nang makuha ang pahintulot ng hari, siya’y naglaho sa paningin—gaya rin ng kanyang paglitaw—hudyat ng ganap na pagtupad sa ipinag-utos na gawain, at ng pakikibahagi ng hari sa naganap.

Verse 31

गतायामथ तस्‍यां तु राजा दुर्योधनस्तदा । स्वप्रभूतमिदं सर्वमचिन्तयत भारत

Sabi ni Vaiśampāyana: Nang siya’y makaalis na, noon ay pinag-isipan ni Haring Duryodhana ang lahat ng ito bilang pagpapamalas ng sarili niyang kapangyarihan—O inapo ni Bharata—ginawang pagtutuos ng paghahari ang sandali, sa halip na pagninilay sa katuwiran.

Verse 32

कर्ण संशप्तकांश्षैव पार्थस्यामित्रघातिन:

Sabi ni Vaiśampāyana: Si Karṇa, kasama ang mga Saṁśaptaka, ay tumindig laban kay Pārtha—si Arjuna, mamumuksa ng kaaway—upang harapin at pigilan siya sa labanan.

Verse 33

एवमाशा दृढा तस्य धार्त॑राष्ट्रस्थ दुर्मतेः

Sabi ni Vaiśampāyana: Kaya’t gayon katatag ang pag-asa ng masamang-isip na taong iyon—na nagbuklod ng kapalaran niya sa mga Dhārtarāṣṭra—na ang inaasahan ay tumigas na naging pasya, kahit mapanganib sa katuwiran ang landas na pinili niya.

Verse 34

कर्णो5प्याविष्ट चित्तात्मा नरकस्यान्तरात्मना

Sabi ni Vaiśampāyana: Maging si Karṇa man, na ang isip at kaloob-looban ay sinakmal at nilamon ng isang udyok na tila mula sa impiyerno, ay waring napasukan sa loob—itinutulak ng madilim at mapanirang pasya, hindi ng malinaw na pag-unawa. Ipinahihiwatig ng taludtod na ang kabulukan sa loob ay kayang manaig sa paghatol at ilihis ang tao tungo sa mapanirang pagpili.

Verse 35

संशप्तकाश्न ते वीरा राक्षसाविष्टचेतस:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Ang mga mandirigmang iyon—nakagapos sa kanilang sinumpaang panata—ay tila sinakmal ang isip ng pagkabaliw na gaya ng rākṣasa, na wari’y sinapian, at sumugod nang walang ingat, may pasyang mapanira.

Verse 36

भीष्मद्रोणकृपाद्याश्न दानवाक्रान्तचेतस:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Si Bhīṣma, Droṇa, Kṛpa, at ang iba pa—na ang isip ay nilusob at sinakmal ng mga udyok na demonyo—(ay kumilos sa ilalim ng madilim na impluwensiyang iyon).”

Verse 37

(कृत्यया55नाय्यकथितं यत्‌ तस्यां निशि दानवै: ।) न चाचचक्षे कस्मैचिदेतद्‌ राजा सुयोधन:,दानवोंने रातमें कृत्याद्वारा अपने यहाँ बुलाकर जो बातें कही थीं, उन्हें राजा दुर्योधनने किसीपर भी प्रकट नहीं किया

Sinabi ni Vaiśampāyana: Anuman ang ipinarating sa kanya ng mga Dānava nang gabing iyon—matapos siyang ipatawag sa pamamagitan ng kṛtyā—hindi iyon ibinunyag ni Haring Suyodhana kaninuman.

Verse 38

दुर्योधनं निशान्ते च कर्णो वैकर्तनो<ब्रवीत्‌ । स्मयन्निवाञ्जलिं कृत्वा पार्थिव हेतुमद्‌ वच:,वह रात बीतनेपर सूर्यपुत्र कर्णने आकर राजा दुर्योधनसे हाथ जोड़ मुसकराते हुए यह युक्तियुक्त वचन कहा--

Sinabi ni Vaiśampāyana: Pagsikat ng araw, si Karṇa, si Vaikartana—anak ng tagapagmaneho ng karwahe—ay nagsalita kay Haring Duryodhana. Nakangiti at nakapagdaupang-palad sa paggalang, nagwika siya ng mga salitang may katuwiran at may layon.

Verse 39

न मृतो जयते शत्रूञज्जीवन्‌ भद्राणि पश्यति । मृतस्य भद्राणि कुतः कौरवेय कुतो जय:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ang patay ay hindi nagwawagi laban sa mga kaaway. Tanging ang nabubuhay ang makakakita pa ng mga araw na mapalad. Sa patay, saan pa ang kaginhawahan—at saan, O anak ng angkan ng Kuru, ang tagumpay?”

Verse 40

न कालोउद्य विषादस्य भयस्य मरणस्य वा | परिष्वज्याब्रवीच्चैनं भुजाभ्यां स महाभुज:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Hindi ito ang panahon para sa dalamhati, para sa takot, o para sa kamatayan.” Pagkasabi nito, si Karṇa na may makapangyarihang mga bisig ay hinila si Duryodhana palapit gamit ang dalawang braso, niyakap siya nang mahigpit sa dibdib, at nagsalita—upang patatagin ang kanyang loob at pukawin ang tapang sa harap ng panganib.

Verse 41

उत्तिष्ठ राजन्‌ कि शेषे कस्माच्छोचसि शत्रुहन्‌ शत्रून्‌ प्रताप्य वीर्येण स कथं मृत्युमिच्छसि

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Bumangon ka, O hari. Bakit ka nakahandusay nang ganyan? Bakit ka nagdadalamhati, O mamumuksa ng mga kaaway? Matapos mong sunugin sa iyong kagitingan ang mga kaaway, paano mo ngayon nanaisin ang kamatayan?”

Verse 42

अथवा ते भयं जात॑ दृष्टवार्जुनपराक्रमम्‌ । सत्यं ते प्रतिजानामि वधिष्यामि रणे<र्जुनम्‌

“O kung ang takot ay sumibol sa iyo nang makita mo ang lakas ni Arjuna, kung gayon ay taimtim akong nanunumpa sa katotohanan: sa digmaan, tiyak na papatayin ko si Arjuna.”

Verse 43

गते त्रयोदशे वर्षे सत्येनायुधमालभे । आनयिष्याम्यहं पार्थान्‌ वशं तव जनाधिप,“महाराज! मैं धनुष छूकर सचाईके साथ यह शपथ ग्रहण करता हूँ कि तेरहवाँ वर्ष व्यतीत होते ही पाण्डवोंको तुम्हारे वशमें ला दूँगा"

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Pagkaraan ng ikalabintatlong taon, hahawakan ko ang aking sandata at manunumpa sa katotohanan: dadalhin ko ang mga Pārtha (mga Pāṇḍava) sa ilalim ng iyong kapangyarihan, O panginoon ng mga tao.”

Verse 44

एवमुक्तस्तु कर्णेन दैत्यानां वचनात्‌ तथा । प्रणिपातेन चाप्येषामुदतिष्ठत्‌ सुयोधन:

Nang masabihan nang gayon ni Karṇa, at nang maantig din sa magalang na pagpapatirapa at pagsusumamo ng mga kapatid na gaya ni Duḥśāsana, si Suyodhana (Duryodhana)—na inalala ang mga salitang binitiwan ng mga Daitya—ay tumindig mula sa kanyang upuan.

Verse 45

दैत्यानां तद्‌ वच: श्रुत्वा हृदि कृत्वा स्थिरां मतिम्‌ ततो मनुजशार्दूलो योजयामास वाहिनीम्‌

Sabi ni Vaiśampāyana: Nang marinig niya ang mga salita ng mga Daitya at itanim sa puso ang matibay na pasiya, ang “tigre sa mga tao” ay nagsimulang ayusin ang kanyang hukbo. Sa paggunita sa naunang sinabi, nagpasya si Duryodhana nang walang pag-aalinlangan na makidigma sa mga Pāṇḍava, at iniutos na ihanda ang kanyang apat-na-sangay na hukbo—mga karwaheng pandigma, mga elepante, mga kabayo, at mga kawal na naglalakad—para sa pagmartsa patungong Hastināpura. O Hari, ang napakalaking puwersang iyon ay nagsimulang umusad na parang agos ng Ilog Gaṅgā—hindi mapipigil at lumalawak sa tindi ng layon.

Verse 46

रथनागाश्वकलिलां पदातिजनसंकुलाम्‌ | गज्जौघप्रतिमा राजन्‌ सा प्रयाता महाचमू:

Sabi ni Vaiśampāyana: “O Hari, ang dakilang hukbong iyon—siksik sa mga karwahe, elepante, at kabayo, at punô ng napakaraming kawal na naglalakad—ay sumulong, na wari’y isang napakalaking kawan ng mga elepante.”

Verse 47

श्वेतच्छत्रै: पताकाभि ्षामरैश्न सुपाण्डुरै: । रथैनगि: पदातैश्न शुशुभेडतीव संकुला

Sabi ni Vaiśampāyana: Pinalamutian ng mga puting payong, mga watawat, at mapuputlang pamaypay na chamara, at siksik sa mga karwahe, elepante, at mga kawal na naglalakad, ang tanawin ay nagningning nang marilag—lalo pang tumingkad ang karangyaan dahil sa mismong dikit-dikit na pagtitipon ng hukbo.

Verse 48

जयाशीर्भिड्विजेन्द्रे: स स्तूयमानो5घिराजवत्‌

Sabi ni Vaiśampāyana: Si Duryodhana, anak ni Dhṛtarāṣṭra, ay naglakad sa unahan na wari’y isang emperador—pinakikinggan ang mga papuri at mga basbas ng tagumpay mula sa bibig ng mga dakilang brāhmaṇa, at tinatanggap ang mga anjalī na pagpupugay ng mga tao, na nagliliwanag sa sukdulang karangyaan.

Verse 49

गृह्नन्नज्जलिमालाश्र धार्तराष्ट्री जनाधिप: । सुयोधनो ययावग्रे श्रिया परमया ज्वलन्‌

Sabi ni Vaiśampāyana: Tinatanggap ang sunod-sunod na anjalī ng paggalang, ang haring Dhārtarāṣṭra na si Suyodhana (Duryodhana) ay nagpatuloy sa unahan, nagliliyab sa sukdulang karangyaan.

Verse 50

कर्णेन सार्ध राजेन्द्र सौबलेन च देविना । दुःशासनादयश्चास्य भ्रातर: सर्व एव ते

Sinabi ni Vaiśampāyana: O hari, kasama si Karṇa at ang Saubala (Śakuni), at kasama rin ang lahat ng kaniyang mga kapatid mula kay Duḥśāsana—silang lahat—ay sumunod sa kaniya.

Verse 51

भूरिश्रवा: सोमदत्तो महाराजश्न बाह्विक: । रथै्नानाविधाकारैहयैर्गजवरैस्तथा

Sinabi ni Vaiśampāyana: Sina Bhūriśravas, Somadatta, at ang matandang haring si Bāhlīka—kasama si Karṇa, si Śakuni na sugarol, at si Duḥśāsana at ang iba pang mga kapatid—yaong mga hiyas ng angkan ng Kuru, na nakasakay sa sari-saring karwaheng pandigma, sa mahuhusay na kabayo, at sa mga dambuhalang elepante, ay naglakbay sa likuran ni Duryodhana. O Janamejaya, di naglaon ay pumasok silang lahat sa kanilang kabiserang Hastināpura.

Verse 52

प्रयान्तं नृपसिंहं तमनुजग्मु: कुरूद्वहा: । कालेनाल्पेन राजेन्द्र स्वपुरं विविशुस्तदा

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nang umalis ang leon sa mga hari na iyon, sumunod sa kaniya ang mga pinakadakila sa angkan ng Kuru. Di naglaon, O hari, pumasok sila sa sarili nilang lungsod.

Verse 153

श्लाघमाना: कुरुश्रेष्ठ करिष्यन्ति जनक्षयम्‌ । एक-दूसरेके विरुद्ध भाषण करते हुए वे सब योद्धा कहेंगे--“आज तू मेरे हाथोंसे जीवित नहीं बच सकता।' कुरुश्रेष्ठी! इस प्रकार सभी अस्त्र-शस्त्रोंकी वर्षा करते हुए पराक्रमपर डटे रहेंगे और परस्पर होड़ लगाकर जनसंहार करेंगे

O pinakamainam sa mga Kuru, magyayabang sila at magdudulot ng malaking pagkalipol ng tao. Habang nagbabangayan sa salita, sasabihin ng mga mandirigmang iyon: “Ngayong araw, hindi ka makaliligtas nang buhay sa aking mga kamay!” At sa pag-ulan ng sari-saring sandata, mananatili silang matatag sa tapang, magpapaligsahan sa isa’t isa, at magsasagawa ng malawakang pagpatay.

Verse 166

वधं चैषां करिष्यन्ति दैवयुक्ता महाबला: । वे दैवप्रेरित महाबली महात्मा पाँचों पाण्डव भी इन भीष्म आदिका सामना करते हुए इनका वध करेंगे

Sinabi ni Vaiśampāyana: Pinagkalooban ng tadhana at ng dakilang lakas, isasagawa nila ang pagpaslang sa mga taong iyon. Ang limang Pāṇḍava—mga makapangyarihang bayani na inuudyukan ng mas mataas na kalooban—ay haharap maging sa mga nakatatandang kakila-kilabot gaya ni Bhīṣma at, sa digmaang makatarungan, magpapabagsak sa kanila.

Verse 251

इस प्रकार श्रीमह्याभारत वनपर्वके अन्तर्गत घोषयात्रापर्वमें दुर्योधनप्रायोपवेशनविषयक दो सौ इक्यावनवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sa ganitong paraan nagwakas ang ika-251 kabanata ng bahaging Ghoṣayātrā sa loob ng Vana Parva ng banal na Mahābhārata, na tumatalakay sa pasya ni Duryodhana na isagawa ang prāyopaveśa (pag-aayuno hanggang kamatayan). Ipinahihiwatig ng pangwakas na tala ang isang krisis na moral: kapag ang pagmamataas at kahihiyan ay tumitigas tungo sa sariling pagkapahamak, ang payo at dharma ang nagiging mapagpasiyang pagsubok sa paghahari at pagkatao.

Verse 252

इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि घोषयात्रापर्वणि दुर्योधनपुरप्रवेशे द्विपज्चाशदधिकद्धिशततमो<5ध्याय:

Sa gayon, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Vana Parva, sa bahaging tinatawag na Ghoṣa-yātrā Parva, nagwakas ang kabanatang nagsasalaysay ng pagpasok ni Duryodhana sa lungsod—ang ika-252 kabanata.

Verse 313

(सम्मृश्य तानि वाक्यानि दानवोक्तानि दुर्मति: ।) विजेष्यामि रणे पाण्डूनिति चास्याभवन्मति: । भारत! कृत्याके चले जानेपर राजा दुर्योधनने इन सारी बातोंको स्वप्न समझा। दैत्योंके कहे हुए वचनोंपर विचार करके दुर्बुद्धि दुर्योधनके मनमें यह संकल्प उदित हुआ कि -मैं युद्धमें पाण्डवोंको जीत लूँगा'

Wika ni Vaiśampāyana: Nang pagnilayan niya ang mga salitang binitiwan ng mga Dānava, sumiklab sa isip ni Duryodhana na may masamang paghatol ang pasya: “Tatalunin ko ang mga Pāṇḍava sa digmaan.” Ipinakikita ng talatang ito kung paanong ang pagmamataas at pagkalito ay nakapagluluwal ng matigas na hangaring humantong sa digmaan, na nilulunod ang pag-iingat at dharma.

Verse 326

अमन्यत वधे युक्तान्‌ समर्थाश्व सुयोधन: । दुर्योधनने यह मान लिया कि संशप्तकगण तथा कर्ण ये शत्रुधाती अर्जुनके वधमें लगे हुए हैं और इसके लिये वे समर्थ हैं

Wika ni Vaiśampāyana: Napagpasyahan ni Suyodhana (Duryodhana) na ang mga nakatalaga sa pagpatay ay may kakayahan—sapagkat naniwala siyang ang mga Saṁśaptaka, kasama si Karṇa, ay lubos na nakatuon sa pagwasak kay Arjuna. Ipinakikita ng talatang ito kung paanong ang pagtitiwala sa lakas at mga kapanalig ay maaaring tumigas bilang “katiyakang” moral, kahit ang layon ay pagpaslang sa isang matuwid na kalaban.

Verse 336

विनिर्जये पाण्डवानाम भवद्‌ भरतर्षभ । जनमेजय! इस प्रकार उस खोटी बुद्धिवाले धृतराष्ट्रपुत्रके मनमें पाण्डवोंपर विजय पानेकी दृढ़ आशा हो गयी

Wika ni Vaiśampāyana: “O toro sa angkan ng mga Bharata, O Janamejaya—kaya nga, nang ipalagay na napabagsak na ang mga Pāṇḍava, sumibol sa isip ng masamang-matuwid na anak ni Dhṛtarāṣṭra ang isang matibay at matigas na pag-asang magwawagi laban sa kanila.”

Verse 343

अर्जुनस्य वधे क्रूरां करोति सम तदा मतिम्‌ । इधर कर्ण भी नरकासुरकी अन्तरात्मासे आविष्टचित्त होनेके कारण अर्जुनका वध करनेके लिये क्रूरतापूर्ण संकल्प करने लगा

Sinabi ni Vaiśampāyana: Noon, bumuo siya ng isang mabagsik at walang-awang pasiya upang idulot ang kamatayan ni Arjuna. Nadaig sa kalooban—ang isip ay nasakmal ng impluwensiyang iniuugnay kay Narakāsura—si Karna ay tumungo sa isang malupit na pagpapasya na patayin si Arjuna, na nagpapakita kung paanong ang pagkapuspos sa loob at ang di-mapigil na poot ay nakapagpapalabo ng paghatol at nagtutulak sa tao tungo sa adharma.

Verse 356

रजस्तमो भ्यामाक्रान्ता: फाल्गुनस्य वधैषिण: । इसी प्रकार राक्षसोंसे आविष्टचित्त होकर वे संशप्तक वीर भी रजोगुण और तमोगुणसे आक्रान्त हो अर्जुनको मार डालनेकी इच्छा रखने लगे

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nadaig ng pagnanasa at kadiliman (rajas at tamas), naging sabik silang patayin si Phālguna (Arjuna). Kaya, nang masakmal ang kanilang isip ng galit na tila rākṣasa, ang mga mandirigmang Saṁsaptaka ay—nilamon ng mabababang udyok na iyon—itinakda rin ang kanilang kalooban sa pagpatay kay Arjuna.

Verse 366

न तथा पाण्डुपुत्राणां स्नेहवन्तो विशाम्पते । राजन! भीष्म, द्रोण और कृपाचार्य आदिके मनपर भी दानवोंने अधिकार कर लिया था। अतः पाण्डवोंके प्रति उनका भी वैसा स्नेह नहीं रह गया

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O panginoon ng mga tao, hindi na tulad ng dati ang paglingap sa mga anak ni Pāṇḍu. O Hari, maging ang isipan nina Bhīṣma, Droṇa, at Kṛpa at ng iba pang matatandang pinuno ay napasailalim sa impluwensiyang mala-demonyo; kaya’t ang dating lambing nila sa mga Pāṇḍava ay hindi na nanatili gaya ng una.”

Verse 473

व्यपेता भ्रघने काले द्यौरिवाव्यक्तशारदी । शत छत्र, पताका, शुभ चँवर, रथ, हाथी और पैदल योद्धाओंसे भरी हुई वह कौरव- सेना शरत्कालमें कुछ-कुछ व्यक्त शारदीय सुषमासे सुशोभित आकाशकी भाँति शोभा पा रही थी

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nang lumipas ang makapal na dilim ng panahon, ang hukbong Kaurava—punô ng daan-daang payong, mga watawat, mapalad na pamaypay na buntot-yak (cāmara), mga karwahe, mga elepante, at mga mandirigmang lakad—ay nagmistulang maringal. Gaya ng langit sa taglagas na unti-unting luminaw at gumanda, gayon din ang hukbong iyon sa taglagas: kumislap sa malinaw at maayos na ningning, wari’y kapayapaang nauuna sa dahas ng digmaan.