Adhyaya 135

Verse 1

2 अं ड-ऑ का त्रिशर्दाधिकशततमो<्ध्याय: अरुन्धती, धर्मराज और चित्रगुप्तद्वारा धर्मसम्बन्धी रहस्यका वर्णन भीष्म उवाच ततस्त्वृषिगणा: सर्वे पितरश्न॒ सदेवता: । अरुन्धतीं तपोवृद्धामपृच्छन्त समाहिता:,भीष्मजी कहते हैं--राजन्‌! तदनन्तर सभी ऋषियों, पितरों और देवताओंने तपस्यामें बढ़ी-चढ़ी हुई अरुन्धती देवीसे, जो शील और शक्तिमें महात्मा वसिष्ठजीके ही समान थीं, एकाग्रचित्त होकर पूछा--“भद्रे! हम आपके मुँहसे धर्मका रहस्य सुनना चाहते है। आपकी दृष्टिमें जो गुह्मतम धर्म हो, उसे बतानेकी कृपा करें”

Wika ni Bhishma: Pagkaraan, ang lahat ng pangkat ng mga rishi, kasama ang mga Pitṛ at ang mga diyos, ay lumapit kay Arundhatī—na naging dakila sa pamamagitan ng matinding pag-aayuno at pagninilay—at sa payapang isip ay nagtanong sa kanya, na nagnanais marinig mula sa kanyang bibig ang pinakamalalim na lihim ng dharma.

Verse 2

समानशीलां वीर्येण वसिष्ठस्थ महात्मन: । त्वत्तों धर्मरहस्यानि श्रोतुमिच्छामहे वयम्‌ । यत्ते गुहमतमं भद्ठे तत्‌ प्रभाषितुमरहसि,भीष्मजी कहते हैं--राजन्‌! तदनन्तर सभी ऋषियों, पितरों और देवताओंने तपस्यामें बढ़ी-चढ़ी हुई अरुन्धती देवीसे, जो शील और शक्तिमें महात्मा वसिष्ठजीके ही समान थीं, एकाग्रचित्त होकर पूछा--“भद्रे! हम आपके मुँहसे धर्मका रहस्य सुनना चाहते है। आपकी दृष्टिमें जो गुह्मतम धर्म हो, उसे बतानेकी कृपा करें”

Wika ni Bhishma: “O marangal na ginang, kapantay ka sa asal at sa lakas na espirituwal ng dakilang rishi na si Vasiṣṭha. Mula sa iyo nais naming marinig ang mga lihim na simulain ng dharma. Anuman ang itinuturing mong pinakatago at pinakamalalim na dharma—ipahayag mo, aming hinihiling.”

Verse 3

अरुन्धत्युवाच तपोवृद्धिर्मया प्राप्ता भवतां स्मरणेन वै । भवतां च प्रसादेन धर्मान्‌ वक्ष्यामि शाश्वतान्‌,अरुन्धती बोली--देवगण! आपलोगोंने मुझे स्मरण किया, इससे मेरे तपकी वृद्धि हुई है। अब मैं आप ही लोगोंकी कृपासे गोपनीय रहस्योंसहित सनातन धर्मोंका वर्णन करती हूँ, आपलोग वह सब सुनें। जिसका मन शुद्ध हो, उस श्रद्धालु पुरुषको ही इन धर्मोंका उपदेश करना चाहिये

Sinabi ni Arundhatī: “Sa pag-alaala ninyo sa akin, lumago ang aking kapangyarihan ng pag-aayuno at pagninilay. At sa inyong kagandahang-loob, ilalahad ko ngayon ang walang hanggang mga simulain ng dharma, kasama ang mga panloob na kahulugang dapat ingatan. Makinig kayo. Ang mga aral na ito’y dapat ituro lamang sa taong may pananampalataya at may dalisay na isip.”

Verse 4

सगुह्यान्‌ सरहस्यांश्न॒ तान्‌ शृणुध्वमशेषत: । श्रद्दधाने प्रयोक्तव्या यस्य शुद्धं तथा मन:,अरुन्धती बोली--देवगण! आपलोगोंने मुझे स्मरण किया, इससे मेरे तपकी वृद्धि हुई है। अब मैं आप ही लोगोंकी कृपासे गोपनीय रहस्योंसहित सनातन धर्मोंका वर्णन करती हूँ, आपलोग वह सब सुनें। जिसका मन शुद्ध हो, उस श्रद्धालु पुरुषको ही इन धर्मोंका उपदेश करना चाहिये

Wika ni Bhishma: “Makinig kayo nang lubos sa mga aral na ito, na naglalaman ng mga bagay na lihim at ng malalalim na hiwaga. Dapat lamang itong ituro sa taong may pananampalataya at may isip na dalisay.”

Verse 5

अश्रद्दधानो मानी च ब्रह्महा गुरुतल्पग: । असम्भाष्या हि चत्वारो नैषां धर्म: प्रकाशयेत्‌,जो श्रद्धासे रहित, अभिमानी, ब्रह्महत्यारे और गुरुस्त्रीगामी हैं, इन चार प्रकारके मनुष्योंस बात भी नहीं करनी चाहिये। इनके सामने धर्मके रहस्यको प्रकाशित न करे

Wika ni Bhishma: “Ang walang pananampalataya, ang mapagmataas, ang pumatay ng isang brāhmaṇa, at ang lumapastangan sa higaan ng guro (ibig sabihin, nangalunya sa asawa ng guru)—ang apat na ito’y hindi karapat-dapat kahit kausapin. Sa harap nila, huwag ilantad ang mga simulain at panloob na diwa ng dharma.”

Verse 6

अहन्यहनि यो दद्यात्‌ कपिलां द्वादशी: समा: । मासि मासि च सत्रेण यो यजेत सदा नर:,जो मनुष्य बारह वर्षोतक प्रतिदिन एक-एक कपिला गौका दान करता है, हर महीनेमें निरन्तर सत्रयाग चलाता और ज्येष्ठपुष्कर तीर्थमें जाकर एक लाख गोदान करता है, उसके धर्मका फल उस मनुष्यके बराबर नहीं हो सकता, जिसके द्वारा की हुई सेवासे अतिथि संतुष्ट हो जाता है

Wika ni Bhishma: “Kahit pa ang isang tao’y magbigay, araw-araw, ng isang kapilang baka sa loob ng labindalawang ganap na taon, at kahit pa buwan-buwan ay magpanatili siya ng walang patid na handog-sakripisyo, hindi pa rin mapapantayan ng gantimpala ng mga gawaing iyon ang bunga na nakakamit ng taong sa pamamagitan ng kanyang paglilingkod ay tunay na napapasaya ang panauhin.”

Verse 7

गवां शतसहसंत्रं च यो दद्याज्ज्येष्ठपुष्करे । न तद्धर्मफलं तुल्यमतिथिर्यस्य तुष्यति,जो मनुष्य बारह वर्षोतक प्रतिदिन एक-एक कपिला गौका दान करता है, हर महीनेमें निरन्तर सत्रयाग चलाता और ज्येष्ठपुष्कर तीर्थमें जाकर एक लाख गोदान करता है, उसके धर्मका फल उस मनुष्यके बराबर नहीं हो सकता, जिसके द्वारा की हुई सेवासे अतिथि संतुष्ट हो जाता है

Wika ni Bhishma: “Kahit pa ang isang tao’y magbigay ng isang daang libong baka sa Jyeṣṭha-Puṣkara, ang gantimpalang panrelihiyon mula roon ay hindi kapantay ng gantimpala ng taong ang panauhin ay tunay na nasisiyahan sa paglilingkod na iniaalay niya.”

Verse 8

श्रूयतां चापरो धर्मो मनुष्याणां सुखावह: । श्रद्दधानेन कर्तव्य: सरहस्यो महाफल:,अब मनुष्योंके लिये सुखदायक तथा महान्‌ फल देनेवाले दूसरे धर्मका रहस्यसहित वर्णन सुनो। श्रद्धापूर्वक इसका पालन करना चाहिये

Wika ni Bhishma: “Ngayon, pakinggan ninyo ang isa pang anyo ng dharma na nagdudulot ng kaligayahan sa mga tao. Dapat itong isagawa nang may pananampalataya; itinuturo ito kasama ang panloob na lihim, at nagbubunga ng dakilang gantimpala.”

Verse 9

कल्यमुत्थाय गोमध्ये गृह दर्भान्‌ सहोदकान्‌ । निषिज्चेत गवां शुद्ध मस्तकेन च तज्जलम्‌

Sinabi ni Bhīṣma: “Sa madaling-araw, bumangon at pumunta sa gitna ng mga baka, magdala ng damong kuśa na may kasamang tubig, at wisikan ang mga baka. Pagkatapos maging dalisay, wisikan din ng tubig na iyon ang sariling ulo.”

Verse 10

श्रूयन्ते यानि तीर्थानि त्रिषु लोकेषु कानिचित्‌,तीनों लोकोंमें सिद्ध, चारण और महर्षियोंसे सेवित जो कोई भी तीर्थ सुने जाते हैं, उन सबमें स्नान करनेसे जो फल मिलता है वही गायोंके सींगके जलसे अपने मस्तकको सींचनेसे प्राप्त होता है

Sinabi ni Bhīṣma: “Anumang mga banal na tawiran (tīrtha) na nababalitaan sa tatlong daigdig—yaong iginagalang at dinadalaw ng mga Siddha, Cāraṇa, at mga dakilang rishi—ang kapakinabangang espirituwal na nakukuha sa pagligo sa lahat ng iyon ay nakukuha rin, sa kaparehong antas, sa pagwisik sa ulo ng tubig na dumampi sa mga sungay ng baka.”

Verse 11

सिद्धचारणजुष्टानि सेवितानि महर्षिभि: । अभिषेक: समस्तेषां गवां शूड्रोदकस्य च,तीनों लोकोंमें सिद्ध, चारण और महर्षियोंसे सेवित जो कोई भी तीर्थ सुने जाते हैं, उन सबमें स्नान करनेसे जो फल मिलता है वही गायोंके सींगके जलसे अपने मस्तकको सींचनेसे प्राप्त होता है

Sinabi ni Bhīṣma: “Ang mga tīrtha na tanyag sa tatlong daigdig—pinupuntahan ng mga Siddha at Cāraṇa at dinadalaw ng mga dakilang rishi—ang kabutihang nakukuha sa pagligo sa lahat ng iyon ay nakukuha rin sa pagwisik sa ulo ng tubig na dumaloy sa mga sungay ng baka.”

Verse 12

साधु साध्विति चोद्दिष्टं देवतै: पितृभिस्तथा । भूतैश्नेव सुसंहृष्टे: पूजिता साप्यरुन्धती,यह सुनकर देवता, पितर और समस्त प्राणी बहुत प्रसन्न हुए। उन सबने उन्हें साधुवाद दिया और अरुन्धती देवीकी भूरि-भूरि प्रशंसा की

Sinabi ni Bhīṣma: “Nang marinig ito, ang mga diyos, ang mga ninuno, at ang lahat ng nilalang ay napuspos ng galak. Pinapurihan nila siya sa sigaw na ‘Mabuti! Mabuti!’ at si Arundhatī ay pinarangalan at pinuri nang sagana.”

Verse 13

पितामह उवाच अहो धर्मों महाभागे सरहस्य उदाहृत: । वरं ददामि ते धन्ये तपस्ते वर्धतां सदा,ब्रह्माजीने कहा--महाभागे! तुम धन्य हो, तुमने रहस्यसहित अद्भुत धर्मका वर्णन किया है। मैं तुम्हें वरदान देता हूँ, तुम्हारी तपस्या सदा बढ़ती रहे

Sinabi ni Pitāmaha: “Ah! O marangal na ginang, naipaliwanag mo ang Dharma sa kahanga-hangang paraan, kasama ang lihim nitong kalooban. O pinagpala, ipinagkakaloob ko sa iyo ang isang biyaya—nawa’y patuloy na lumago ang iyong tapas (mahigpit na pag-aayuno at pagsasanay-espirituwal).”

Verse 14

यम उवाच रमणीया कथा दिव्या युष्मत्तो या मया श्रुता । श्रूयतां चित्रगुप्तस्य भाषितं मम च प्रियम्‌

Wika ni Yama: “Ang kaaya-aya at banal na salaysay na aking narinig mula sa inyo ay tunay na karapat-dapat hangaan. Ngayon, pakinggan ninyo ang mga salitang binigkas ni Citragupta—mga salitang mahal at nakalulugod din sa akin.”

Verse 15

यमराजने कहा--देवताओ और महर्षियो! मैंने आपलोगोंके मुखसे दिव्य एवं मनोरम कथा सुनी है, अब आपलोग चित्रगुप्तका तथा मेरा भी प्रिय भाषण सुनिये ।। रहस्यं धर्मसंयुक्तं शक्‍्यं श्रोतुं महर्षिभि: । श्रद्दधानेन मर्त्येन आत्मनो हितमिच्छता,इस धर्मयुक्त रहस्यको महर्षि भी सुन सकते हैं। अपना हित चाहनेवाले श्रद्धालु मनुष्यको भी इसे श्रवण करना चाहिये

Wika ni Yama: “O mga diyos at mga dakilang rishi! Mula sa inyong sariling mga labi ay narinig ko ang isang salaysay na banal at kaaya-aya. Ngayon, pakinggan ninyo ang mga salitang mahal kapwa kay Citragupta at sa akin. Ito ay isang lihim na aral na kaugnay ng dharma—nararapat pakinggan ng mga dakilang pantas; at dapat ding pakinggan ng isang mortal na may pananampalataya at naghahangad ng tunay na kapakanan ng sarili.”

Verse 16

न हि पुण्यं तथा पापं कृतं किंचिद्‌ विनश्यति । पर्वकाले च यत्‌ किंचिदादित्यं चाधितिष्ठति

Wika ni Yama: “Tunay nga, walang kabutihan o kasalanang nagawa ang tuluyang nawawala. At anumang gawin sa tamang panahon—sa ilalim ng pamamatnubay ng Araw—ay napapaloob sa kaayusang moral at nagbubunga ng nararapat na bunga.”

Verse 17

मनुष्यका किया हुआ कोई भी पुण्य तथा पाप भोगके बिना नष्ट नहीं होता। पर्वकालमें जो कुछ भी दान किया जाता है, वह सब सूर्यदेवके पास पहुँचता है ।। प्रेतलोक॑ गते मत्यें तत्‌ तत्‌ सर्व विभावसु: । प्रतिजानाति पुण्यात्मा तच्च तत्रोपयुज्यते

Wika ni Yama: “Walang kabutihan o kasalanang nagawa ng tao ang nawawala nang hindi muna napapasan ang bunga. Sa mga banal na panahon ng pagdiriwang ayon sa panahon, ang anumang naipamigay ay umaabot sa Diyos-Araw. Kapag ang isang tao’y nakarating na sa daigdig ng mga yumao, kinikilala at inihahatid doon ng Araw—si Vibhāvasu—sa wastong paraan ang lahat ng handog na ibinigay sa mga sagradong pagkakataong iyon. Kaya’t walang gawa ang nasasayang; bawat isa’y dumarating sa nararapat na bunga.”

Verse 18

जब मनुष्य प्रेतलोकको जाता है, उस समय सूर्यदेव वे सारी वस्तुएँ उसे अर्पित कर देते हैं और पुण्यात्मा पुरुष परलोकमें उन वस्तुओंका उपभोग करता है ।। किंचिद्‌ धर्म प्रवक्ष्यामि चित्रगुप्तमतं शुभम्‌ । पानीयं चैव दीपं च दातव्यं सततं तथा,अब मैं चित्रगुप्तके मतके अनुसार कुछ कल्याण-कारी धर्मका वर्णन करता हूँ। मनुष्यको जलदान और दीपदान सदा ही करने चाहिये

Wika ni Yama: “Kapag ang tao’y naparoon sa daigdig ng mga yumao, inihahandog sa kanya ng Diyos-Araw ang lahat ng mga alay na iyon, at ang matuwid na kaluluwa’y nagtatamasa nito sa kabilang buhay. Ngayon ay ipahahayag ko ang isang bahagi ng mapalad na dharma, ayon sa pananaw ni Citragupta: dapat laging magbigay ng handog na tubig na maiinom, at gayundin ng handog na ilawan (liwanag).”

Verse 19

उपानहौ च छत्रं च कपिला च यथातथम्‌ । पुष्करे कपिला देया ब्राह्मणे वेदपारगे

Wika ni Yama: “Dapat magbigay ng sandalyas at payong, at gayundin ng isang kapilā—isang bakang kulay kayumangging-dilaw—ayon sa nararapat. Sa Puṣkara, ang isang kapilā na baka ay dapat ihandog sa isang Brāhmaṇa na ganap na bihasa sa mga Veda.”

Verse 20

अयं चैवापरो धर्मश्नित्रगुप्तेन भाषित:

Wika ni Yama: “At ito rin ay isa pang tuntunin ng dharma, gaya ng ipinahayag ni Śnitragupta.”

Verse 21

फलमस्य पृथक्‍्त्वेन श्रोतुमर्हन्ति सत्तमा: । प्रलयं सर्वभूतैस्तु गन्तव्यं कालपर्ययात्‌

O pinakamainam sa mga banal, nararapat ninyong marinig ang natatanging bunga nito. Ngunit sa pag-ikot ng Panahon, ang lahat ng nilalang ay di-maiiwasang tutungo sa pagkalusaw (pralaya).

Verse 22

इसके सिवा यह एक दूसरा धर्म भी चित्रगुप्तने बताया है। उसके पृथक्‌ू-पृथक्‌ फलका वर्णन सभी साधु पुरुष सुनें। समस्त प्राणी कालक्रमसे प्रलयको प्राप्त होते हैं ।। तत्र दुर्गमनुप्राप्ता: क्षुत्तृष्णारिपीडिता: । दहामाना विपच्यन्ते न तत्रास्ति पलायनम्‌

Doon, pagdating sa isang pook na mahirap tawirin, ang mga nilalang ay pinahihirapan ng mga kaaway na gutom at uhaw. Sa pagkapaso, wari’y sila’y “niluluto” ng pagdurusa; mula roon ay walang pagtakas.

Verse 23

पापोंके कारण दुर्गम नरकमें पड़े हुए प्राणी भूख-प्याससे पीड़ित हो अतामें जलते हुए पकाये जाते हैं। वहाँ उस यातनासे निकल भागनेका कोई उपाय नहीं है ।। अन्थकाररं तमो घोरें प्रविशन्त्यल्पबुद्धय: । तत्र धर्म प्रवक्ष्यामि येन दुर्गाणि संतरेत्‌,मन्दबुद्धि मनुष्य ही नरकके घोर दुःखमय अन्धकारमें प्रवेश करते हैं। उस अवसरके लिये मैं धर्मका उपदेश करता हूँ, जिससे मनुष्य दुर्गम नरकसे पार हो सकता है

Ang mga kapos sa unawa ay pumapasok sa nakapangingilabot na dilim—pawang kadiliman. Kaya aking ipahahayag ang landas ng dharma, na sa pamamagitan nito’y malalampasan ng tao ang gayong mga kalagayang mahirap tawirin.

Verse 24

अल्पव्ययं महार्थ च प्रेत्य चैव सुखोदयम्‌ । पानीयस्य गुणा दिव्या: प्रेतलोके विशेषत:,उस धर्ममें व्यय बहुत थोड़ा है, परंतु लाभ महान्‌ है। उससे मृत्युके पश्चात्‌ भी उत्तम सुखकी प्राप्ति होती है। जलके गुण दिव्य हैं। प्रेतलोकमें ये गुण विशेषरूपसे लक्षित होते हैं

Wika ni Yama: “Ang dharmang ito’y nangangailangan lamang ng munting gugol, ngunit nagbubunga ng dakilang pakinabang; at maging pagkaraan ng kamatayan ay nagdudulot ng pagsilang ng tunay na kaligayahan. Ang mga katangian ng tubig ay banal, at sa daigdig ng mga yumao ay lalo itong nahahayag.”

Verse 25

तत्र पुण्योदका नाम नदी तेषां विधीयते । अक्षयं सलिलं तत्र शीतलं हामृतोपमम्‌

Doon, para sa kanila, itinalaga ang isang ilog na tinatawag na Puṇyodakā. Ang tubig nito’y di nauubos—malamig, dalisay, at tulad ng nektar.

Verse 26

वहाँ पुण्योदका नामसे प्रसिद्ध नदी है, जो यमलोकनिवासियोंके लिये विहित है। उसमें अमृतके समान मधुर, शीतल एवं अक्षय जल भरा रहता है ।। स तत्र तोयं पिबति पानीयं य: प्रयच्छति । प्रदीपस्य प्रदानेन श्रूयतां गुणविस्तर:,जो यहाँ जलदान करता है, वही परलोकमें जानेपर उस नदीका जल पीता है। अब दीपदानसे जो अधिकाधिक लाभ होता है, उसको सुनो

Wika ni Yama: Doon ay may isang ilog na tanyag na tinatawag na Puṇyodakā, na itinalaga para sa mga nananahan sa kaharian ni Yama. Puno iyon ng tubig na gaya ng nektar—matamis, malamig, at di nauubos. Sinumang nagkakaloob ng inuming tubig dito sa daigdig, pagdating sa kabilang buhay ay iinom ng tubig ng ilog na iyon. Ngayon, pakinggan ang mas malawak na salaysay ng mga gantimpalang nagmumula sa pag-aalay ng ilawan (dīpa-dāna).

Verse 27

तमो<न्धकारं नियतं दीपदो न प्रपश्यति । प्रभां चास्य प्रयच्छन्ति सोमभास्करपावका:,दीपदान करनेवाला मनुष्य नरकके नियत अन्धकारका दर्शन नहीं करता। उसे चन्द्रमा, सूर्य और अग्नि प्रकाश देते रहते हैं

Wika ni Yama: “Ang nagkakaloob ng ilawan ay hindi makakakita ng tiyak na dilim ng impiyerno. Sa halip, ang Buwan, ang Araw, at ang Apoy ay patuloy na magbibigay sa kanya ng kanilang liwanag.”

Verse 28

देवताश्चानुमन्यन्ते विमला: सर्वतो दिशः । द्योतते च यथा55दित्य: प्रेतलोकगतो नर:

Wika ni Yama: “Maging ang mga diyos ay pumapayag, at ang lahat ng dako ay nagiging dalisay at mapalad. Ang taong nakarating sa daigdig ng mga yumao ay magniningning doon na parang araw.”

Verse 29

देवता भी दीपदान करनेवालेका आदर करते हैं। उसके लिये सम्पूर्ण दिशाएँ निर्मल होती हैं तथा प्रेतलोकमें जानेपर वह मनुष्य सूर्यके समान प्रकाशित होता है ।। तस्माद्‌ दीप: प्रदातव्य: पानीयं च विशेषतः । कपिलां ये प्रयच्छन्ति ब्राह्मणे वेदपारगे

Wika ni Yama: Kaya nararapat na tiyak na maghandog ng ilawan, at lalo na ng inuming tubig. Ang sinumang mag-alay ng kapilā—isang bakang kulay kayumanggi—sa isang Brāhmaṇa na ganap na bihasa sa mga Veda ay gumagawa ng dakilang kabutihan—ang mapagmalasakit na pagbibigay na ito’y nagdudulot ng kadalisayan, dangal sa gitna ng mga diyos, at maningning na kaginhawahan lampas sa kamatayan, na parang araw na nagliliwanag.

Verse 30

पुष्करे च विशेषेण श्रूयतां तस्य यत्‌ फलम्‌ | गोशतं सवृषं तेन दत्तं भवति शाश्वतम्‌

Wika ni Yama: “At lalo na sa Puṣkara—pakinggan ninyo ang bunga ng gawang iyon. Kapag ginawa roon, matatamo ang walang hanggang gantimpala na wari’y naghandog ng sandaang baka, na bawat isa’y may kasamang toro.”

Verse 31

इसलिये विशेष यत्न करके दीप और जलका दान करना चाहिये। विशेषतः पुष्कर तीर्थमें जो वेदोंके पारंगत विद्वान्‌ ब्राह्मणको कपिला दान करते हैं, उन्हें उस दानका जो फल मिलता है, उसे सुनो। उसे साँड़ों-लहित सौ गौओंके दानका शाश्वत फल प्राप्त होता है ।। पापं कर्म च यत्‌ किंचिद्‌ ब्रह्महत्यासमं भवेत्‌ । शोधयेत्‌ कपिला होका प्रदत्तं गोशतं यथा

Wika ni Yama: Kaya dapat magpursigi nang higit sa pagbibigay ng ilawan at tubig. Lalo na sa banal na pook ng Puṣkara, ang sinumang maghandog ng kapilā na baka sa isang pantas na Brāhmaṇa na bihasa sa mga Veda—pakinggan ang bunga ng gayong handog: matatamo niya ang walang hanggang gantimpala na tulad ng pag-aalay ng sandaang baka na may kasamang mga toro. At anumang kasalanan—kahit yaong kasingbigat ng pagpatay sa Brāhmaṇa—ay nalilinis sa pag-aalay ng kapilā na baka, gaya ng pagkakamit ng bunga ng pag-aalay ng sandaang baka.

Verse 32

न तेषां विषम किंचिन्न दु:खं न च कण्टका:

Wika ni Yama: “Para sa kanila, walang anumang baluktot o salungat—walang pagdurusa, at walang ‘tinik’, ibig sabihi’y mga masakit na hadlang.”

Verse 33

उपानहौ च यो दद्यात्‌ पात्रभूते द्विजोत्तमे । छत्रदाने सुखां छायां लभते परलोकग:

Wika ni Yama: Ang sinumang magbigay ng isang pares ng sandalyas sa karapat-dapat na tatanggap—lalo na sa isang dakilang Brāhmaṇa—ay magkakamit ng ginhawa sa kabilang daigdig; at sa pag-aalay ng payong, matatamo niya roon ang kaaya-ayang lilim na malamig at mapagpahinga.

Verse 34

जो श्रेष्ठ एवं सुपात्र ब्राह्मणको उपानह (जूता) दान करता है, उसके लिये कहीं कोई विषम स्थान नहीं है। न उसे दुःख उठाना पड़ता है और न काँटोंका ही सामना करना पड़ता है। छत्र-दान करनेसे परलोकमें जानेपर दाताको सुखदायिनी छाया सुलभ होती है ।। न हि दत्तस्य दानस्य नाशो5स्तीह कदाचन । चित्रगुप्तमतं श्रुत्वा हृष्टरोमा विभावसु:

Wika ni Yama: “Ang sinumang maghandog ng isang pares ng sandalyas sa isang Brahmin na dakila at karapat-dapat tumanggap ay hindi na makatatagpo ng lupang baku-bako o mahirap daanan; hindi niya kailangang magdusa sa hirap, ni humarap sa pahirap ng mga tinik. Sa pag-aalay ng payong, pagdating ng nagkaloob sa kabilang daigdig, agad siyang magkakaroon ng malamig at kaaya-ayang lilim. Tunay, ang handog na naibigay ay hindi kailanman nawawala. Nang marinig ang pasya ni Chitragupta, tumindig sa galak ang balahibo ni Vibhavasu.”

Verse 35

उवाच देवता: सर्वा: पितंश्चैव महाद्युति: । श्रुतं हि चित्रगुप्तस्य धर्मगुहूं महात्मन:

Ang maningning (si Yama) ay nagsalita sa lahat ng mga diyos at sa mga Pitṛ: “Tunay ngang narinig ko ang malalim at mahigpit na iniingatang aral ng Dharma mula sa dakilang si Chitragupta.”

Verse 36

इस लोकमें दिये हुए दानका कभी नाश नहीं होता। चित्रगुप्तका यह मत सुनकर भगवान्‌ सूर्यके शरीरमें रोमांच हो आया। उन महातेजस्वी सूर्यने सम्पूर्ण देवताओं और पितरोंसे कहा--“आपलोगोंने महामना चित्रगुप्तके धर्मविषयक गुप्त रहस्यको सुन लिया ।। श्रद्धानाश्ष ये मर्त्या ब्राह्मणेषु महात्मसु । दानमेतत्‌ प्रयच्छन्ति न तेषां विद्यते भयम्‌,“जो मनुष्य महामनस्वी ब्राह्मणोंपर श्रद्धा करके यह दान देते हैं, उन्हें भय नहीं होता'

Sa daigdig na ito, ang handog na naibigay ay hindi kailanman nawawala. Nang marinig ang pasya ni Chitragupta, ang pinagpalang Araw ay nanginig sa pagkamangha. Pagkaraan, ang maningning na Araw ay nagsalita sa lahat ng mga diyos at sa mga ninuno: “Narinig na ninyo ang lihim na hiwaga ng Dharma na binigkas ng dakilang si Chitragupta. Yaong mga mortal na, may pananampalataya sa mga Brahmin na dakila ang diwa, ay nag-aalay ng handog na ito—walang takot para sa kanila.”

Verse 37

धर्मदोषास्त्विमे पञज्च येषां नास्तीह निष्कृति: । असम्भाष्या अनाचारा वर्जनीया नराधमा:,आगे बताये जानेवाले पाँच धर्मविषयक दोष जिनमें विद्यमान हैं, उनका यहाँ कभी उद्धार नहीं होता। ऐसे अनाचारी नराधमोंसे बात नहीं करनी चाहिये। उन्हें दूरसे ही त्याग देना चाहिये

Wika ni Yama: “Ito ang limang pagkukulang laban sa Dharma na walang kapatawaran dito. Ang mga walang wastong asal ay hindi dapat kausapin; ang gayong hamak na tao ay dapat iwasan at talikdan mula pa sa malayo.”

Verse 38

ब्रह्महा चैव गोघ्नक्ष परदाररतश्न यः । अश्रद्दधानश्न नर: स्त्रियं यश्चोपजीवति,ब्रह्महत्यारा, गोहत्या करनेवाला, परस्त्रीलम्पट, अश्रद्धालु तथा जो स्त्रीपर निर्भर रहकर जीविका चलाता है--ये ही पूर्वोक्त पाँच प्रकारके दुराचारी हैं

Wika ni Yama: “Ang pumatay sa isang Brahmin, ang pumatay ng baka, ang nahuhumaling sa asawa ng iba, ang taong walang pananampalataya, at ang nabubuhay sa pag-asa sa isang babae—sila ang limang uri ng mga taong tiwali na tinukoy.”

Verse 39

प्रेतलोकगता होते नरके पापकर्मिण: । पच्यन्ते वै यथा मीना: पूयशोणितभोजना:,ये पापकर्मी मनुष्य प्रेतलोकमें जाकर नरककी आगमें मछलियोंकी तरह पकाये जाते हैं और पीब तथा रक्त भोजन करते हैं

Wika ni Yama: “Ang mga gumagawa ng kasalanan, pagkalisan sa daigdig at pagdating sa daigdig ng mga yumao, ay nahuhulog sa impiyerno. Doon sila’y niluluto sa apoy na parang isda, at pinabubuhay sa pagkain ng nana at dugo.”

Verse 40

असम्भाष्या: पितृणां च देवानां चैव पञज्च ते । स्‍नातकानां च विप्राणां ये चानये च तपोधना:,इन पाँचों पापाचारियोंसे देवताओं, पितरों, स्नातक ब्राह्मणों तथा अन्यान्य तपोधनोंको बातचीत भी नहीं करनी चाहिये

Wika ni Yama: “Ang limang ito ay hindi dapat kausapin. Ang mga diyos at ang mga Pitṛ (mga ninunong espiritu), gayundin ang mga Brahmanang snātaka na nakatapos ng pag-aaral, at ang iba pang mga ascetic na mayaman sa pag-aayuno at pagninilay, ay hindi nararapat makipag-usap kahit isang salita sa mga makasalanan.”

Verse 96

प्रतीच्छेत निराहारस्तस्य धर्मफलं शृणु । सबेरे उठकर कुश और जल हाथमें ले गौओंके बीचमें जाय। वहाँ गौओंके सींगपर जल छिड़के और सींगसे गिरे हुए जलको अपने मस्तकपर धारण करे। साथ ही उस दिन निराहार रहे। ऐसे पुरुषको जो धर्मका फल मिलता है, उसे सुनो

Sabi ni Bhishma: “Pakinggan ninyo ang kabanalan at gantimpalang dulot ng pagtalimang ito. Bumangon nang maaga sa umaga, humawak ng damong kuśa at tubig, at pumasok sa gitna ng mga baka. Doon, wisikan ng tubig ang kanilang mga sungay, at ang tubig na tumulo mula sa sungay ay ipatong sa sariling ulo. Sa araw ding iyon, manatiling nag-aayuno. Dinggin ninyo kung anong bunga ng dharma ang nakakamit ng lalaking gumagawa nito.”

Verse 130

इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि अरुन्धतीचित्रगुप्तरहस्ये त्रिंशयवधिकशततमो<ध्याय:

Sa gayon nagwakas, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Anuśāsana Parva—sa bahaging tumatalakay sa dharma ng pagbibigay—ang kabanatang pinamagatang “Ang Lihim hinggil kina Arundhatī at Citragupta,” na siyang ika-isang daan at tatlumpung kabanata.

Verse 196

अन्निहोत्रं च यत्नेन सर्वश: प्रतिपालयेत । उपानह (जूता), छत्र तथा कपिला गौका भी यथोचित रीतिसे दान करना चाहिये। पुष्कर तीर्थमें वेदोंके पारंगत विद्वान्‌ ब्राह्गणणको कपिला गाय देनी चाहिये और अग्निहोत्रके नियमका सब तरहसे प्रयत्नपूर्वक पालन करना चाहिये

Itinuro ni Yama: “Dapat ingatan at pangalagaan nang masikap ang Agnihotra sa lahat ng paraan. Kasabay ng disiplinang ito, magbigay ng angkop na kaloob—gaya ng sapin sa paa at payong—at lalo na ng isang kapilā na baka (kulay kayumangging dilaw). Sa banal na tawiran ng Puṣkara, parangalan ang isang Brahmanang dalubhasa sa mga Veda sa pamamagitan ng kaloob na kapilā na baka, at panatilihin ang mga tuntunin ng Agnihotra nang maingat at buong pagsisikap sa lahat ng bagay.”

Verse 313

तस्मात्तु कपिला देया कौमुद्रां ज्येष्ठपुष्करे । ब्रह्म हत्याके समान जो कोई पाप होता है, उसे एकमात्र कपिलाका दान शुद्ध कर देता है। वह एक ही गोदान सौ गोदानोंके बराबर है। इसलिये ज्येष्ठपुष्कर तीर्थमें कार्तिककी पूर्णिमाको अवश्य कपिला गौका दान करना चाहिये

Wika ni Yama: Kaya nga, sa araw ng kabilugan ng buwan sa Kārtika, nararapat magbigay‑kawanggawa ng isang kapilā—isang bakang kulay kayumanggi—sa Jyeṣṭha‑Puṣkara. Itinuturo na ang iisang handog na ito’y nakapaglilinis maging ng kasalanang kasingbigat ng brahmahatyā (pagpatay sa isang brāhmaṇa), at ang pag-aalay ng isang baka ay ipinahahayag na katumbas sa gantimpala ng sandaang karaniwang pag-aalay ng baka. Ang diwang etikal nito: ang dāna na taos‑puso, nasa tamang panahon at tamang pook, at ginagawa nang may pananampalataya, ay may pambihirang kapangyarihang magpabanal at sumusuporta sa kaayusan ng dharma.