Adhyaya 62

Verse 1

ऑपनआक्ाा बछ। आर: 2 एकोनषशष्टितमो< ध्याय: भीष्मद्वारा उत्तम दान तथा उत्तम ब्राह्मणोंकी प्रशंसा करते हुए उनके सत्कारका उपदेश युधिछिर उवाच यानीमानि बहिर्वेद्यां दानानि परिचक्षते | तेभ्यो विशिष्ट कि दानं मतं ते कुरुपुंगव,युधिष्ठिरने पूछा--कुरुश्रेष्ठी! वेदीके बाहर जो ये दान बताये जाते हैं, उन सबकी अपेक्षा आपके मतमें कौन दान श्रेष्ठ है?

Wika ni Yudhiṣṭhira: “O bantayog sa angkan ng Kuru, binabanggit ng mga tao ang mga handog na ibinibigay sa labas ng dambana ng sakripisyo. Sa lahat ng iyon, alin ang itinuturing mong pinakadakila?”

Verse 2

कौतूहलं हि परम तत्र मे विद्यते प्रभो । दातारं दत्तमन्वेति यद्‌ दान॑ तत्‌ प्रचक्ष्व मे,प्रभो! इस विषयमें मुझे महान्‌ कौतूहल हो रहा है; अतः जिस दानका पुण्य दाताका अनुसरण करता हो, वह मुझे बताइये

Wika ni Yudhiṣṭhira: “O panginoon, napakalaki ng aking pag-uusisa tungkol dito. Kaya’t ipahayag mo sa akin: anong uri ng pagbibigay ang ang gantimpala’y sumusunod sa nagbibigay—upang ang nagbibigay ay makasama ng bunga ng kanyang naipagkaloob?”

Verse 3

भीष्म उवाच अभयं सर्वभूतेभ्यो व्यसने चाप्यनुग्रह: । यच्चाभिलषितं दद्यात्‌ तृषितायाभियाचते

Sabi ni Bhīṣma: Dapat ipagkaloob ang “abhaya”—ang kawalang-takot—sa lahat ng nilalang, at magpakita ng habag kahit sa panahon ng kapighatian. At kapag may uhaw na lumapit na namamalimos, ibigay ang ninanais, ayon sa makakaya, upang tunay na maibsan ang pangangailangan ng humihingi.

Verse 4

दत्तं मन्येत यद्‌ दत्त्वा तद्‌ दान श्रेष्ठमुच्यते । दत्तं दातारमन्वेति यद्‌ दानं भरतर्षभ

Wika ni Bhīṣma: “O toro sa mga Bharata! Ang handog na tinatawag na pinakamainam ay yaong matapos ibigay ay maramdaman ng nagbibigay: ‘Tunay ngang naibigay na.’ At yaon ang handog na, kapag naibigay na, ay patuloy na sumusunod sa nagbibigay—ang bisa at bunga ng kabutihan nito’y kasama niya.”

Verse 5

भीष्मजीने कहा--युधिष्ठिर! सम्पूर्ण प्राणियोंकों अभयदान देना, संकटके समय उनपर अनुग्रह करना, याचकको उसकी अभीष्ट वस्तु देना तथा प्याससे पीड़ित होकर पानी माँगनेवालेको पानी पिलाना उत्तम दान है और जिसे देकर दिया हुआ मान लिया जाय अर्थात्‌ जिसमें कहीं भी ममताकी गन्ध न रह जाय, वह दान श्रेष्ठ कहलाता है। भरतश्रेष्ठ! वही दान दाताका अनुसरण करता है ।। हिरण्यदानं गोदानं पृथिवीदानमेव च । एतानि वै पवित्राणि तारयन्त्यपि दुष्कृतम्‌,सुवर्णदान, गोदान और भूमिदान--ये तीन पवित्र दान हैं, जो पापीको भी तार देते हैं

Wika ni Bhīṣma: “Yudhishthira, ang pinakamainam na handog ay ang magbigay ng kawalang-takot sa lahat ng nilalang—mahabag sa kanila sa oras ng panganib, ibigay sa namamalimos ang kanyang ninanais, at painumin ng tubig ang taong pinahihirapan ng uhaw kapag humihingi. At ang handog ay tinatawag na tunay na dakila kapag, matapos ibigay, ito’y itinuturing na ganap nang naibigay—na walang naiiwang bahid ng pag-aangkin. O pinakamahusay sa mga Bharata, ang gayong handog ay sumusunod sa nagbibigay. Bukod dito, ang pag-aalay ng ginto, ng mga baka, at ng lupa—ang tatlong ito’y mga handog na nagpapadalisay; kaya nilang itawid maging ang nagkasala mula sa (bunga ng) masasamang gawa.”

Verse 6

एतानि पुरुषव्याप्र साधुभ्यो देहि नित्यदा | दानानि हि नरं पापान्मोक्षयन्ति न संशय:,पुरुषसिंह! तुम श्रेष्ठ पुरुषोंको ही सदा उपर्युक्त पवित्र वस्तुओंका दान किया करो। ये दान मनुष्यको पापसे मुक्त कर देते हैं, इसमें संशय नहीं है

Wika ni Bhīṣma: “O tigre sa mga tao, laging ialay ang mga (nasabing) banal na handog na ito sa mga taong marangal. Ang gayong pagbibigay ay nagpapalaya sa tao mula sa kasalanan—walang alinlangan.”

Verse 7

यद्‌ यदिष्टतमं लोके यच्चास्य दयितं गृहे । तत्‌ तद्‌ गुणवते देयं तदेवाक्षयमिच्छता,संसारमें जो-जो पदार्थ अत्यन्त प्रिय माना जाता है तथा अपने घरमें भी जो प्रिय वस्तु मौजूद हो, वही-वही वस्तु गुणवान्‌ पुरुषको देनी चाहिये। जो अपने दानको अक्षय बनाना चाहता हो, उसके लिये ऐसा करना आवश्यक है

Wika ni Bhīṣma: “Anumang pinakamamahal sa daigdig, at anumang minamahal sa sariling tahanan—ang mismong mga iyon ang dapat ibigay sa taong may dangal at kabutihan. Para sa naghahangad na maging di-napaparam ang bunga ng kanyang handog, ito ang wastong landas.”

Verse 8

प्रियाणि लभते नित्यं प्रियद: प्रियकृत्‌ तथा । प्रियो भवति भूतानामिह चैव परत्र च,जो दूसरोंको प्रिय वस्तुका दान देता है और उनका प्रिय कार्य ही करता है, वह सदा प्रिय वस्तुओंको ही पाता है तथा इहलोक और परलोकमें भी वह समस्त प्राणियोंका प्रिय होता है

Wika ni Bhīṣma: “Ang nagbibigay ng bagay na minamahal ng iba at patuloy ding gumagawa ng ikinalulugod nila, ay laging nagkakamit din ng mga bagay na minamahal niya. Ang gayong tao’y minamahal ng lahat ng nilalang—sa mundong ito at sa kabilang daigdig.”

Verse 9

याचमानमभीमानादनासक्तमकिंचनम्‌ । यो नार्चति यथाशक्ति स नृशंसो युधिष्ठिर,युधिष्ठि!! जो आसक्तिरहित अकिंचन याचकका अहंकारवश अपनी शक्तिके अनुसार सत्कार नहीं करता है, वह मनुष्य निर्दयी है

Sinabi ni Bhīṣma: “O Yudhiṣṭhira, kung ang isang tao, dahil sa pagmamataas, ay hindi nagbibigay ng nararapat na paggalang—ayon sa kanyang kakayahan—sa isang namamalimos na walang pagkakapit at walang ari-arian, ang taong iyon ay malupit. Ang pagwawalang-bahala sa mapagkumbabang humihingi kapag kaya namang magbigay ng angkop na paggalang ay paglabag sa makataong asal at sa dharma.”

Verse 10

अमित्रमपि चेद्‌ दीनं शरणैषिणमागतम्‌ | व्यसने यो<नुगृह्नाति स वै पुरुषसत्तम:,शत्रु भी यदि दीन होकर शरण पानेकी इच्छासे घरपर आ जाय तो संकटके समय जो उसपर दया करता है, वही मनुष्योंमें श्रेष्ठ है

Sinabi ni Bhīṣma: “Kahit ang kaaway, kung dumating na lugmok at naghahanap ng kanlungan, ang sinumang magpakita ng habag sa kanya sa oras ng kapahamakan ay tunay na pinakadakila sa mga tao. Pinakamahigpit na nasusubok ang dharma kapag ang awa ay iniaabot lampas sa pagkakaibigan—sa kaaway na bumagsak at humihingi ng pag-iingat.”

Verse 11

कृशाय कृतविद्याय वृत्तिक्षीणाय सीदते | अपहन्यात्‌ क्षुधां यस्तु न तेन पुरुष: सम:,विद्वान होनेपर भी जिसकी आजीविका क्षीण हो गयी है तथा जो दीन, दुर्बल और दुखी है, ऐसे मनुष्यकी जो भूख मिटा देता है उस पुरुषके समान पुण्यात्मा कोई नहीं है

Sinabi ni Bhīṣma: “Para sa taong payat na payat, bagaman may pinag-aralan, ngunit humina ang kabuhayan at nalulunod sa dalamhati—ang sinumang mag-alis ng kanyang gutom, walang kapantay na taong banal sa kanya. Ang pinakamataas na gantimpala ay nasa pagtaguyod sa marunong at sa napariwara sa pamamagitan ng napapanahong pagkain at tulong.”

Verse 12

क्रियानियमितान्‌ साधुन्‌ पुत्रदारैश्व॒ कर्शितान्‌ अयाचमानान्‌ कौन्तेय सर्वोपायैर्निमन्त्रयेत्‌,कुन्तीनन्दन! जो स्त्री-पुत्रोंक॒ पालनमें असमर्थ होनेके कारण विशेष कष्ट उठाते हैं; परंतु किसीसे याचना नहीं करते और सदा सत्कर्मोमें ही संलग्न रहते हैं, उन श्रेष्ठ पुरुषोंको प्रत्येक उपायसे सहायता देनेके लिये निमन्त्रित करना चाहिये

Sinabi ni Bhīṣma: “O anak ni Kuntī, sa lahat ng paraan ay dapat anyayahan at tulungan ang mga taong marangal na may disiplina sa matuwid na gawain, na napapagal sa bigat ng pag-aaruga sa asawa at mga anak, ngunit hindi namamalimos sa iba. Ang mga may pagpipigil na maybahay na tulad nila ay dapat tulungan nang hindi hinihintay na sila’y humingi.”

Verse 13

आशिषं ये न देवेषु न च मर्त्येषु कुर्वते । अर्लन्तो नित्यसंतुष्टास्तथा लब्धोपजीविन:,युधिष्ठिर! जो देवताओं और मनुष्योंसे किसी वस्तुकी कामना नहीं करते, सदा संतुष्ट रहते और जो कुछ मिल जाय, उसीपर निर्वाह करते हैं, ऐसे पूज्य द्विजवरोंका दूतोंद्वारा पता लगाओ और उन्हें निमन्त्रित करो। भारत! वे दुखी होनेपर विषधर सर्पके समान भयंकर हो जाते हैं; अतः उनसे अपनी रक्षा करो। कुरुनन्दन! सेवकों और आवश्यक सामग्रियोंसे युक्त तथा सम्पूर्ण कामनाओंकी प्राप्ति करानेके कारण सुखद गृह निवेदन करके उनका नित्यप्रति पूर्ण सत्कार करो

Sinabi ni Bhīṣma: “O Yudhiṣṭhira, hanapin—sa pamamagitan ng iyong mga sugo—ang mga kagalang-galang na pinakadakila sa mga ‘dalawang-beses na isinilang’: yaong hindi naghahangad ng anuman mula sa mga diyos o sa mga tao, kakaunti ang pagnanasa, laging nasisiyahan, at nabubuhay sa anumang dumarating. O Bhārata, kapag ang gayong mga tao ay napapailalim sa dalamhati, maaari silang maging nakapanghihilakbot na gaya ng makamandag na ahas; kaya’t ingatan mo ang sarili sa pamamagitan ng paggalang sa kanila. O supling ng Kuru, anyayahan sila sa isang tahanang kaaya-aya, may mga tagapaglingkod at kinakailangang kagamitan, at araw-araw ay igawad ang ganap na pag-asikaso; sapagkat ang kanilang kasiyahan ay pinagmumulan ng kagalingan at katuparan ng mga layunin.”

Verse 14

आशीविषसमेभ्यश्ष तेभ्यो रक्षस्व भारत । तान्‌ युक्तैरुपजिज्ञास्यस्तथा द्विजवरोत्तमान्‌,युधिष्ठिर! जो देवताओं और मनुष्योंसे किसी वस्तुकी कामना नहीं करते, सदा संतुष्ट रहते और जो कुछ मिल जाय, उसीपर निर्वाह करते हैं, ऐसे पूज्य द्विजवरोंका दूतोंद्वारा पता लगाओ और उन्हें निमन्त्रित करो। भारत! वे दुखी होनेपर विषधर सर्पके समान भयंकर हो जाते हैं; अतः उनसे अपनी रक्षा करो। कुरुनन्दन! सेवकों और आवश्यक सामग्रियोंसे युक्त तथा सम्पूर्ण कामनाओंकी प्राप्ति करानेके कारण सुखद गृह निवेदन करके उनका नित्यप्रति पूर्ण सत्कार करो

Wika ni Bhishma: “O Bharata (Yudhishthira), ingatan mo ang sarili mo laban sa mga taong ganyan—na tulad ng mga ahas na may kamandag. Sa pamamagitan ng mga sugo na may kakayahan, maingat mong siyasatin at kilalanin ang mga pinakadakilang pantas na Brahmana: yaong walang ninanais mula sa mga diyos o sa mga tao, laging nasisiyahan, at nabubuhay sa anumang dumarating nang hindi hinihingi. Kapag natagpuan mo sila, anyayahan mo at parangalan araw-araw sa ganap na pagtanggap at pag-aasikaso; sapagkat kapag ang mga iginagalang na asceta ay napighati, maaari silang maging nakapanghihilakbot gaya ng mga ahas na may lason.”

Verse 15

कृतैरावस थेैरननित्य॑ संप्रेष्यै: सपरिच्छदै: । निमन्त्रयेथा: कौरव्य सर्वकामसुखावहै:,युधिष्ठिर! जो देवताओं और मनुष्योंसे किसी वस्तुकी कामना नहीं करते, सदा संतुष्ट रहते और जो कुछ मिल जाय, उसीपर निर्वाह करते हैं, ऐसे पूज्य द्विजवरोंका दूतोंद्वारा पता लगाओ और उन्हें निमन्त्रित करो। भारत! वे दुखी होनेपर विषधर सर्पके समान भयंकर हो जाते हैं; अतः उनसे अपनी रक्षा करो। कुरुनन्दन! सेवकों और आवश्यक सामग्रियोंसे युक्त तथा सम्पूर्ण कामनाओंकी प्राप्ति करानेके कारण सुखद गृह निवेदन करके उनका नित्यप्रति पूर्ण सत्कार करो

Wika ni Bhishma: “O Kauravya (Yudhishthira), hanapin—sa pamamagitan ng mga sugo—ang mga kagalang-galang na pantas na Brahmana: yaong walang ninanais mula sa mga diyos o sa mga tao, laging nasisiyahan, at nabubuhay sa anumang dumarating nang hindi hinihingi. Anyayahan mo sila na may maayos na inihandang matutuluyan, mga tagapaglingkod, at lahat ng kailangang kagamitan—mga handog na nagdudulot ng nararapat na kaginhawaan. Sapagkat kapag ang mga taong tulad nila ay napighati, nagiging kakila-kilabot sila gaya ng mga ahas na may kamandag; kaya’t pangalagaan mo ang sarili mo sa pamamagitan ng paggalang sa kanila. Araw-araw, tanggapin mo sila sa iyong tahanan nang may ganap na paggalang at pag-aasikaso, sapagkat ang gayong pagpupugay ay nagdudulot ng kapakanan at ligaya.”

Verse 16

यदि ते प्रतिगृह्नीयु: श्रद्धापूतं युधिष्ठिर । कार्यमित्येव मन्वाना धार्मिका: पुण्यकर्मिण:,युधिष्ठिर! यदि तुम्हारा दान श्रद्धासे पवित्र और कर्तव्य-बुद्धिसे ही किया हुआ होगा तो पुण्यकर्मोंका अनुष्ठान करनेवाले वे धर्मात्मा पुरुष उसे उत्तम मानकर स्वीकार कर लेंगे

Wika ni Bhishma: “O Yudhishthira, kung ang iyong kaloob ay dalisay dahil sa taos-pusong pananampalataya at ibinigay mo lamang sa pag-iisip na ‘ito’y tungkulin,’ kung gayon ang mga taong matuwid at gumagawa ng kabanalan ay tatanggapin iyon bilang isang dakilang handog.”

Verse 17

विद्यास्नाता व्रतस्नाता ये व्यपाश्रित्य जीविन: । गूढस्वाध्यायतपसो ब्राह्मणा: संशितव्रता:,युद्धविजयी युधिष्ठिर! विद्वान, व्रतका पालन करनेवाले, किसी धनीका आश्रय लिये बिना ही जीवन निर्वाह करनेवाले, अपने स्वाध्याय और तपको गुप्त रखनेवाले तथा कठोर व्रतके पालनमें तत्पर जो ब्राह्मण हैं, जो शुद्ध, जितेन्द्रिय तथा अपनी ही स्त्रीसे संतुष्ट रहनेवाले हैं, उनके लिये तुम जो कुछ करोगे वह जगतमें तुम्हारे लिये कल्याणकारी होगा

Wika ni Bhishma: “O Yudhishthira, yaong mga Brahmanang nalinis ng kaalaman at ng mga panata, na nabubuhay nang hindi umaasa sa mayayaman, na itinatago ang kanilang sariling pag-aaral at pag-aayuno, at matatag sa mahihigpit na pagtalima—anumang pag-alalay at paggalang na ibibigay mo sa gayong mga dalisay at mapagpigil-sa-sarili, na nasisiyahan sa kanilang sariling marangal na asawa, ay magiging bukal ng kapakanan para sa iyo sa mundong ito.”

Verse 18

तेषु शुद्धेषु दान्तेषु स्वदारपरितोषिषु । यत्‌ करिष्यसि कल्याण तत्‌ ते लोके युधाम्पते,युद्धविजयी युधिष्ठिर! विद्वान, व्रतका पालन करनेवाले, किसी धनीका आश्रय लिये बिना ही जीवन निर्वाह करनेवाले, अपने स्वाध्याय और तपको गुप्त रखनेवाले तथा कठोर व्रतके पालनमें तत्पर जो ब्राह्मण हैं, जो शुद्ध, जितेन्द्रिय तथा अपनी ही स्त्रीसे संतुष्ट रहनेवाले हैं, उनके लिये तुम जो कुछ करोगे वह जगतमें तुम्हारे लिये कल्याणकारी होगा

Wika ni Bhishma: “Sa mga Brahmanang dalisay, mapagpigil-sa-sarili, at nasisiyahan sa kanilang sariling marangal na asawa, anumang mabuting gawa na iyong gawin, O panginoon ng mga mandirigma, ay magiging bukal ng kapakanan para sa iyo sa mundong ito.”

Verse 19

यथान्निहोत्रं सुहुतं सायंप्रातर्द्धिजातिना । तथा दत्तं द्विजातिभ्यो भवत्यथ यतात्मसु,द्विजके द्वारा सायं और प्रातःकाल विधिपूर्वक किया हुआ अग्निहोत्र जो फल प्रदान करता है, वही फल संयमी ब्राह्मणोंको दान देनेसे मिलता है

Wika ni Bhishma: Kung paanong ang Agnihotra na inihahandog nang wasto ng isang dvija (dalawang-ulit na isinilang) sa dapithapon at sa bukang-liwayway ay nagbubunga ng nararapat na gantimpala, gayon din ang handog na ibinibigay sa mga dvija—kapag sila’y may pagpipigil-sa-sarili—ay nagdudulot ng kaparehong kabutihang-loob at bisa ng merito.

Verse 20

एष ते विततो यज्ञ: श्रद्धापूत: सदक्षिण: । विशिष्ट: सर्वयज्ञेभ्यो ददतस्तात वर्तताम्‌,तात! तुम्हारे द्वारा किया जानेवाला विशाल दान-यज्ञ श्रद्धासे पवित्र एवं दक्षिणासे युक्त है। वह सब यज्ञोंसे बढ़कर है। तुझ दाताका वह यज्ञ सदा चालू रहे

Wika ni Bhishma: “Ang sakripisyong ito ng iyong pagbibigay—malawak ang saklaw—ay nalilinis ng pananampalataya (śraddhā) at may nararapat na dakṣiṇā, mga kaloob para sa mga karapat-dapat. Higit ito sa lahat ng ibang yajña. O mahal kong anak, habang nagpapatuloy kang magbigay, nawa’y manatiling walang patid ang handog na ito.”

Verse 21

निवापदानसलिलस्तादृशेषु युधिष्ठिर । निवसन्‌ पूजयंश्लैव तेष्वानृण्यं नियच्छति,युधिष्ठिर! पूर्वोक्त ब्राह्मणोंको पितरोंके लिये किये जानेवाले तर्पणकी भाँति दानरूपी जलसे तृप्त करके उन्हें निवास और आदर देते रहो। ऐसा करनेवाला पुरुष देवता आदिके ऋणसे मुक्त हो जाता है

Wika ni Bhishma: “O Yudhishthira, ang sinumang nagbibigay sa gayong mga tao ng ‘tubig’ ng kaloob—na gaya ng tarpaṇa, ang pag-aalay ng libasyon—at pinatitira sila (kasama niya) habang iginagalang at pinararangalan, ay nagkakamit ng paglaya mula sa pagkakautang. Kaya panatilihin mong nasisiyahan ang mga Brahmana na nabanggit kanina, gaya ng pagpapasaya sa mga Pitṛ sa pamamagitan ng tarpaṇa, sa ‘tubig’ ng kawanggawa; bigyan sila ng tahanan at marangal na pagtingin. Sa paggawa nito, napapalaya ang tao sa mga utang na iniuukol sa mga diyos at sa iba pa.”

Verse 22

य एवं नैव कुप्यन्ते न लुभ्यन्ति तृणेष्वपि । त एव नः पूज्यतमा ये चापि प्रियवादिन:,जो ब्राह्मण कभी क्रोध नहीं करते, जिनके मनमें एक तिनके भरका लोभ नहीं होता तथा जो प्रिय वचन बोलनेवाले हैं, वे ही हमलोगोंके परम पूज्य हैं

Wika ni Bhishma: Yaong mga hindi kailanman nagagalit, hindi nagpapadaig sa kasakiman kahit sa bagay na kasing-liit ng isang talim ng damo, at nagsasalita ng kaaya-aya at banayad na mga salita—sila lamang, para sa amin, ang pinakamarapat igalang.

Verse 23

एते न बहु मन्यन्ते न प्रवर्तन्ति चापरे । पुत्रवत्‌ परिपाल्यास्ते नमस्तेभ्यस्तथाभयम्‌,उपर्युक्त ब्राह्मण निःस्पृह होनेके कारण दाताके प्रति विशेष आदर नहीं प्रकट करते। इनमेंसे तो कितने ही धनोपार्जनके कार्यमें तो प्रवृत्त ही नहीं होते हैं। ऐसे ब्राह्मणोंका पुत्रवत्‌ पालन करना चाहिये। उन्हें बारंबार नमस्कार है। उनकी ओरसे हमें कोई भय न हो

Wika ni Bhishma: “Ang mga (Brahmanang) ito’y hindi gaanong nagpapahalaga sa pakinabang na makamundo, at may ilan sa kanila na ni hindi nakikibahagi sa paghahangad ng pag-iimpok ng yaman. Ang gayong mga Brahmana ay dapat pangalagaan at alagaan na parang sariling mga anak na lalaki. Pagpupugay sa kanila nang paulit-ulit; at mula sa kanilang panig, nawa’y wala tayong dapat ikatakot.”

Verse 24

ऋ्विक्पुरोहिताचार्या मृदुब्रह्म॒धरा हि ते । क्षात्रेणापि हि संसृष्टं तेज: शाम्यति वै द्विजे,ऋत्विक, पुरोहित और आचार्य--ये प्रायः कोमल स्वभाववाले और वेदोंको धारण करनेवाले होते हैं। क्षत्रियका तेज ब्राह्मणके पास जाते ही शान्त हो जाता है

Wika ni Bhishma: “Ang mga ritvik (mga saserdoteng panghandog), purohita (mga kapelyan ng hari), at acharya (mga guro) ay karaniwang mahinahon ang likas at tagapagdala ng karunungang Veda. Maging ang naglalagablab na kapangyarihan ng kshatriya, kapag sumagi sa isang brahmana, ay napapawi at humuhupa.”

Verse 25

अस्ति मे बलवानस्मि राजास्मीति युधिष्ठिर । ब्राह्मणान्‌ मा च पर्यश्रीवसोभिरशनेन च,युधिष्ठिर! “मेरे पास धन है, मैं बलवान्‌ हूँ और राजा हूँ ऐसा समझते हुए तुम ब्राह्मणोंकी उपेक्षा करके स्वयं ही अन्न और वस्त्रका उपभोग न करना

Wika ni Bhishma: “O Yudhishthira, huwag mong hayaang sumibol ang isip na—‘May yaman ako, malakas ako, ako ang hari.’ Dahil sa gayong pagmamataas, huwag mong hamakin ang mga Brahmana at saka ikaw lamang ang magtamasa ng pagkain at pananamit. Ang paghahari ay dapat isagawa nang may paggalang sa mga marurunong at may pagpipigil sa sariling pagluho.”

Verse 26

यच्छो भार्थ बलार्थ वा वित्तमस्ति तवानघ । तेन ते ब्राह्मणा: पूज्या: स्वधर्ममनुतिष्ठता,अनघ! तुम्हारे पास शरीर और घरकी शोभा बढ़ाने अथवा बलकी वृद्धि करनेके लिये जो धन है, उनके द्वारा स्वधर्मका अनुष्ठान करते हुए तुम्हें ब्राह्यणोंकी पूजा करनी चाहिये

Wika ni Bhishma: “O walang dungis, anumang yaman ang nasa iyo—maging para sa dangal ng iyong katawan at sambahayan, o para sa pagdagdag ng iyong lakas—sa yamang iyon ay igalang at tulungan mo ang mga Brahmana, habang matatag mong tinutupad ang sariling itinakdang dharma.”

Verse 27

नमस्कार्यास्तिथा विप्रा वर्तमाना यथातथम्‌ । यथासुखं यथोत्साहं ललन्तु त्वयि पुत्रवत्‌,इतना ही नहीं, तुम्हें उन ब्राह्मणोंको सदा नमस्कार करना चाहिये। वे अपनी रुचिके अनुसार जैसे चाहें रहें। तुम्हारे पास पुत्रकी भाँति उन्हें स्नेह प्राप्त होना चाहिये तथा वे सुख और उत्साहके साथ आनन्दपूर्वक रहें, ऐसी चेष्टा करनी चाहिये

Wika ni Bhishma: “Ang mga Brahmana ay laging karapat-dapat sa iyong mapitagang pagpupugay. Hayaan silang mamuhay ayon sa nais nila, sa paraang nababagay sa kanila. Ituring mo silang may pag-ibig na gaya ng sa mga anak, upang sa ilalim ng iyong pag-aaruga ay manahan silang masaya—maginhawa at may panibagong sigla.”

Verse 28

को ह्ाक्षयप्रसादानां सुहृदामल्पतोषिणाम्‌ । वृत्तिम् त्यवक्षेप्तुं त्ववन्य: कुरुसत्तम,कुरुश्रेष्ठ! जिनकी कृपा अक्षय है, जो अकारण ही सबका हित करनेवाले और थोड़ेमें ही संतुष्ट रहनेवाले हैं, उन ब्राह्मणोंको तुम्हारे सिवा दूसरा कौन जीविका दे सकता है

Wika ni Bhishma: “O pinakamahusay sa mga Kuru, sino pa ba kundi ikaw ang makapagbibigay ng ikabubuhay at pag-alalay sa gayong mga Brahmana—na ang biyaya’y di nauubos, likas na mabuting-loob sa lahat, at nasisiyahan na sa kaunti?”

Verse 29

यथा पत्याश्रयो धर्म: स्त्रीणां लोके सनातन: । सदैव सा गतिर्नान्या तथास्माकं द्विजातय:,जैसे इस संसारमें स्त्रियोंका सनातन धर्म सदा पतिकी सेवापर ही अवलम्बित है, उसी प्रकार ब्राह्मण ही सदैव हमारे आश्रय हैं। हमलोगोंके लिये उनके सिवा दूसरा कोई सहारा नहीं है

Wika ni Bhīṣma: “Kung paanong sa daigdig na ito, ang walang-kupas na tungkulin ng mga babae ay nakasalig sa asawa bilang sandigan—gayundin para sa amin, ang mga dvija (dalawang ulit na isinilang) ang laging kanlungan. Wala kaming ibang masisilungan maliban sa kanila.”

Verse 30

यदि नो ब्राह्मणास्तात संत्यजेयुरपूजिता: । पश्यन्तो दारुणं कर्म सततं क्षत्रिये स्थितम्‌

Wika ni Bhīṣma: “Anak ko, kung ang aming mga brāhmaṇa—na pinabayaan at hindi pinarangalan—ay tatalikod sa amin, matapos makita ang malupit at walang-humpay na gawang laging nakaugat sa landas ng kṣatriya, kung gayon (malalagay sa panganib ang kaayusan at kapakanan namin).”

Verse 31

अवेदानामयज्ञानामलोकानामवर्तिनाम्‌ | कस्तेषां जीवितेनार्थस्त्वां विना ब्राह्मणाश्रयम्‌

Wika ni Bhīṣma: “Para sa mga walang Veda, walang paghahandog (yajña), at hindi namumuhay sa wastong kaayusang moral, ano ang saysay ng kanilang buhay—lalo na kung wala ka, ang sandigan at kanlungan ng mga brāhmaṇa?”

Verse 32

तात! यदि ब्राह्मण क्षत्रियोंके द्वारा सम्मानित न हों तथा क्षत्रियमें सदा रहनेवाले निष्ठर कर्मको देखकर ब्राह्मण भी उनका परित्याग कर दें तो वे क्षत्रिय वेद, यज्ञ, उत्तम लोक और आजीविकासे भी भ्रष्ट हो जायेँ। उस दशामें ब्राह्मणोंका आश्रय लेनेवाले तुम्हारे सिवा उन दूसरे क्षत्रियोंक जीवित रहनेका क्या प्रयोजन है? ।। अन्न ते वर्तयिष्यामि यथा धर्म सनातनम्‌ | राजन्यो ब्राह्मणान्‌ राजन्‌ पुरा परिचचार ह

Wika ni Bhīṣma: “Anak ko, kung ang mga brāhmaṇa ay hindi pinararangalan ng mga kṣatriya, at kung ang mga brāhmaṇa—sa pagkakita sa palagiang kabagsikan ng gawaing nakaugat sa kṣatriya—ay tatalikod din sa kanila, kung gayon ang mga kṣatriyang iyon ay mahuhulog mula sa Veda, mula sa yajña, mula sa pinakamataas na mga daigdig, at maging sa kanilang ikabubuhay. Sa gayong kalagayan, ano pa ang saysay ng buhay ng ibang kṣatriya—maliban sa iyo—na kumakanlong sa mga brāhmaṇa? Aalagaan kita ng pagkain ayon sa walang-hanggang Dharma; sapagkat noong unang panahon, O hari, ang kṣatriya ay naglilingkod sa mga brāhmaṇa.”

Verse 33

दूराच्छूद्रेणोपचर्यो ब्राह्मणो5ग्निरिव ज्वलन्‌

Wika ni Bhīṣma: “Ang brāhmaṇa na naglalagablab na parang apoy ay dapat paglingkuran ng isang śūdra mula lamang sa malayo.”

Verse 34

संस्पर्शपरिचर्यस्तु वैश्येन क्षत्रियेण च । ब्राह्मण अग्निके समान तेजस्वी हैं; अतः शूद्रको दूरसे ही उनकी सेवा करनी चाहिये। उनके शरीरके स्पर्शपूर्वक सेवा करनेका अधिकार केवल क्षत्रिय और वैश्यको ही है ।। ३३ ई || मृदुभावान्‌ सत्यशीलान्‌ सत्यधर्मानुपालकान्‌

Sinabi ni Bhīṣma: “Ang paglilingkod na may pisikal na paghipo ay pinahihintulutan lamang sa Kṣatriya at Vaiśya. Yamang ang mga Brāhmaṇa ay itinuturing na may ningning na tulad ng apoy, ang isang Śūdra ay dapat maglingkod sa kanila mula sa malayo. Ang karapatang maglingkod na nangangailangan ng paghipo sa kanilang katawan ay para lamang sa Kṣatriya at Vaiśya. (At sila’y inilalarawan pa bilang) banayad ang kalooban, tapat sa asal, at matatag sa pagsunod sa dharma ng katotohanan.”

Verse 35

अपरेषां परेषां च परेभ्यश्षापि ये परे,छोटे-बड़े और बड़ोंसे भी बड़े जो क्षत्रिय तेज और बलसे तप रहे हैं, उन सबके तेज और तप ब्राह्मणोंके पास जाते ही शान्त हो जाते हैं

Sinabi ni Bhīṣma: “Maging sila man ay mababa, mataas, o higit pa sa mataas—yaong mga Kṣatriya na naglalagablab sa giting at lakas, na wari’y pinaiinit ng sarili nilang kapangyarihan—pagdating nila sa harap at saklaw ng mga Brāhmaṇa, ang apoy ng kanilang lakas at ang init ng kanilang pag-aayuno at pagsasakripisyo ay napapawi. Itinuturo nito na ang espirituwal na awtoridad at pagpipigil na kinakatawan ng mga Brāhmaṇa ay nakapapakalma sa marahas na ningning ng kapangyarihang makamundo, at inilalagay ang lakas sa ilalim ng pamamahala ng dharma.”

Verse 36

क्षत्रियाणां प्रतपतां तेजसा च बलेन च | ब्राह्मणेष्वेव शाम्यन्ति तेजांसि च तपांसि च,छोटे-बड़े और बड़ोंसे भी बड़े जो क्षत्रिय तेज और बलसे तप रहे हैं, उन सबके तेज और तप ब्राह्मणोंके पास जाते ही शान्त हो जाते हैं

Sinabi ni Bhīṣma: “Maging ang mga Kṣatriya na naglalagablab sa kapangyarihang panghari—nagniningas sa karangalan at lakas—ay nakadarama na ang kanilang apoy na kapangyarihan at init ng kanilang pag-aayuno at pagsasakripisyo ay humuhupa kapag sila’y pumasok sa harap at saklaw ng mga Brāhmaṇa. Ipinahihiwatig ng taludtod ang isang kaayusang etikal: ang espirituwal na awtoridad at pagpipigil ay nagpapahinahon sa lakas na makamundo, at itinutuwid ang kapangyarihan tungo sa dharma, hindi sa pananakop.”

Verse 37

न मे पिता प्रियतरो न त्वं तात तथा प्रिय: । न मे पितु: पिता राजन्‌ न चात्मा न च जीवितम्‌

Sinabi ni Bhīṣma: “Sa akin, walang higit na mahal kaysa aking ama; at ikaw rin, mahal kong anak, ay gayon ding mahal. Ngunit, O Hari, ni ang ama ng aking ama, ni ang aking sarili, ni maging ang aking buhay ay hindi kasinghalaga ng tungkuling aking pinanghahawakan—kaya hindi ko iiwan ang tama alang-alang sa pag-ibig at pagkalinga.”

Verse 38

तात! मुझे ब्राह्मण जितने प्रिय हैं, उतने मेरे पिता, तुम, पितामह, यह शरीर और जीवन भी प्रिय नहीं हैं ।। त्वत्तश्न मे प्रियतर: पृथिव्यां नास्ति कश्नन | त्वत्तोडपि मे प्रियतरा ब्राह्मणा भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ! इस पृथ्वीपर तुमसे अधिक प्रिय मेरे लिये दूसरा कोई नहीं है; परंतु ब्राह्मण तुमसे भी बढ़कर प्रिय हैं

Sinabi ni Bhīṣma: “Mahal kong anak! Kung gaano kamahal sa akin ang mga Brāhmaṇa, hindi kasingmahal niyon ang aking ama, ikaw, ang aking ninuno, ang katawang ito, at ang buhay na ito. O pinakamainam sa angkan ng Bharata! Sa ibabaw ng lupa, wala nang higit pang mahal sa akin kaysa sa iyo; ngunit ang mga Brāhmaṇa ay higit pang mahal sa akin kaysa sa iyo.”

Verse 39

ब्रवीमि सत्यमेतच्च यथाहं पाण्डुनन्दन । तेन सत्येन गच्छेयं लोकान्‌ यत्र च शान्तनु:,पाण्डुनन्दन! मैं यह सच्ची बात कह रहा हूँ और चाहता हूँ कि इस सत्यके प्रभावसे मैं उन्हीं लोकोंमें जाऊँ जहाँ मेरे पिता शान्तनु गये हैं

Sinabi ni Bhīṣma: “O anak ni Pāṇḍu, sinasabi ko ito bilang katotohanan, gaya ng tunay na anyo nito. Sa kapangyarihan ng katotohanang iyon, nawa’y marating ko ang mga daigdig na pinuntahan ng aking ama na si Śāntanu.”

Verse 40

पश्येयं च सतां लोकान्‌ शुचीन्‌ ब्रह्मपुरस्कृतान्‌ | तत्र मे तात गन्तव्यमहद्बाय च चिराय च,इस सत्यके प्रभावसे ही मैं सत्पुरुषोंके उन पवित्र लोकोंका दर्शन कर रहा हूँ जहाँ ब्राह्मणों और ब्रह्माजीकी प्रधानता है। तात! मुझे शीघ्र ही चिरकालके लिये उन लोकोंमें जाना है

“At nawa’y makita ko ang malilinis na daigdig ng mga banal, na pinangungunahan ng Brahmā. Anak ko, doon ako dapat magtungo sa lalong madaling panahon, at manahan doon nang mahabang panahon.”

Verse 41

सो5हमेतादृशाल्लॉकान्‌ दृष्टवा भरतसत्तम | यन्मे कृतं ब्राह्मणेषु न तप्ये तेन पार्थिव,भरतश्रेष्ठ! पृथ्वीनाथ! ब्राह्मणोंके लिये मैंने जो कुछ किया है, उसके फलस्वरूप ऐसे पुण्यलोकोंका दर्शन करके मुझे संतोष हो गया है। अब मैं इस बातके लिये संतप्त नहीं हूँ कि दूसरा कोई पुण्य क्‍यों नहीं किया?

Sinabi ni Bhīṣma: “O pinakamainam sa mga Bharata, O hari, nang makita ko ang gayong mga daigdig ng kabutihan, nasiyahan ako sa bunga ng mga ginawa ko para sa mga Brahmana. Kaya, O mahal na hari, hindi ako nagdadalamhati—ni hindi ako sinusunog ng pagsisisi na nagsasabing, ‘Bakit hindi ako gumawa pa ng ibang mabuting gawa?’”

Verse 58

इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें बगीचा लगाने और तालाब बनानेका वर्णन नामक जअद्ठावनवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sa gayon nagwakas ang ikalimampu’t walong kabanata ng Anuśāsana Parva ng Śrī Mahābhārata, sa loob ng bahaging Dāna-dharma, na pinamagatang “Paglalarawan sa Pagtatanim ng mga Hardin at Pagpapatayo ng mga Lawa.”

Verse 59

इति श्रीमहा भारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि एकोनषष्टितमो5ध्याय:

Iti—sa gayon nagwakas ang ikaanimnapu’t isang kabanata sa bahaging Dāna-dharma ng Anuśāsana Parva sa Śrī Mahābhārata.

Verse 346

आशीविषानिव क्रुद्धांस्तानुपाचरत द्विजान्‌ | ब्राह्मण स्वभावत: कोमल, सत्यवादी और सत्य-धर्मका पालन करनेवाले होते हैं, परंतु जब वे कुपित होते हैं तब विषैले सर्पके समान भयंकर हो जाते हैं। अतः तुम सदा ब्राह्मणोंकी सेवा करते रहो

Sinabi ni Bhishma: “Paglingkuran mo ang mga Brahmanang dalawang-ulit na isinilang na para bang humaharap ka sa mga makamandag na ahas kapag sila’y nagngangalit. Sa likas na pagkatao, ang mga Brahmana ay maamo, tapat sa katotohanan, at matatag sa pagsunod sa dharmang may katotohanan; ngunit kapag napukaw sa galit, nagiging kakila-kilabot sila na gaya ng mga ahas na may lason. Kaya’t lagi kang magpatuloy sa paglilingkod at magalang na pag-uugali sa mga Brahmana.”

Verse 3236

वैश्यो राजन्यमित्येव शूद्रो वैश्यमिति श्रुति: । राजन! अब मैं तुम्हें सनातन कालका धार्मिक व्यवहार कैसा है, यह बताऊँगा। हमने सुना है पूर्वकालनमें क्षत्रिय ब्राह्मणोंकी, वैश्य क्षत्रियोंकी और शूद्र वैश्योंकी सेवा किया करते थे

Sinabi ni Bhishma: “Ipinahahayag ng tradisyon (Śruti): ‘Ang Vaiśya ay naglilingkod sa Kṣatriya, at ang Śūdra ay naglilingkod sa Vaiśya.’ O Hari, ngayo’y ipaliliwanag ko sa iyo kung ano ang matuwid na asal-panlipunan sa sinaunang kaayusang pinararangalan magpahanggang ngayon. Narinig namin na noong unang panahon, ang mga Kṣatriya ay naglilingkod sa mga Brāhmaṇa, ang mga Vaiśya ay naglilingkod sa mga Kṣatriya, at ang mga Śūdra ay naglilingkod sa mga Vaiśya.”