Adhyaya 10

Verse 1

इस प्रकार श्रीमह्ााभारत कर्णपर्वमें धृतराष्ट्रका प्रश्रविषयक नवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ९ ॥ हि. 57. 8-22. बछ। ््ज्टस:, दशमो< ध्याय: कर्णको सेनापति बनानेके लिये अभ्रृत्थामाका प्रस्ताव और सेनापतिके पदपर उसका अभिषेक संजय उवाच हते द्रोणे महेष्वासे तस्मिन्नहनि भारत । कृते च मोघसंकल्पे द्रोणपुत्रे महारथे,संजयने कहा--भरतनन्दन महाराज! उस दिन जब महाथनुर्धर द्रोणाचार्य मारे गये, महारथी द्रोणपुत्रका संकल्प व्यर्थ हो गया और समुद्रके समान विशाल कौरव-सेना भागने लगी, उस समय कुन्तीकुमार अर्जुन अपनी सेनाका व्यूह बनाकर अपने भाइयोंके साथ रणभूमिमें डटे रहे

Sinabi ni Sañjaya: “O inapo ni Bharata, nang araw na iyon nang mapatay si Droṇa—ang dakilang mamamana—at nang ang panata ng anak ni Droṇa, ang makapangyarihang mandirigmang nakasakay sa karwahe, ay nauwi sa wala, ang hukbong Kaurava—lawak na parang dagat—ay nagsimulang mabuwag at tumakas. Sa sandaling iyon, si Arjuna, anak ni Kuntī, matapos ihanay ang kanyang mga kawal sa pormasyong pangdigma, ay nanatiling matatag sa larangan kasama ng kanyang mga kapatid.”

Verse 2

द्रवमाणे महाराज कौरवाणां बलार्णवे । व्यूह पार्थ: स्वकं सैन्यमतिष्ठद्‌ भ्रातृभिर्वृतः,संजयने कहा--भरतनन्दन महाराज! उस दिन जब महाथनुर्धर द्रोणाचार्य मारे गये, महारथी द्रोणपुत्रका संकल्प व्यर्थ हो गया और समुद्रके समान विशाल कौरव-सेना भागने लगी, उस समय कुन्तीकुमार अर्जुन अपनी सेनाका व्यूह बनाकर अपने भाइयोंके साथ रणभूमिमें डटे रहे

Sinabi ni Sañjaya: “O dakilang hari, nang ang hukbong Kaurava na parang karagatan ay nabubuwag at umaagos sa pagtakas, si Pārtha (Arjuna) ay nanatiling matatag sa larangan, matapos ihanay ang sarili niyang hukbo sa pormasyong pangdigma, na napalilibutan ng kanyang mga kapatid.”

Verse 3

तमवस्थितमाज्ञाय पुत्रस्ते भरतर्षभ । विद्रुतं स्वबलं दृष्टवा पौरुषेण न्‍न्यवारयत्‌,भरतश्रेष्ठ! उन्हें युद्धके लिये डटा हुआ जान आपके पुत्रने अपनी सेनाको भागती देख उसे पराक्रमपूर्वक रोका

Sinabi ni Sañjaya: “O pinakamainam sa angkan ng Bharata, nang malaman niyang matatag pa rin ang kalaban, ang iyong anak—nang makita ang sarili niyang hukbo na tumatakas—ay pinigil sila sa pamamagitan ng matapang na lakas, hininto ang pag-urong at muling tinipon sila para sa labanan.”

Verse 4

स्वमनीकमवस्थाप्य बाहुवीर्यमुपाश्रित: । युद्ध्वा च सुचिरं काल॑ पाण्डवै: सह भारत,भारत! इस प्रकार अपनी सेनाको स्थापित करके, जिन्हें अपना लक्ष्य प्राप्त हो गया था और इसीलिये जो बड़े हर्षके साथ परिश्रमपूर्वक युद्ध कर रहे थे, उन विपक्षी पाण्डवोंके साथ दुर्योधनने अपने ही बाहुबलके भरोसे दीर्घकालतक युद्ध करके संध्याकाल आनेपर सैनिकोंको शिविरमें लौटनेकी आज्ञा दे दी

Sinabi ni Sañjaya: “O Bhārata, matapos ayusin ang sarili niyang pangkat at umasa sa lakas ng sarili niyang mga bisig, si Duryodhana ay nakipaglaban nang matagal laban sa mga Pāṇḍava.”

Verse 5

लब्धलक्ष्यै: परै्ष्टि््यायच्छद्धिश्चिरं तदा । संध्याकालं समासाद्य प्रत्याहारमकारयत्‌,भारत! इस प्रकार अपनी सेनाको स्थापित करके, जिन्हें अपना लक्ष्य प्राप्त हो गया था और इसीलिये जो बड़े हर्षके साथ परिश्रमपूर्वक युद्ध कर रहे थे, उन विपक्षी पाण्डवोंके साथ दुर्योधनने अपने ही बाहुबलके भरोसे दीर्घकालतक युद्ध करके संध्याकाल आनेपर सैनिकोंको शिविरमें लौटनेकी आज्ञा दे दी

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan ng mahabang sagupaan—habang ang mga mandirigmang kalaban, na tumama na sa kanilang pakay, ay lalo pang nagsumikap sa matinding sigasig—si Duryodhana, na umaasa sa sariling lakas, ay nagpatuloy sa labanan hanggang dapithapon. Nang dumating ang takipsilim, iniutos niyang umurong ang hukbo at bumalik sa kampo.

Verse 6

कृत्वावहारं सैन्यानां प्रविश्य शिबिरं स्वकम्‌ | कुरव: सुहितं मन्त्र मन्त्रयाउचक्रिरे मिथ:,सेनाको लौटाकर अपने शिविरमें प्रवेश करनेके पश्चात्‌ समस्त कौरव परस्पर अपने हितके लिये गुप्त मन्त्रणा करने लगे

Wika ni Sañjaya: Matapos ipaurong ang hukbo at pumasok sa sarili nilang kampo, ang lahat ng Kaurava ay nagsimulang mag-usap-usap nang lihim sa isa’t isa tungkol sa kung ano ang higit na makabubuti sa kanila.

Verse 7

पर्यड्केषु पराघ्येंषु स्पर्ध्यास्तरणवत्सु च । वरासनेषूपविष्टा: सुखशय्यास्विवामरा:,उस समय वे सब लोग बहुमूल्य बिछौनोंसे युक्त मूल्यवान्‌ पलंगों तथा श्रेष्ठ सिंहासनोंपर बैठे हुए थे, मानो देवता सुखद शय्याओंपर विराज रहे हों

Wika ni Sañjaya: Nang sandaling iyon, silang lahat ay nakaupo sa mamahaling mga higaan na may mahahalagang sapin, at sa mahuhusay na trono—wari’y mga walang-kamatayang nilalang na nakahimlay sa mga higaang marangya at maginhawa.

Verse 8

ततो दुर्योधनो राजा साम्ना परमवल्गुना । तानाभाष्य महेष्वासान्‌ प्राप्तकालमभाषत,उस समय राजा दुर्योधनने सान्त्वनापूर्ण परम मधुर वाणीद्वारा उन महाधनुर्धर नरेशोंको सम्बोधित करके यह समयोचित बात कही--:बुद्धिमानोंमें श्रेष्ठ नरेश्वरो! तुम सब लोग शीघ्र बोलो, विलम्ब न करो, इस अवस्थामें हमलोगोंको क्या करना चाहिये और सबसे अधिक आवश्यक कर्तव्य क्या है?”

Pagkaraan nito, si Haring Duryodhana, sa mga salitang mapagpayapa at ubod-tamis, ay nagsalita sa mga dakilang mamamana at winika ang nararapat sa sandali: “O mga haring pinakamainam sa mga marurunong! Magsalita kayo agad—huwag mag-atubili. Sa ganitong kalagayan, ano ang dapat nating gawin, at alin ang pinakakagyat na tungkulin?”

Verse 9

मतं मतिमतां श्रेष्ठा: सर्वे प्रत्रृत मा चिरम्‌ । एवं गते तु कि कार्य कि च कार्यतरं नूपा:,उस समय राजा दुर्योधनने सान्त्वनापूर्ण परम मधुर वाणीद्वारा उन महाधनुर्धर नरेशोंको सम्बोधित करके यह समयोचित बात कही--:बुद्धिमानोंमें श्रेष्ठ नरेश्वरो! तुम सब लोग शीघ्र बोलो, विलम्ब न करो, इस अवस्थामें हमलोगोंको क्या करना चाहिये और सबसे अधिक आवश्यक कर्तव्य क्या है?”

Wika ni Sañjaya: “O pinakamainam sa mga marurunong, sabihin ninyong lahat ang inyong pinag-isipang pasya—huwag magtagal. Ngayong umabot na sa ganito ang pangyayari, ano ang dapat gawin, at alin ang pinakakagyat na tungkulin para sa atin, o mga hari?”

Verse 10

संजय उवाच एवमुक्ते नरेन्द्रेण नरसिंहा युयुत्सव: । चक्कुर्नानाविधाश्रेष्ठा: सिंहासनगतास्तदा,संजय कहते हैं--राजा दुर्योधनके ऐसा कहनेपर वे सिंहासनपर बैठे हुए पुरुषसिंह नरेश युद्धकी इच्छासे नाना प्रकारकी चेष्टाएँ करने लगे इति श्रीमहा भारते कर्णपर्वणि कर्णाभिषेके दशमो<ध्याय:

Wika ni Sañjaya: Nang masabi na ng hari (Duryodhana) ang gayon, yaong mga haring tila mga leon—nakaluklok sa kani-kanilang trono at sabik sa labanan—agad nagsimulang gumawa ng sari-saring masisiglang paghahanda at kilos, at ang kanilang isip ay tiyak na tumuon sa digmaan.

Verse 11

तेषां निशाम्येज्,ितानि युद्धे प्राणाउ्जुहूषताम्‌ समुद्वीक्ष्य मुखं राज्ञो बालार्कसमवर्चसम्‌

Wika ni Sañjaya: Nang makita niya ang mga mandirigmang yaon—na sa digmaan ay waring inihahandog ang sarili nilang buhay—at nang mamasdan niya ang mukha ng hari na nagniningning na parang sumisikat na araw, nagsalita siya nang may bigat at kabanalang nararapat sa sandaling iyon.

Verse 12

रागो योगस्तथा दाक्ष्यं नयश्षेत्यर्थसाधका:

Wika ni Sañjaya: Masidhing pasya, disiplin sa pagsasagawa, praktikal na husay, at matuwid na patakaran—ito ang mga paraan upang maganap ang layunin.

Verse 13

लोकप्रवीरा ये5स्माकं॑ देवकल्पा महारथा:,“हमारे पक्षमें जो देवताओंके समान पराक्रमी, विश्व-विख्यात महारथी वीर, नीतिमान्‌, साधनसम्पन्न, दक्ष और स्वामीके प्रति अनुरक्त थे, वे सब-के-सब मारे गये, तथापि हमें अपनी विजयके प्रति निराश नहीं होना चाहिये

Wika ni Sañjaya: “Ang mga pangunahing bayani ng daigdig sa aming panig—mga dakilang mandirigmang karwahe, mala-diyos sa tapang, bantog sa lahat ng dako, maingat sa asal, sagana sa mga kagamitan, bihasa sa gawa, at tapat sa kanilang panginoon—ay pawang napatay na. Gayunman, hindi tayo dapat malugmok sa kawalang-pag-asa tungkol sa ating tagumpay.”

Verse 14

नीतिमन्तस्तथा युक्ता दक्षा रक्ताश्न ते हता: । न त्वेव कार्य नैराश्यमस्माभिवविजयं प्रति,“हमारे पक्षमें जो देवताओंके समान पराक्रमी, विश्व-विख्यात महारथी वीर, नीतिमान्‌, साधनसम्पन्न, दक्ष और स्वामीके प्रति अनुरक्त थे, वे सब-के-सब मारे गये, तथापि हमें अपनी विजयके प्रति निराश नहीं होना चाहिये

Wika ni Sañjaya: Ang mga tao mo—matwid sa patakaran, handa at disiplinado, mahusay sa pagkilos, at tapat sa paglingap—ay tunay ngang napatay. Ngunit gayon pa man, hindi tayo dapat mawalan ng pag-asa tungkol sa tagumpay.

Verse 15

सुनीतैरिह सर्वार्थि्दैवमप्यनुलोम्यते । ते वयं प्रवरं नृणां सर्वैर्गुणगणैर्युतम्‌,“यदि सारे कार्य उत्तम नीतिके अनुसार किये जायाँ तो उनके द्वारा दैवको भी अनुकूल किया जा सकता है; अतः भारत! हमलोग सर्वगुणसम्पन्न नरश्रेष्ठ कर्णका ही सेनापतिके पदपर अभिषेक करेंगे और इन्हें सेनापति बनाकर हमलोग शत्रुओंकोी मथ डालेंगे

Sinabi ni Sañjaya: “Dito, kapag ang bawat gawain ay isinasagawa ayon sa mabuting patakaran at wastong asal, maging ang tadhana ay maaaring gawing pabor. Kaya itatalaga namin si Karṇa—pinakamataas sa mga lalaki at taglay ang lahat ng pangkat ng mga kagalingan—bilang kumandante ng hukbo; at sa kanya bilang aming heneral, dudurugin namin ang kaaway.”

Verse 16

कर्णमेवाभिषेक्ष्याम: सैनापत्येन भारत । कर्ण सेनापतिं कृत्वा प्रमथिष्यामहे रिपून्‌,“यदि सारे कार्य उत्तम नीतिके अनुसार किये जायाँ तो उनके द्वारा दैवको भी अनुकूल किया जा सकता है; अतः भारत! हमलोग सर्वगुणसम्पन्न नरश्रेष्ठ कर्णका ही सेनापतिके पदपर अभिषेक करेंगे और इन्हें सेनापति बनाकर हमलोग शत्रुओंकोी मथ डालेंगे

Sinabi ni Sañjaya: “O Bhārata, si Karṇa lamang ang aming pahihirangin sa tungkulin ng kumandante ng hukbo. Kapag ginawa naming heneral si Karṇa, dudurugin namin ang mga kaaway.”

Verse 17

एष हातिबल: शूर: कृतास्त्रो युद्धदुर्मद: । वैवस्वत इवासहा: शक्तो जेतुं रणे रिपून्‌ू,'ये अत्यन्त बलवान शूरवीर, अस्त्रोंके ज्ञाता, रणदुर्मद और सूर्यपुत्र यमराजके समान शत्रुओंके लिये असह्ा हैं। इसलिये ये रणभूमिमें हमारे विपक्षियोंपर विजय पा सकते हैं!

Sinabi ni Sañjaya: “Ang mandirigmang ito’y may lakas na gaya ng elepante, isang bayani na ganap na sanay sa paggamit ng mga sandata, at nag-aalab sa pagnanasa ng labanan. Tulad ni Vaivasvata (Yama), siya’y di-matiis ng mga kaaway; kaya niyang daigin ang mga kalaban sa larangan ng digmaan.”

Verse 18

एतदाचार्यतनयाच्छुत्वा राज॑स्तवात्मज: । आशां बहुमतीं चक्रे कर्ण प्रति स वै तदा,राजन! उस समय आचार्यपुत्र अश्वत्थामाके मुखसे यह बात सुनकर आपके पुत्र दुर्योधनने कर्णके प्रति विशेष आशा बाँध ली

Sinabi ni Sañjaya: “O Hari, nang marinig ng iyong anak ang mga salitang iyon mula sa anak ng guro (Aśvatthāman), noon ay lalo siyang nagkaroon ng malaking pag-asa kay Karṇa—at doon niya inilagak ang kanyang pagtitiwala.”

Verse 19

हते भीष्मे च द्रोणे च कर्णो जेष्यति पाण्डवान्‌ | तामाशां हृदये कृत्वा समाश्च॒स्य च भारत,भरतनन्दन! भीष्म और द्रोणाचार्यके मारे जानेपर कर्ण पाण्डवोंको जीत लेगा, इस आशाको हृदयमें रखकर दुर्योधनको बड़ी सान्त्वना मिली। महाराज! वह अभश्व॒त्थामाके उस प्रिय वचनको सुनकर बड़ा प्रसन्न हुआ। तत्पश्चात्‌ अपने बाहुबलका आश्रय ले मनको सुस्थिर करके दुर्योधनने राधापुत्र कर्णसे बड़े प्रेम और सत्कारके साथ अपने लिये हितकर यथार्थ और मंगलकारक वचन इस प्रकार कहा--

Sinabi ni Sañjaya: “Kapag napatay na sina Bhīṣma at Droṇa, tatalunin ni Karṇa ang mga Pāṇḍava.” Taglay ang pag-asang iyon sa kanyang puso, O Bhārata, si Duryodhana ay napalubag-loob.

Verse 20

ततो दुर्योधन: प्रीतः प्रियं श्रुत्वास्य तद्‌ वच: । प्रीतिसत्कारसंयुक्त तथ्यमात्महितं शुभम्‌,भरतनन्दन! भीष्म और द्रोणाचार्यके मारे जानेपर कर्ण पाण्डवोंको जीत लेगा, इस आशाको हृदयमें रखकर दुर्योधनको बड़ी सान्त्वना मिली। महाराज! वह अभश्व॒त्थामाके उस प्रिय वचनको सुनकर बड़ा प्रसन्न हुआ। तत्पश्चात्‌ अपने बाहुबलका आश्रय ले मनको सुस्थिर करके दुर्योधनने राधापुत्र कर्णसे बड़े प्रेम और सत्कारके साथ अपने लिये हितकर यथार्थ और मंगलकारक वचन इस प्रकार कहा--

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan nito, si Duryodhana ay labis na nagalak nang marinig ang mga salitang nakalulugod mula sa kanya, at siya’y tumugon—kinausap si Karṇa nang may pag-ibig at paggalang—ng mga salitang tapat, kapaki-pakinabang sa sarili, at mapalad. Ipinapakita ng siping ito na ang panibagong tiwala ni Duryodhana ay umusbong mula sa pag-asang magwawagi matapos bumagsak sina Bhīṣma at Droṇa, at na ang payong nakaaaliw ay nakapagpapatatag ng isip na nanginginig, kahit sa gitna ng mga hangaring mabigat sa usaping dharma.

Verse 21

स्वं मनः समवस्थाप्य बाहुवीर्यमुपाश्रित: । दुर्योधनो महाराज राधेयमिदमब्रवीत्‌,भरतनन्दन! भीष्म और द्रोणाचार्यके मारे जानेपर कर्ण पाण्डवोंको जीत लेगा, इस आशाको हृदयमें रखकर दुर्योधनको बड़ी सान्त्वना मिली। महाराज! वह अभश्व॒त्थामाके उस प्रिय वचनको सुनकर बड़ा प्रसन्न हुआ। तत्पश्चात्‌ अपने बाहुबलका आश्रय ले मनको सुस्थिर करके दुर्योधनने राधापुत्र कर्णसे बड़े प्रेम और सत्कारके साथ अपने लिये हितकर यथार्थ और मंगलकारक वचन इस प्रकार कहा--

Sinabi ni Sañjaya: Pagkatapos, ang Haring Duryodhana, matapos patatagin ang sariling loob at umasa sa lakas ng kanyang mga bisig, ay nagsalita kay Radheya (Karṇa) ng ganito, O pinakamainam sa mga Bharata. Sa pagkabagsak nina Bhīṣma at Droṇa, muling tinipon ni Duryodhana ang kanyang sarili—humahanap ng katiyakan sa sariling tapang at sa pagsuporta ni Karṇa—upang sa gitna ng digmaan, ang pag-asa at paninindigan ang pumalit sa dalamhati at pag-aalinlangan.

Verse 22

कर्ण जानामि ते वीर्य सौहृदं परमं मयि । तथापि त्वां महाबाहो प्रवक्ष्यामि हितं वच:,“कर्ण! मैं तुम्हारे पराक्रमको जानता हूँ और यह भी अनुभव करता हूँ कि मेरे प्रति तुम्हारा स्नेह बहुत अधिक है। महाबाहो! तथापि मैं तुमसे अपने हितकी बात कहना चाहता हूँ

Sinabi ni Sañjaya: “Karṇa, batid ko ang iyong kagitingan, at nakikita ko rin ang malalim mong paglingap sa akin. Gayunman, O makapangyarihan ang bisig, magsasalita pa rin ako sa iyo ng mga salitang para sa iyong kapakanan.”

Verse 23

श्र॒त्वा यथेष्टं च कुरु वीर यत्‌ तव रोचते । भवान्‌ प्राज्ञतमो नित्यं मम चैव परा गति:,“वीर! मेरी यह बात सुनकर तुम अपनी इच्छाके अनुसार जो तुम्हें अच्छा लगे, वह करो। तुम बहुत बड़े बुद्धिमान्‌ तो हो ही, सदाके लिये मेरे सबसे बड़े सहारे भी हो

Sinabi ni Sañjaya: “O bayani, matapos mong marinig ang sinabi ko, gawin mo ang nais mo—kung ano ang sa tingin mo’y nararapat. Ikaw ay laging pinakamarunong, at para sa akin, ikaw din ang pinakamataas na kanlungan at sandigan.”

Verse 24

भीष्मद्रोणावतिरथौ हतौ सेनापती मम । सेनापतिर्भवानस्तु ताभ्यां द्रविणवत्तर:,“मेरे दो सेनापति पितामह भीष्म और आचार्य द्रोण, जो अतिरथी वीर थे, युद्धमें मारे गये। अब तुम मेरे सेनानायक बनो; क्योंकि तुम उन दोनोंसे भी अधिक शक्तिशाली हो

Sinabi ni Sañjaya: “Ang dalawa kong pinunong-militar—si Bhīṣma na aming pitāmaha at si Droṇa na ācārya, kapwa mandirigmang atiratha—ay napatay sa digmaan. Kaya ngayon, ikaw ang dapat maging kumandante ng aking hukbo; sapagkat higit kang mabagsik at makapangyarihan kaysa sa kanilang dalawa.”

Verse 25

वृद्धी च तौ महेष्वासौ सापेक्षौ च धनंजये । मानितौ च मया वीरौ राधेय वचनात्‌ तव,वे दोनों महाधनुर्धर होते हुए भी बूढ़े थे और अर्जुनके प्रति उनके मनमें पक्षपात था। राधानन्दन! मैंने तुम्हारे कहनेसे ही उन दोनों वीरोंको सेनापति बनाकर सम्मानित किया था

Wika ni Sañjaya: “Ang dalawang dakilang mamamana ay matanda na, at may pagkiling din sila kay Dhanañjaya (Arjuna). O Rādheya, dahil lamang sa iyong pag-uudyok kaya ko sila itinalaga at pinarangalan bilang mga pinunong kumandante.”

Verse 26

पितामहत्वं सम्प्रेक्ष्य पाण्डुपुत्रा महारणे | रक्षितास्तात भीष्मेण दिवसानि दशैव तु,“तात! भीष्मने पितामहके नातेकी ओर दृष्टिपात करके उस महासमरमें दस दिनोंतक पाण्डवोंकी रक्षा की है

Wika ni Sañjaya: “Dahil sa paggalang sa katayuan ni Bhīṣma bilang pitāmaha (dakilang lolo), sa dakilang labanan na iyon ay tunay na napangalagaan ng Bhīṣma ang mga anak ni Pāṇḍu sa loob ng sampung buong araw.”

Verse 27

न्यस्तशस्त्रे च भवति हतो भीष्म: पितामह: । शिखण्डिनं पुरस्कृत्य फाल्गुनेन महाहवे,“उन दिनों तुमने हथियार रख दिया था; इसलिये महासमरमें अर्जुनने शिखण्डीको आगे करके पितामह भीष्मको मार डाला था

Wika ni Sañjaya: “Nang ibinaba na niya ang kanyang mga sandata, ang pitāmaha na si Bhīṣma ay napabagsak sa dakilang labanan—si Arjuna (Phālguna) ay inilagay si Śikhaṇḍin sa unahan. Ipinapakita ng pangyayaring ito ang malungkot na pag-igting ng dharma sa digmaan: ang iginagalang na nakatatanda ay hindi lamang natatalo sa lakas, kundi sa isang ayos-taktika na hinubog ng mga panata, pagkakakilanlan, at mga hanggahan ng dharma sa larangan ng digmaan.”

Verse 28

हते तस्मिन्‌ महेष्वासे शरतल्पगते तथा । त्वयोक्ते पुरुषव्याप्र द्रोणो हवासीत्‌ पुरःसर:,'पुरुषसिंह! उन महाधनुर्धर भीष्मके घायल होकर बाण-शय्यापर सो जानेके बाद तुम्हारे कहनेसे ही द्रोणाचार्य हमारी सेनाके अगुआ बनाये गये थे

Wika ni Sañjaya: “Nang ang dakilang mamamanang iyon (Bhīṣma) ay napabagsak at nahimlay sa kanyang higaan ng mga palaso, noon—sa iyong pag-uudyok, o tigre sa mga tao—si Droṇa nga ang naging pinunong nangunguna sa aming hukbo.”

Verse 29

तेनापि रक्षिता: पार्था: शिष्यत्वादिति मे मति: । स चापि निहतो वृद्धो धृष्टद्युम्नेन सत्वरम्‌,“मेरा विश्वास है कि उन्होंने भी अपना शिष्य समझकर कदुन्तीके पुत्रोंकी रक्षा की है। वे बूढ़े आचार्य भी शीघ्र ही धृष्टद्युम्नके हाथसे मारे गये

Wika ni Sañjaya: “Sa aking paghatol, pinangalagaan din niya ang mga anak ni Pṛthā sapagkat sila’y kanyang mga alagad. Ngunit ang matandang gurong iyon ay mabilis na napatay ni Dhṛṣṭadyumna. Itinatampok ng talatang ito ang pag-igting ng dharma sa digmaan: maging ang iginagalang na guro, na nakatali sa pagmamahal at tungkulin sa mga mag-aaral, ay nagiging marupok kapag ang larangan ng digmaan ay humihingi ng paghihiganti at pagtupad sa mga sinaunang panata.”

Verse 30

निहताभ्यां प्रधानाभ्यां ताभ्याममितविक्रम । त्वत्समं समरे योध॑ नान्यं पश्यामि चिन्तयन्‌,“अमितपराक्रमी वीर! उन प्रधान सेनापतियोंके मारे जानेके पश्चात्‌ मैं बहुत सोचनेपर भी समरांगणमें तुम्हारे समान दूसरे किसी योद्धाको नहीं देखता

Wika ni Sañjaya: “O mandirigmang di-masukat ang lakas! Ngayong napatay na ang dalawang pangunahing pinuno, kahit pag-isipan ko nang matagal, sa larangang ito ng digmaan ay wala akong nakikitang ibang mandirigmang kapantay mo.”

Verse 31

भवानेव तु न: शक्तो विजयाय न संशय: । पूर्व मध्ये च पश्चाच्च तथैव विहितं हितम्‌,“हमलोगोंमेंसे तुम्हीं शत्रुओंपर विजय पानेमें समर्थ हो, इसमें तनिक भी संदेह नहीं है। तुमने पहले, बीचमें और पीछे भी हमारा हित ही किया है

Wika ni Sañjaya: “Ikaw lamang sa amin ang may kakayahang maghatid ng tagumpay—walang alinlangan dito. Sa simula, sa gitna, at maging sa wakas, palagi kang kumikilos para sa aming kapakanan.”

Verse 32

स भवान्‌ धुर्यवत्‌ संख्ये धुरमुद्रोढुमर्हति । अभिषेचय सैनान्ये स्वयमात्मानमात्मना,“तुम धुरन्धर पुरुषकी भाँति युद्धस्थलमें सेना-संचालनका भार वहन करनेके योग्य हो; इसलिये स्वयं ही अपने-आपको सेनापतिके पदपर अभिषिक्त कराओ

Wika ni Sañjaya: “Karapat-dapat kang, gaya ng tunay na tagapasan ng bigat, na akuin ang pasaning pamumuno sa gitna ng labanan. Kaya, sa sarili mong pasya at kapangyarihan, italaga at ipatong mo sa iyong sarili ang pagkapunong-kawal ng hukbo.”

Verse 33

देवतानां यथा स्कनन्‍्द: सेनानी: प्रभुरव्यय: । तथा भवानिमां सेनां धार्तराष्ट्री बिभर्तु वै,'जैसे अविनाशी भगवान्‌ स्कन्द देवताओंकी सेनाका संचालन करते हैं, उसी प्रकार तुम भी धृतराष्ट्रपुत्रोंकी सेनाको अपनी अध्यक्षतामें ले लो

Wika ni Sañjaya: “Kung paanong si Skanda, ang di-nasisirang Panginoon, ang punong-kawal ng mga diyos, gayon din ay tanggapin mo at pangunahan ang hukbo ng mga anak ni Dhṛtarāṣṭra sa ilalim ng iyong pamumuno.”

Verse 34

जहि शत्रुगणान्‌ सर्वान्‌ महेन्द्रो दानवानिव । अवस्थितं रणे दृष्टवा पाण्डवास्त्वां महारथा:,'जैसे देवराज इन्द्रने दानवोंका संहार किया था, उसी प्रकार तुम भी समस्त शत्रुओंका वध करो। जैसे दानव भगवान्‌ विष्णुको देखते ही भाग जाते हैं, उसी प्रकार पाण्डव तथा पांचाल महारथी तुम्हें रणभूमिमें सेनापतिके रूपमें उपस्थित देखकर भाग खड़े होंगे; अतः पुरुषसिंह! तुम इस विशाल सेनाका संचालन करो

Wika ni Sañjaya: “Lipulin mo ang lahat ng pangkat ng kaaway, gaya ng ginawa noon ng dakilang Indra sa mga Dānava. Kapag nakita ka nilang matatag na nakatindig sa larangan, ang mga Pāṇḍava—mga makapangyarihang mandirigmang karo—ay manghihina ang loob at uurong.”

Verse 35

द्रविष्यन्ति च पञ्चाला विष्णु दृष्टवेव दानवा: | तस्मात्‌ त्वं पुरुषव्याप्र प्रकर्षतां महाचमूम्‌,'जैसे देवराज इन्द्रने दानवोंका संहार किया था, उसी प्रकार तुम भी समस्त शत्रुओंका वध करो। जैसे दानव भगवान्‌ विष्णुको देखते ही भाग जाते हैं, उसी प्रकार पाण्डव तथा पांचाल महारथी तुम्हें रणभूमिमें सेनापतिके रूपमें उपस्थित देखकर भाग खड़े होंगे; अतः पुरुषसिंह! तुम इस विशाल सेनाका संचालन करो

Wika ni Sañjaya: “Magtatakas ang mga Pāñcāla, gaya ng pagtakas ng mga Dānava kapag nakita si Viṣṇu. Kaya, O tigre sa mga tao, hawakan mong matatag ang pamumuno sa malawak na hukbong ito at itulak ang labanan pasulong—upang mapabagsak ang mga kaaway, gaya ng paglipol ni Indra noon sa mga Dānava.”

Verse 36

भवत्यवस्थिते यत्ते पाण्डवा मन्दचेतस: । द्रविष्यन्ति सहामात्या: पञ्चाला: सूंजयाश्व ह,“तुम्हारे सावधानीके साथ खड़े होते ही मूर्ख पाण्डव, पांचाल और सूंजय अपने मन्त्रियोंसहित भाग जायँगे

Wika ni Sañjaya: “Kapag tumindig kang matatag sa pagbabantay, ang mga Pāṇḍava—mahihina ang loob sa pagpapasya—kasama ang kanilang mga ministro ay mababasag at tatakas; gayundin ang mga Pāñcāla at mga Sūñjaya.”

Verse 37

यथा हाभ्युदित: सूर्य: प्रतपन्‌ स्वेन तेजसा । व्यपोहति तमस्तीव्रं तथा शत्रून्‌ प्रतापय,'जैसे उदित हुआ सूर्य अपने तेजसे तपकर घोर अन्धकारको नष्ट कर देता है, उसी प्रकार तुम भी शत्रुओंको संतप्त एवं नष्ट करो”

Wika ni Sañjaya: “Gaya ng araw na sumisikat, nagliliyab sa sariling ningning at itinataboy ang makapal na dilim, gayon din, sa iyong lakas, sunugin at iwaksi mo ang mga kaaway.”

Verse 38

संजय उवाच आशा बलवती राजन पुत्रस्य तव याभवत्‌ | हते भीष्मे च द्रोणे च कर्णो जेष्यति पाण्डवान्‌,संजय कहते हैं--राजन्‌! आपके पुत्रके मनमें जो यह प्रबल आशा हो गयी थी कि भीष्म और द्रोणके मारे जानेपर कर्ण पाण्डवोंको जीत लेगा, वही आशा मनमें लेकर उस समय उसने कर्णसे इस प्रकार कहा--'सूतपुत्र! अर्जुन तुम्हारे सामने खड़े होकर कभी युद्ध करना नहीं चाहते हैं!

Wika ni Sañjaya: “O Hari, ang iyong anak ay nag-alaga ng isang makapangyarihang pag-asa—na kapag napatay na sina Bhīṣma at Droṇa, tiyak na tatalunin ni Karṇa ang mga Pāṇḍava. Mahigpit na kumakapit sa pag-asang iyon, saka niya kinausap si Karṇa nang ganito: ‘O anak ng tagapaghatak ng karwahe, ayaw ni Arjuna na makipaglaban kapag kaharap ka niya.’”

Verse 39

तामाशां हृदये कृत्वा कर्णमेवं तदाब्रवीत्‌ । सूतपुत्र न ते पार्थ: स्थित्वाग्रे संयुयुत्मति,संजय कहते हैं--राजन्‌! आपके पुत्रके मनमें जो यह प्रबल आशा हो गयी थी कि भीष्म और द्रोणके मारे जानेपर कर्ण पाण्डवोंको जीत लेगा, वही आशा मनमें लेकर उस समय उसने कर्णसे इस प्रकार कहा--'सूतपुत्र! अर्जुन तुम्हारे सामने खड़े होकर कभी युद्ध करना नहीं चाहते हैं!

Wika ni Sañjaya: “Taglay sa puso ang pag-asang iyon, sinabi niya kay Karṇa: ‘O anak ng tagapaghatak ng karwahe, si Pārtha (Arjuna) ay hindi tatayo sa harap mo at pipiling makipaglaban.’”

Verse 40

कर्ण उवाच उक्तमेतन्मया पूर्व गान्धारे तव संनिधौ । जेष्यामि पाण्डवान्‌ सर्वान्‌ सपुत्रान्‌ सजनार्दनान्‌,कर्णने कहा--गान्धारीनन्दन! मैंने तुम्हारे समीप पहले ही यह बात कह दी है कि मैं पाण्डवोंको, उनके पुत्रों और श्रीकृष्णके साथ ही परास्त कर दूँगा

Wika ni Karna: “Nasabi ko na ito noon, O anak ni Gandhārī, sa harap mo mismo: tatalunin ko ang lahat ng mga Pāṇḍava—kasama ang kanilang mga anak, at kahit pa si Janārdana (Kṛṣṇa) ay nasa kanilang panig.”

Verse 41

सेनापतिर्भविष्यामि तवाहं नात्र संशय: । स्थिरो भव महाराज जितान्‌ विद्धि च पाण्डवान्‌,महाराज! तुम धैर्य धारण करो। मैं तुम्हारा सेनापति बनूँगा, इसमें कोई संदेह नहीं है। अब पाण्डवोंको पराजित हुआ ही समझो

Wika ni Karna: “Ako ang magiging punong kumander mo—walang alinlangan dito. Manatiling matatag, O dakilang hari; ituring mong talo na ang mga Pāṇḍava.”

Verse 42

संजय उवाच एवमुक्तो महाराज ततो दुर्योधनो नृप: । उत्तस्थौ राजभि: सार्धथ देवैरिव शतक्रतु:,संजय कहते हैं--महाराज! कर्णके ऐसा कहनेपर राजा दुर्योधन अन्य सामन्त नरेशोंके साथ उसी प्रकार उठकर खड़ा हो गया, जैसे देवताओंके साथ इन्द्र खड़े होते हैं

Sabi ni Sañjaya: “O dakilang hari, nang masabi ni Karna ang gayon, tumindig si Haring Duryodhana kasama ang ibang mga kakamping hari—gaya ni Indra, panginoon ng sandaang paghahandog, na tumitindig kasama ng mga diyos.”

Verse 43

सैनापत्येन सत्कर्तु कर्ण स्कन्दमिवामरा: । ततो5भिषिषिचु: कर्ण विधिदृष्टेन कर्मणा

Sabi ni Sañjaya: “Nais nilang parangalan si Karna sa paghirang sa kanya bilang punong kumander—gaya ng pagparangal ng mga diyos kay Skanda—kaya’t kanilang isinagawa ang pormal na pagluklok kay Karna ayon sa itinakdang ritwal ng kaugalian.”

Verse 44

का जा बा 4: बिका साथ आजा थ७ कक क ८७ ऑे औऑी.। शातकुम्भमयै: कुम्भैमहियैश्वाभिमन्त्रितै:,अभिषेकके लिये सोने तथा मिट्टीके घड़ोंमें अभिमन्त्रित जल रखे गये थे। हाथीके दाँत तथा गैंडे और बैलके सींगोंके बने हुए पात्रोंमें भी पृथक्‌ू-पृथक्‌ जल रखा गया था। उन पात्रोंमें मणि और मोती भी थे। अन्यान्य पवित्र गन्धशाली पदार्थ और औषध भी डाले गये थे। कर्ण गूलरकाठकी बनी हुई चौकीपर, जिसके ऊपर रेशमी कपड़ा बिछा हुआ था, सुखपूर्वक बैठा था। उस अवस्थामें शास्त्रीय विधिके अनुसार पूर्वोक्त सुसंचित सामग्रियोंद्वारा ब्राह्मणों, क्षत्रियों, वैश्यों तथा सम्मानित शूद्रोंने उसका अभिषेक किया और अभिषेक हो जानेपर श्रेष्ठ आसनपर बैठे हुए महामना कर्णकी उन सब लोगोंने स्तुति की

Sabi ni Sañjaya: “Para sa ritwal ng pagluklok, inihanda ang tubig na pinabanal sa pamamagitan ng mga mantra sa mga banga ng ginto at sa mga palayok na putik. Bukod pa rito, may tubig ding inilagay sa mga sisidlang yari sa garing, at sa mga sungay ng rinosero at toro; inilagay rin sa mga sisidlang iyon ang mga hiyas at perlas. Idinagdag pa ang iba’t ibang dalisay at mababangong sangkap at mga halamang-gamot. Si Karna ay nakaupo nang panatag sa isang bangkong yari sa kahoy na udumbara, na may nakalatag na telang seda. Pagkaraan, ayon sa pamamaraang itinatakda ng mga kasulatan at gamit ang maingat na inihandang mga bagay, ang mga Brahmana, Kṣatriya, Vaiśya, at maging ang mga iginagalang na Śūdra ay nagsagawa ng pagluklok sa kanya. Nang maihaplos na ang banal na tubig kay Karna na dakila ang loob at siya’y maupo sa maringal na trono, pinuri siya ng lahat ng naroon.”

Verse 45

तोयपूर्णविषाणैश्नव द्विपखड्गमहर्षभै: । मणिमुक्तायुतै श्चान्यै: पुण्यगन्धैस्तथौषधै:,अभिषेकके लिये सोने तथा मिट्टीके घड़ोंमें अभिमन्त्रित जल रखे गये थे। हाथीके दाँत तथा गैंडे और बैलके सींगोंके बने हुए पात्रोंमें भी पृथक्‌ू-पृथक्‌ जल रखा गया था। उन पात्रोंमें मणि और मोती भी थे। अन्यान्य पवित्र गन्धशाली पदार्थ और औषध भी डाले गये थे। कर्ण गूलरकाठकी बनी हुई चौकीपर, जिसके ऊपर रेशमी कपड़ा बिछा हुआ था, सुखपूर्वक बैठा था। उस अवस्थामें शास्त्रीय विधिके अनुसार पूर्वोक्त सुसंचित सामग्रियोंद्वारा ब्राह्मणों, क्षत्रियों, वैश्यों तथा सम्मानित शूद्रोंने उसका अभिषेक किया और अभिषेक हो जानेपर श्रेष्ठ आसनपर बैठे हुए महामना कर्णकी उन सब लोगोंने स्तुति की

Sañjaya said: For the consecration, vessels were filled with sanctified water—some made of ivory and of the horns of rhinoceros and mighty bulls. Into these were also placed many gems and pearls, along with other auspicious, fragrant substances and medicinal herbs. Thus, in accordance with prescribed ritual, the assembled people performed Karṇa’s anointing, honoring him with praise after the rite—an act that outwardly affirms kingship and social order even as the war’s moral tensions continue to deepen.

Verse 46

औदुम्बरे सुखासीनमासने क्षौमसंवृते | शास्त्रदृष्टेन विधिना सम्भारैश्न सुसम्भूतै:,अभिषेकके लिये सोने तथा मिट्टीके घड़ोंमें अभिमन्त्रित जल रखे गये थे। हाथीके दाँत तथा गैंडे और बैलके सींगोंके बने हुए पात्रोंमें भी पृथक्‌ू-पृथक्‌ जल रखा गया था। उन पात्रोंमें मणि और मोती भी थे। अन्यान्य पवित्र गन्धशाली पदार्थ और औषध भी डाले गये थे। कर्ण गूलरकाठकी बनी हुई चौकीपर, जिसके ऊपर रेशमी कपड़ा बिछा हुआ था, सुखपूर्वक बैठा था। उस अवस्थामें शास्त्रीय विधिके अनुसार पूर्वोक्त सुसंचित सामग्रियोंद्वारा ब्राह्मणों, क्षत्रियों, वैश्यों तथा सम्मानित शूद्रोंने उसका अभिषेक किया और अभिषेक हो जानेपर श्रेष्ठ आसनपर बैठे हुए महामना कर्णकी उन सब लोगोंने स्तुति की

Sañjaya said: Karṇa sat at ease upon a seat made of udumbara wood, covered with fine linen. Then, following the procedure sanctioned by the sacred ordinances, and using the well-prepared consecratory materials, the assembled people performed his anointing—placing sanctified water in vessels of gold and clay, and separately in containers fashioned from ivory and from the horns of rhinoceros and bull, mixed with gems, pearls, fragrant pure substances, and medicinal herbs. When the rite was completed, they praised the high-minded Karṇa as he sat upon the excellent seat—an act that frames kingship as a public trust established through ritual order even amid the pressures of war.

Verse 47

ब्राह्मणा: क्षत्रिया वैश्यास्तथा शूद्राश्व॒ सम्मता: । तुष्टवुस्तं महात्मानमभिषिक्त वरासने,अभिषेकके लिये सोने तथा मिट्टीके घड़ोंमें अभिमन्त्रित जल रखे गये थे। हाथीके दाँत तथा गैंडे और बैलके सींगोंके बने हुए पात्रोंमें भी पृथक्‌ू-पृथक्‌ जल रखा गया था। उन पात्रोंमें मणि और मोती भी थे। अन्यान्य पवित्र गन्धशाली पदार्थ और औषध भी डाले गये थे। कर्ण गूलरकाठकी बनी हुई चौकीपर, जिसके ऊपर रेशमी कपड़ा बिछा हुआ था, सुखपूर्वक बैठा था। उस अवस्थामें शास्त्रीय विधिके अनुसार पूर्वोक्त सुसंचित सामग्रियोंद्वारा ब्राह्मणों, क्षत्रियों, वैश्यों तथा सम्मानित शूद्रोंने उसका अभिषेक किया और अभिषेक हो जानेपर श्रेष्ठ आसनपर बैठे हुए महामना कर्णकी उन सब लोगोंने स्तुति की

Sañjaya said: Brahmins, Kshatriyas, Vaishyas, and the respected Shudras all praised that great-souled Karna, once he had been duly consecrated and seated upon an excellent throne. The scene underscores a public, ritually sanctioned elevation of Karna’s authority—an act meant to confer legitimacy and collective assent even amid the moral strain and urgency of war.

Verse 48

ततोअभिषिक्ते राजेन्द्र निष्कैगोभिर्धनेन च । वाचयामास वितप्राग्रयान्‌ राधेय: परवीरहा

Sañjaya said: Then, O king, after the consecration had been performed—with gold ornaments, cows, and wealth bestowed—Rādheya (Karna), slayer of enemy-heroes, had the foremost bards and heralds proclaim (his glory). The scene underscores how royal legitimacy in war is publicly affirmed through ritual, gifts, and reputation, even as the conflict’s moral weight continues to press upon all sides.

Verse 49

राजेन्द्र! इस प्रकार अभिषेक-कार्य सम्पन्न हो जानेपर शत्रुवीरोंका संहार करनेवाले राधापुत्र कर्णने स्वर्णमुद्राएँ, गौएँ तथा धन देकर श्रेष्ठ ब्राह्मणोंसे स्वस्तिवाचन कराया ।। (स व्यरोचत राधेय: सूतमागधवन्दिभि: । स्तूयमानो यथा भानुरुदये ब्रह्मवादिभि: ।। उस समय सूत, मागध और वन्दीजनोंद्वारा की हुई अपनी स्तुति सुनता हुआ राधापुत्र कर्ण वेदवादी ब्राह्मणोंद्वारा अभिमन्त्रित उदयकालीन सूर्यके समान सुशोभित हो रहा था। ततः पुण्याहघोषेण वादित्रनिनदेन च । जयशब्देन शूराणां तुमुल: सर्वतो5भवत्‌ ।। जयेत्यूचुर्न॒पा: सर्वे राधेयं तत्र संगता: ।।) तत्पश्चात्‌ पुण्याहवाचनके शब्दसे, वाद्योंकी गंभीर ध्वनिसे तथा शूरवीरोंके जय- जयकारसे मिली-जुली हुई भयंकर आवाज वहाँ सब ओर गूँज उठी। उस स्थानपर एकत्र हुए सभी राजाओंने 'राधापुत्र कर्णकी जय” के नारे लगाये। जय पार्थान्‌ सगोविन्दान्‌ सानुगांस्तान्‌ महामृधे । इति त॑ वन्दिनः प्राहुर्द्धिजाश्व पुरुषर्षभम्‌,वन्दीजनों तथा ब्राह्मणोंने उस समय पुरुषशिरोमणि कर्णको आशीर्वाद देते हुए कहा --राधापुत्र! तुम कुन्तीके पुत्रोंकोी, उनके सेवकों तथा श्रीकृष्णके साथ महासमरमें जीत लो और हमारी विजयके लिये कुन्तीकुमारोंको पांचालोंसहित मार डालो। ठीक उसी तरह, जैसे सूर्य अपनी उग्र किरणोंद्वारा सदा उदय होते ही अन्धकारका विनाश कर देता है

Sañjaya said: Then Radheya (Karna) shone forth, praised by bards—sūtas, māgadhas, and vandins—like the sun at dawn, lauded with sacred utterances by Veda-knowing Brahmins. After that, a tumult rose everywhere, woven from the auspicious cries of “puṇyāha,” the deep resonance of musical instruments, and the victory-shouts of warriors. All the kings assembled there proclaimed, “Victory to Radheya!” The panegyrists and the Brahmins then blessed that bull among men, saying: “Conquer the sons of Pṛthā (the Pāṇḍavas) together with Govinda (Kṛṣṇa) and their followers in this great battle.” The scene frames a morally charged irony: ritual sanctification and public acclamation are invoked to empower a campaign whose aim is the destruction of kin, showing how social-religious forms can be harnessed to intensify the momentum of war.

Verse 50

जहि पार्थान्‌ सपाज्चालान्‌ राधेय विजयाय न: । उद्यन्निव सदा भानुस्तमांस्युग्रैगभस्तिभि:,वन्दीजनों तथा ब्राह्मणोंने उस समय पुरुषशिरोमणि कर्णको आशीर्वाद देते हुए कहा --राधापुत्र! तुम कुन्तीके पुत्रोंकोी, उनके सेवकों तथा श्रीकृष्णके साथ महासमरमें जीत लो और हमारी विजयके लिये कुन्तीकुमारोंको पांचालोंसहित मार डालो। ठीक उसी तरह, जैसे सूर्य अपनी उग्र किरणोंद्वारा सदा उदय होते ही अन्धकारका विनाश कर देता है

Wika ni Sañjaya: “O Rādheya (Karna), para sa aming tagumpay, pabagsakin mo ang mga Pārtha (mga anak ni Kuntī) kasama ang mga Pāñcāla. Kung paanong ang araw, sa tuwing sumisikat, ay winawasak ang dilim sa pamamagitan ng mababangis nitong sinag, gayon din sa dakilang labanan, lipulin mo ang aming mga kaaway at ipanalo mo kami.”

Verse 51

न हाल त्वद्विसृष्टानां शराणां वै सकेशवा: । उलूका: सूर्यरश्मीनां ज्वलतामिव दर्शने,'जैसे उल्लू सूर्यकी प्रजजलित किरणोंकी ओर देखनेमें असमर्थ होते हैं, उसी प्रकार तुम्हारे छोड़े हुए बाणोंकी ओर श्रीकृष्णसहित समस्त पाण्डव नहीं देख सकते

Wika ni Sañjaya: “Tunay nga, ang mga Pāṇḍava—kahit kasama pa si Keśava (Kṛṣṇa)—ay hindi makatitig sa mga palasong pinakawalan mo, gaya ng mga kuwago na hindi makatingin sa nagliliyab na sinag ng araw.”

Verse 52

न हि पार्था: सपाज्चाला: स्थातुं शक्तास्तवाग्रत: । आत्तशस्त्रस्य समरे महेन्द्रस्येव दानवा:,'जैसे हाथमें वज्र लिये हुए इन्द्रके सामने दानव नहीं खड़े हो सकते, उसी प्रकार समरांगणमें तुम्हारे सामने पांचाल और पाण्डव नहीं ठहर सकते हैं”

Wika ni Sañjaya: “Tunay nga, ang mga Pārtha kasama ang mga Pāñcāla ay hindi makatatayo sa harap mo sa labanan kapag ikaw ay may hawak nang sandata. Kung paanong ang mga Dānava ay hindi makapananatili sa harap ni Mahendra (Indra) kapag tangan niya ang vajra, gayon din ay hindi nila mapanghahawakan ang kanilang puwesto sa harap mo sa digmaan.”

Verse 53

अभिषिक्तस्तु राधेय: प्रभया सो$मितप्रभ: । अत्यरिच्यत रूपेण दिवाकर इवापर:,राजन! इस प्रकार अभिषेक सम्पन्न हो जानेपर अमिततेजस्वी राधापुत्र कर्ण अपनी प्रभा तथा रूपसे दूसरे सूर्यके समान अधिक प्रकाशित होने लगा

Wika ni Sañjaya: “Nang matapos ang pag-aabhiseka, si Rādheya (Karna), na di masukat ang ningning, ay nagliwanag sa kanyang sinag at anyo—na wari’y ikalawang araw na humihigit sa iba.”

Verse 54

सैनापत्ये तु राधेयमभिषिच्य सुतस्तव । अमन्यत तदा>त्मानं कृतार्थ कालचोदितः,कालसे प्रेरित हुआ आपका पुत्र दुर्योधन राधाकुमार कर्णको सेनापतिके पदपर अभिषिक्त करके अपने-आपको कृतकृत्य मानने लगा

Wika ni Sañjaya: “Matapos italaga at pahiran si Rādheya (Karna) bilang punong kumandante, ang iyong anak (Duryodhana), na itinutulak ng Kāla (Panahon/kapalaran), ay inakala noon na natupad na niya ang kanyang layon.”

Verse 55

कर्णो5पि राजन्‌ सम्प्राप्प सैनापत्यमरिंदम: । योगमाज्ञापयामास सूर्यस्योदयनं प्रति,राजन! शत्रुदमन कर्णने भी सेनापतिका पद प्राप्त करके सूर्योदयके समय सेनाको युद्धके लिये तैयार होनेकी आज्ञा दे दी

Wika ni Sañjaya: O Hari, si Karṇa man—nang makamtan ang pamumuno sa hukbo, ang manlulupig sa mga kaaway—ay nag-utos na ihanda ang mga kawal para sa labanan sa pagsikat ng araw.

Verse 56

तव पुन्रैर्वतः कर्ण: शुशुभे तत्र भारत । देवैरिव यथा स्कन्द: संग्रामे तारकामये,भारत! वहाँ आपके पुत्रोंसे घिरा हुआ कर्ण तारकामय संग्राममें देवताओंसे घिरे हुए स्कन्दके समान सुशोभित हो रहा था

Wika ni Sañjaya: O Bhārata, doon si Karṇa—napalilibutan ng iyong mga anak—ay nagningning nang marilag, gaya ni Skanda na pinalilibutan ng mga diyos sa digmaan laban kay Tāraka.

Verse 116

आचार्यपुत्रो मेधावी वाक्यज्ञों वाक्यमाददे । युद्धमें प्राणोंकी आहुति देनेकी इच्छा रखनेवाले उन नरेशोंकी चेष्टाएँ देखकर राजा दुर्योधनके प्रातःकालीन सूर्यके समान तेजस्वी मुखकी ओर दृष्टिपात करके वाक्यविशारद, मेधावी आचार्यपुत्र अश्वत्थामाने यह बात कही--

Si Aśvatthāmā, anak ng guro—matalino at bihasa sa pananalita—nang makita ang pagkilos ng mga haring nagnanais maghandog ng buhay sa digmaan, ay tumingin sa mukha ni Haring Duryodhana na nagniningning na parang araw sa umaga, at nagsabi ng ganito—

Verse 123

उपाया: पण्डितै:ः प्रोक्तास्ते तु दैवमुपाश्रिता: । “विद्वानोंने अभीष्ट अर्थकी सिद्धि करानेवाले चार उपाय बताये हैं--राग (राजाके प्रति सैनिकोंकी भक्ति), योग (साधन-सम्पत्ति), दक्षता (उत्साह, बल एवं कौशल) तथा नीति; परंतु वे सभी दैवके अधीन हैं

Wika ni Sañjaya: “Itinuro ng marurunong ang iba’t ibang paraan upang makamit ang ninanais; ngunit ang lahat ng paraang iyon ay sa huli’y nakasalalay sa tadhana. Ang pagsisikap ng tao—katapatan, yaman at kagamitan, husay, o patakaran—maaaring pagplanuhan at pag-ukulan ng gawa, subalit ang bunga ay nananatiling nasa di-nakikitang kaayusan ng kapalaran.”

Verse 436

दुर्योधनमुखा राजन्‌ राजानो विजयैषिण: । जैसे देवताओंने स्कन्दको सेनापति बनाकर उनका सत्कार किया था, उसी प्रकार समस्त कौरव कर्णको सेनापति बनाकर उसका सत्कार करनेके लिये उद्यत हुए। राजन! विजयाभिलाषी दुर्योधन आदि राजाओंने शास्त्रोक्त विधिके द्वारा कर्णका अभिषेक किया

Wika ni Sañjaya: O Hari, ang mga haring pinangungunahan ni Duryodhana, na sabik sa tagumpay, ay naghanda upang parangalan si Karṇa sa pagtatalaga sa kanya bilang punong kumandante—gaya ng pagparangal ng mga diyos kay Skanda matapos siyang gawing heneral. Pagkaraan, sa paghahangad ng pananaig, isinagawa ni Duryodhana at ng iba pang mga hari ang banal na pagluklok (abhiseka) kay Karṇa ayon sa mga ritong itinatakda ng mga śāstra.