Adhyaya 115

Verse 1

अफ्-#-रल चतुर्दशाधिकशततमो< ध्याय: भूतराष्ट्रके गान्धारीसे एक सौ पुत्र तथा एक कन्याकी तथा करनेवाली वैश्यजातीय युवतीसे युयुत्सु नामक एक पुत्रकी उत्पत्ति वैशम्पायन उवाच ततः पुत्रशतं जज्ञे गान्धार्या जनमेजय । धृतराष्ट्रस्य वैश्यायामेकश्चापि शतात्‌ पर:

Wika ni Vaiśampāyana: “Pagkaraan nito, O Janamejaya, isang daang anak na lalaki ang isinilang kay Gāndhārī. At si Dhṛtarāṣṭra, sa pamamagitan ng isang babaeng mula sa uring Vaiśya, ay nagkaroon din ng isang anak na lalaki—naiiba sa sandaang iyon.”

Verse 2

पाण्डो: कुन्त्यां च माद्रयां च पुत्रा: पजच महारथा: । देवेभ्य: समपद्यन्त संतानाय कुलस्य वै

Wika ni Vaiśampāyana: “Mula kay Pāṇḍu, sa pamamagitan ni Kuntī at ni Mādrī, isinilang ang limang anak—mga dakilang mandirigmang karwaheng pandigma. Sila’y lumitaw bilang mga bahagi ng mga diyos, upang magpatuloy at mapangalagaan ang lahi ng angkan.”

Verse 3

जनमेजय उवाच कथं पुत्रशतं जज्ञे गान्धार्या द्विजसत्तम | कियता चैव कालेन तेषामायुश्न कि परम्‌

Sinabi ni Janamejaya: “O pinakamainam sa mga isinilang na makalawa, paano nagsilang si Gāndhārī ng sandaang anak na lalaki? At makalipas ang gaano katagal sila isinilang? At ano pa, gaano kahaba ang ganap na haba ng kanilang buhay?”

Verse 4

कथं चैक: स वैश्यायां धृतराष्ट्रसुतो&भवत्‌ । कथं च सदृशीं भार्या गान्धारीं धर्मचारिणीम्‌

Tinanong ni Janamejaya: “Paano isinilang ang nag-iisang anak ni Dhṛtarāṣṭra mula sa isang babaeng Vaiśyā? At paano niya nakamit bilang asawa si Gāndhārī—ang kaangkop na kapareha, na tapat sa matuwid na gawi?”

Verse 5

आनुकूल्ये वर्तमानां धृतराष्ट्रो भ्यवर्तत । कथं च शप्तस्य सत: पाण्डोस्तेन महात्मना

Tinanong ni Janamejaya: “Samantalang sila’y kumikilos nang may mabuting kalooban at pakikiayon, paano naging laban sa kanila si Dhṛtarāṣṭra? At paano hinarap ng dakilang-loob na iyon si Pāṇḍu, kahit si Pāṇḍu ay nasa ilalim ng sumpa?”

Verse 6

समुत्पन्ना दैवतेभ्य: पुत्रा: पठच महारथा: । एतदू विद्वन्‌ यथान्यायं विस्तरेण तपोधन

Wika ni Janamejaya: “Yaong mga anak—bawat isa’y isang maharatha, dakilang mandirigmang karwahe—na isinilang mula sa mga diyos: O marunong, O kayamanang bunga ng pag-aayuno at pagninilay, isalaysay mo ito sa akin ayon sa nararapat na pagkakasunod at nang buong kasalimuotan, gaya ng dapat.”

Verse 7

कथयस्व न मे तृप्ति: कथ्यमानेषु बन्धुषु । वैश्यजातीय स्त्रीके गर्भसे धृतराष्ट्रका वह एक पुत्र किस प्रकार उत्पन्न हुआ? राजा धृतराष्ट्र सदा अपने अनुकूल चलनेवाली योग्य पत्नी धर्मपरायणा गान्धारीके साथ कैसा बर्ताव करते थे? महात्मा मुनि-द्वारा शापको प्राप्त हुए राजा पाण्डुके वे पाँचों महारथी पुत्र देवताओंके अंशसे कैसे उत्पन्न हुए? विद्वान्‌ तपोधन! ये सब बातें यथोचित रूपसे विस्तारपूर्वक कहिये। अपने बन्धुजनोंकी यह चर्चा सुनकर मुझे तृप्ति नहीं होती || ४-६ $ई || वैशम्पायन उवाच क्षुच्छूमाभिपरिग्लानं द्वैपायनमुपस्थितम्‌

Nangulit si Janamejaya: “Isalaysay mo pa; hindi ako nasisiyahan kapag ang mga kuwento tungkol sa aking mga kaanak ay binibigkas.” At isinalaysay ni Vaiśampāyana: Noong minsan, dumating sa tahanan ni Dhṛtarāṣṭra ang dakilang rishi na si Dvaipāyana (Vyāsa), lupaypay sa gutom at pagod. Pinarangalan siya ni Gāndhārī sa pagkain at pahinga at sa gayon ay napasaya siya. Ninais ni Vyāsa na magbigay ng biyaya at inalok siya ng pagpili; at si Gāndhārī, na iniayon ang hangarin sa maharlikang lahi ng kanyang asawa, ay humiling ng sandaang anak na lalaki.

Verse 8

तोषयामास गान्धारी व्यासस्तस्यै वरं ददौ । सा वत्रे सदृशं भर्तु: पुत्राणां शतमात्मन:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Pinasaya ni Gāndhārī si Vyāsa, at iginawad niya sa kanya ang isang biyaya. Pinili niyang magkaroon ng sandaang anak na lalaki, na kapantay ng kanyang asawa sa dangal at halaga.

Verse 9

# 7 ७ हे ३ ॥ [8१ ३९4

Paglipas ng panahon, nagdalang-tao siya kay Dhṛtarāṣṭra. Dinala ni Gāndhārī ang pagbubuntis na iyon sa loob ng dalawang buong taon.

Verse 10

अप्रजा धारयामास ततस्तां दुःखमाविशत्‌ | श्रुत्वा कुन्तीसुतं जातं॑ बालार्कसमतेजसम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: Hindi pa rin nanganganak si Gāndhārī, patuloy na pasan ang pagdadalang-tao; at saka siya sinakmal ng dalamhati. Nang mabalitaan niyang isinilang na ang anak ni Kuntī—nagniningning na parang araw sa umaga—lalo pang lumalim ang kanyang pagdurusa.

Verse 11

उदरस्यात्मन: स्थैर्यमुपलभ्यान्वचिन्तयत्‌ । अज्ञातं धृतराष्ट्रस्य यत्नेन महता तत:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nang mapansin niya ang tigas at hindi pagkalambot ng sarili niyang sinapupunan, siya’y nabalot ng matinding pangamba. Pagkaraan, nang hindi nalalaman ni Dhṛtarāṣṭra, nagsikap siya nang buong lakas at sinadyang hampasin ang kanyang tiyan. At mula sa kanyang pagdadalantao ay lumitaw ang isang bukol ng laman, matigas na parang tipak ng bakal.

Verse 12

सोदरं घातयामास गान्धारी दुःखमूर्च्छिता । ततो जज्ञे मांसपेशी लोहाषछ्ठीलेव संहता

Sinabi ni Vaiśampāyana: Dahil sa matinding dalamhati at halos mawalan ng ulirat, hinampas ni Gāndhārī ang sarili niyang sinapupunan. Mula roon ay lumitaw ang isang siksik na bukol ng laman, matigas at nagkabuo na parang tipak ng bakal—isang masamang hudyat sa daloy ng salaysay.

Verse 13

द्विवर्षसम्भृता कुक्षौ तामुत्स्रष्ठं प्रचक्रमे । अथ दड्वैपायनो ज्ञात्वा त्वरित: समुपागमत्‌

Dalawang taon niyang dinala iyon sa sinapupunan; subalit nang makita niyang gayong katigas, naisip niyang itapon na lamang. Nabalitaan ito ng dakilang ṛṣi na si Dvaipāyana (Vyāsa), kaya’t nagmadali siyang dumating doon.

Verse 14

तां स मांसमयीं पेशीं ददर्श जपतां वर: । ततोअ<ब्रवीत्‌ सौबलेयीं किमिदं ते चिकीर्षितम्‌,जप करनेवालोंमें श्रेष्ठ व्यासजीने उस मांसपिण्डको देखा और गान्धारीसे पूछा--“तुम इसका क्या करना चाहती थीं?”

Nakita ni Vyāsa, ang pinakadakila sa mga nagsasagawa ng banal na pagbigkas, ang bukol na iyon ng laman. Kaya’t sinabi niya kay Gāndhārī, anak ni Subala: “Ano ang balak mong gawin dito?”

Verse 15

सा चात्मनो मतं सत्यं शशंस परमर्षये । और उसने महर्षिको अपने मनकी बात सच-सच बता दी। गान्धायुवाच ज्येष्ठ कुन्तीसुतं जात॑ श्रुत्वा रविसमप्रभम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: Matapat niyang inihayag sa dakilang ṛṣi ang tunay niyang nasa isip. Wika ni Gāndhārī: “O muni, nabalitaan ko na isinilang na ang panganay na anak ni Kuntī, maningning na tulad ng araw. Sa tindi ng dalamhati sa balitang iyon, hinampas ko ang aking tiyan at ibinagsak ang binhi. Ikaw ang nagkaloob noon sa akin ng biyaya ng sandaang anak na lalaki; ngunit matapos ang napakaraming araw, sa halip na sandaang anak, itong bukol ng laman ang lumabas mula sa aking sinapupunan.”

Verse 16

दुःखेन परमेणेदमुदरं घातितं मया । शतं च किल पुत्राणां वितीर्ण मे त्वया पुरा

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Sa pinakamatinding dalamhati, tinamaan ko ang mismong pusong ito sa aking kalooban; at tunay nga, noong unang panahon, ipinagkaloob mo sa akin ang sandaang anak na lalaki.”

Verse 17

व्यास उवाच एवमेतत्‌ सौबलेयि नैतज्जात्वन्यथा भवेत्‌,व्यासजीने कहा--सुबलकुमारी! यह सब मेरे वरदानके अनुसार ही हो रहा है; वह कभी अन्यथा नहीं हो सकता

Sinabi ni Vyāsa: “Ganyan nga, O Saubalī. Hindi ito kailanman magiging iba.”

Verse 18

वितथं नोक्तपूर्व मे स्वैरेष्वपि कुतो5न्यथा । घृतपूर्ण कुण्डशतं क्षिप्रमेव विधीयताम्‌

Sinabi ni Vyāsa: “Kailanman ay hindi pa ako nagsalita ng kasinungalingan—kahit sa oras ng biro. Paano kung gayon magiging di-totoo ang aking salita na binigkas sa ibang pagkakataon, gaya ng pagbibigay ng biyaya? Kaya ihanda agad ang sandaang banga at punuin ito nang mabilis ng ghee.”

Verse 19

सुगुप्तेषु च देशेषु रक्षा चैव विधीयताम्‌ शीताभिरद्धिरष्ठीलामिमां च परिषेचय,फिर अत्यन्त गुप्त स्थानोंमें रखकर उनकी रक्षा की भी पूरी व्यवस्था करो। इस मांसपिण्डको ठंडे जलसे सींचो

Sinabi ni Vyāsa: “Ihanda ang ganap na pagbabantay at ilagay ito sa mga pook na lubhang lihim. At ang masang laman na ito—ang binhi ng sanggol—ay wisikan ng malamig na tubig.”

Verse 20

वैशम्पायन उवाच सा सिच्यमाना त्वष्ठीला बभूव शतधा तदा । अड्गुष्ठपर्वमात्राणां गर्भाणां पृथगेव तु

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Nang wiwisikan ng tubig ang masang iyon, nahati ito sa sandaang bahagi. Tunay, ang bawat bahagi ay naging hiwa-hiwalay na binhi ng sanggol, bawat isa’y di hihigit sa kasukasuan ng hinlalaki—gayon nahayag ang kababalaghan ng tadhana sa pamamagitan ng masusing pagsunod sa itinakdang ritwal.”

Verse 21

एकाधिकशतं पूर्ण यथायोगं विशाम्पते । मांसपेश्यास्तदा राजन्‌ क्रमश: कालपर्ययात्‌,राजन! कालके परिवर्तनसे क्रमश: उस मांसपिण्डके यथायोग्य पूरे एक सौ एक भाग हुए

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O panginoon ng bayan, O hari—nang lumipas ang panahon ayon sa nararapat, ang bukol na laman na iyon ay, sa wastong paraan, unti-unting nahati hanggang maging ganap na isang daan at isang bahagi.”

Verse 22

ततस्तांस्तेषु कुण्डेषु गर्भानवदधे तदा । स्वनुगुप्तेषु देशेषु रक्षां वै व्यद्धात्‌ ततः

Pagkaraan, inilagay niya ang mga sanggol-sa-sinapupunan sa mga sisidlang iyon. Ang lahat ng sisidlan ay itinago sa mga pook na lubhang lihim, at pagkatapos ay inayos nang maingat ang pagbabantay at pag-iingat.

Verse 23

शशंस चैव भगवान्‌ कालेनैतावता पुन: । उद्घाटनीयान्येतानि कुण्डानीति च सौबलीम्‌

At ang kagalang-galang na pantas ay muling nagpahayag: “Pagkalipas ng ganitong panahon, nararapat nang buksan ang mga sisidlang ito”—sa gayon niya tinuruan si Saubalī (Gāndhārī).

Verse 24

इत्युक्त्वा भगवान्‌ व्यासस्तथा प्रतिनिधाय च । जगाम तपसे धीमान्‌ हिमवन्तं शिलोच्चयम्‌

Pagkasabi nito, ang kagalang-galang na si Vyāsa—na may malinaw na talino—matapos isaayos ang pagbabantay at pangangasiwa ayon sa naunang sinabi, ay lumisan patungo sa kabundukang Himalaya upang magsagawa ng mga pag-aayuno at pagninilay (tapas).

Verse 25

जज्ञे क्रमेण चैतेन तेषां दुर्योधनो नृपः । जन्मतस्तु प्रमाणेन ज्येष्ठो राजा युधिछ्िर:

At sa gayon ding pagkakasunod, sila’y isinilang nang paisa-isa; at sa kanila, ang Haring Duryodhana ang unang lumitaw. Ngunit ayon sa tunay na sukatan ng oras ng kapanganakan, ang Haring Yudhiṣṭhira ang mas nakatatanda kaysa sa kanya.

Verse 26

तदाख्यातं॑ तु भीष्माय विदुराय च धीमते । यस्मिन्नहनि दुर्धर्षो जज्ञे दुर्योधनस्तदा

Sinabi ni Vaiśampāyana: Ang salaysay na ito ay isinalaysay noon kina Bhīṣma at sa marunong na si Vidura. Sa mismong araw na isinilang ang mahirap pasukuing si Duryodhana, may mga masamang palatandaang sumabay sa kanyang pagdating—mga pangitain na paglaon ay titimbangin ng matatanda sa liwanag ng dharma at ng kapakanan ng angkan ng Kuru sa hinaharap.

Verse 27

तस्मिन्नेव महाबाहुर्जज्ञे भीमो5पि वीर्यवान्‌ । स जातमात्र एवाथ धृतराष्ट्रसुतो नृप

Sinabi ni Vaiśampāyana: Sa araw ding iyon, isinilang din si Bhīma na makapangyarihan ang mga bisig, isang bayani ng dakilang lakas. Ngunit pagkapanganak na pagkapanganak ng anak ni Dhṛtarāṣṭra, O hari, nagsimulang magpakita ang mga masamang palatandaan—wari’y ipinahihiwatig na ang pagsilang na iyon ay yayanig sa kaayusang moral at magbabadya ng alitan sa halip na pagkakasundo.

Verse 28

रासभारावसदृशं रुराव च ननाद च | त॑ खरा: प्रत्यभाषन्त गृध्रगोमायुवायसा:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Sa kanyang pagsilang ay napasigaw siya at umungal na parang ungol ng asno. Nang marinig iyon, ang ibang mga asno ay umungal din bilang tugon; at ang mga buwitre, asong-gubat, at uwak ay nag-ingay nang sabay-sabay. Sa balangkas-moral ng salaysay, ang mga sigaw na ito’y masamang pangitain—hudyat ng kapanganakang kaugnay ng kaguluhan at kapahamakan sa kaharian, hindi ng tahimik na pagpapala na inaasahan sa isang tagapagmana na sumusunod sa dharma.

Verse 29

वाताश्ष प्रववुश्चापि दिग्दाहश्वाभवत्‌ तदा । ततस्तु भीतवद्‌ राजा धृतराष्ट्रोडब्रवीदिदम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nagsimulang humihip ang malalakas na hangin, at wari’y nagliliyab ang mga dako ng langit. Pagkaraan, ang Haring Dhṛtarāṣṭra, nanginginig sa takot sa mga masamang palatandaang iyon, ay nagsalita nang ganito—ipinatawag niya sa kanyang piling ang maraming brāhmaṇa, sina Bhīṣma at Vidura, ang iba pang mga kaibigang may mabuting hangarin, at ang lahat ng nasa angkan ng Kuru. Itinatanghal ng tagpong ito ang bigat ng pangamba: kapag ang kaguluhan ay lumilitaw sa kalikasan, ang marurunong ay humihingi ng payo at binabasa ito bilang babala ng adharma at kapahamakan sa kaharian.

Verse 30

समानीय बहून्‌ विप्रान्‌ भीष्मं विदुरमेव च । अन्‍्यांश्व सुह्ृदो राजन्‌ कुरून्‌ सर्वास्तथैव च

Sinabi ni Vaiśampāyana: O hari, ipinatawag niya ang maraming brāhmaṇa, pati sina Bhīṣma at Vidura, at gayundin ang iba pang mga kaibigang may mabuting hangarin at ang lahat ng Kurus (upang lumapit at magtipon). Sa likuran ng mga masamang palatandaan, ang hari—yugyog ng takot—ay naghanda nang magsalita, humihingi ng payo at sandigan sa mga taong nakatali sa kanya ng tungkulin, pagkakamag-anak, at mabuting kalooban.

Verse 31

युधिष्ठिरो राजपुत्रो ज्येष्टो न: कुलवर्धन: । प्राप्त: स्वगुणतो राज्यं न तस्मिन्‌ वाच्यमस्ति न:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Si Yudhiṣṭhira, ang maharlikang prinsipe, ang panganay sa amin at siyang nagpapataas ng dangal ng aming angkan. Sa bisa ng sarili niyang mga katangian, siya’y naging karapat-dapat sa kaharian; kaya tungkol sa kanya, wala kaming maitututol o masasabi laban.”

Verse 32

अयं त्वनन्तरस्तस्मादपि राजा भविष्यति । एतदू विन्रूत मे तथ्यं यदत्र भविता ध्रुवम्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Ang isang ito, bagama’t kasunod niya, ay magiging hari rin. Sabihin ninyo sa akin nang tapat at may katiyakan—pagkatapos ng masusing pagninilay—kung ano ang tiyak na mangyayari rito; ipahayag nang malinaw ang hindi maiiwasang darating.”

Verse 33

वाक्यस्यैतस्य निधने दिक्षु सर्वासु भारत । क्रव्यादा: प्राणदन्‌ घोरा: शिवाश्चलाशिवशंसिन:

Sinabi ni Vaiśampāyana: Nang matapos ang mga salitang iyon, O Bhārata, sa lahat ng dako’y nagsimulang umungal ang mga nakapanghihilakbot na hayop na kumakain ng laman; at ang mga asong-gubat, na nagbabadya ng kasawian, ay umalulong ng mga di-mabuting hudyat—isang masamang tanda na waring nagpapakita ng pagtipon ng dilim ng adharma sa mga pangyayaring darating.

Verse 34

लक्षयित्वा निमित्तानि तानि घोराणि सर्वश: । तेअब्रुवन्‌ ब्राह्मणा राजन्‌ विदुरश्ष महामति:

Nang makita sa lahat ng panig ang mga kakila-kilabot na masamang palatandaan, ang mga Brahmana at si Vidura—na dakila ang karunungan—ay nagsalita sa hari: “O pinakamainam sa mga tao, O panginoon ng mga tao! Yamang sa pagsilang ng iyong panganay na anak ay lumitaw ang gayong nakapanghihilakbot na mga hudyat, malinaw na ang batang ito’y magiging tagapuksa ng buong angkan. Kung siya’y itatakwil, mapapawi ang lahat ng balakid; ngunit kung siya’y iingatan, sa hinaharap ay sisiklab ang isang napakalaking kapahamakan.”

Verse 35

यथेमानि निमित्तानि घोराणि मनुजाधिप । उत्थितानि सुते जाते ज्येछे ते पुरुषर्षभ

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O panginoon ng mga tao, O matatag na toro sa hanay ng mga tao—gaya ng paglitaw ng mga kakila-kilabot na palatandaang ito sa pagsilang ng iyong panganay na anak, gayon din ang ipinahihiwatig nilang mabigat na panganib sa sambahayang maharlika.”

Verse 36

व्यक्त कुलान्तकरणो भवितैष सुतस्तव । तस्य शान्ति: परित्यागे गुप्तावपनयों महान्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Hari, malinaw na ang anak mong ito ang magiging sanhi ng pagkapuksa ng iyong angkan. Kung siya’y itatakwil, mapapawi ang mga kapahamakan; ngunit kung siya’y iingatan at pananatilihin, sa hinaharap ay sisiklab ang isang napakalaki at mabigat na kaguluhan.”

Verse 37

शतमेकोनमप्यस्तु पुत्राणां ते महीपते । त्यजैनमेकं शान्तिं चेत्‌ कुलस्येच्छसि भारत,“महीपते! आपके निन्‍्यानबे पुत्र ही रहें; भारत! यदि आप अपने कुलकी शान्ति चाहते हैं तो इस एक पुत्रको त्याग दें

Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Hari, maging siyamnapu’t siyam na anak na lamang ang mapasaiyo. O Bhārata, kung ninanais mo ang kapayapaan ng iyong angkan, itakwil mo ang iisang anak na ito.”

Verse 38

एकेन कुरु वै क्षेमं कुलस्य जगतस्तथा । त्यजेदेकं॑ कुलस्यार्थे ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत्‌

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Sa pag-aalay ng iisang tao, tiyakin ang kapakanan ng buong angkan—at gayundin ng mas malawak na daigdig. Dapat isuko ang isa alang-alang sa angkan; at alang-alang sa isang nayon, dapat isuko ang isang angkan.”

Verse 39

ग्रामं जनपदस्यार्थ आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत्‌ । स तथा विदुरेणोक्तस्तैश्व सर्वैर्द्धिजोत्तमै:

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Alang-alang sa isang lalawigan, dapat talikdan ang isang nayon; at alang-alang sa pinakamataas na kabutihan ng sarili, dapat talikdan maging ang buong daigdig.” Ganyan pinayuhan si Dhṛtarāṣṭra ni Vidura at ng lahat ng pinakadakilang Brāhmaṇa—na ialay ang iisang anak para sa kapakanan ng buong angkan, at maging ng sanlibutan. Ngunit si Dhṛtarāṣṭra, na nakagapos sa pag-ibig sa mga anak, ay hindi kumilos ayon doon. Kaya, O Janamejaya, nagkaroon si Haring Dhṛtarāṣṭra ng ganap na sandaang anak na lalaki.

Verse 40

न चकार तथा राजा पुत्रस्नेहसमन्वित: । ततः पुत्रशतं पूर्ण धृतराष्ट्रस्य पार्थिव

Sinabi ni Vaiśampāyana: Ngunit ang hari, na mahigpit na nakagapos sa pag-ibig sa mga anak, ay hindi kumilos nang gayon. Kaya, O Hari, nagkaroon si Dhṛtarāṣṭra ng ganap na sandaang anak na lalaki.

Verse 41

मासमात्रेण संजज्ञे कन्या चैका शताधिका । गान्धार्या क्लिश्यमानायामुदरेण विवर्धता

Wika ni Vaiśampāyana: Pagkaraan lamang ng isang buwan, isinilang ang iisang anak na babae—bukod pa sa sandaang anak na lalaki. Sa panahong iyon, habang nagdurusa si Gāndhārī at patuloy na lumalaki ang kaniyang sinapupunan, itinatala ng salaysay ang pagkakaganap ng lahi ni Dhṛtarāṣṭra: ang sandaang anak na lalaki ay sinundan ng isang anak na babae, na nagpapakita kung paanong ang pagnanais ng dinastiya at ang bigat ng pagmamana ng trono ang humuhubog sa kapalaran ng sambahayan.

Verse 42

धृतराष्ट्रं महाराजं वैश्या पर्यचरत्‌ किल । तस्मिन्‌ संवत्सरे राजन्‌ धृतराष्ट्रान्महायशा:

Wika ni Vaiśampāyana: Sinasabi na isang babaeng mula sa uring Vaiśya ang naglingkod kay Haring Dhṛtarāṣṭra. O Hari, sa mismong taong iyon, mula kay Dhṛtarāṣṭra ay isinilang, sa pamamagitan ng babaeng Vaiśya na iyon, ang isang anak na lalaking bantog—si Yuyutsu—na nadagdag sa lahi ni Dhṛtarāṣṭra kasabay ng mga anak na isinilang kay Gāndhārī. Ipinakikita ng talatang ito kung paanong ang dugo at tungkulin ay nagiging masalimuot kapag ang pagnanasa ng hari at ang kaayusan ng sambahayan ay nagsasalubong; gayunman, itinatala ng salaysay ang kapanganakan nang payak bilang bahagi ng unti-unting pagbubunyag ng tadhana ng angkan ng Kuru.

Verse 43

जज्ञे धीमांस्ततस्तस्यां युयुत्सु: करणो नृप । एवं पुत्रशतं जज्ञे धृतराष्ट्रस्य धीमत:

Wika ni Vaiśampāyana: Pagkaraan nito, O Hari, mula sa babaeng iyon ay isinilang ang marunong na si Yuyutsu, na tinatawag ding Karaṇa. Sa gayon, sandaang anak na lalaki ang isinilang kay Dhṛtarāṣṭra na may talino. (Sa nakapaligid na salaysay, itinatabi ang kapanganakang ito sa sandaang anak na lalaki ng mga Kaurava at sa paglaon ay sa pagsilang ng isang anak na babae, upang ipakita ang pagsasanib ng lahi, katayuang panlipunan, at pansariling kabutihan—si Yuyutsu, bagaman anak ng isang babaeng Vaiśya, ay naaalala sa pagpili sa panig ng dharma.)

Verse 44

महारथानां वीराणां कन्या चैका शताधिका । युयुत्सुश्चन महातेजा वैश्यापुत्र: प्रतापवान्‌

Wika ni Vaiśampāyana: Si Dhṛtarāṣṭra ay nagkaroon ng sandaang anak na lalaking bayani, pawang mga dakilang mandirigmang karwahe; at bukod sa kanila ay mayroon ding isang anak na babae. At higit pa rito, naroon si Yuyutsu—mataas ang diwa at makapangyarihan—anak ng isang babaeng Vaiśya, bantog sa kaniyang katapangan. Ipinahihiwatig ng talatang ito na hindi lamang lahi at antas sa lipunan ang batayan ng halaga: kahit sa labas ng sinapupunan ng reyna, ang anak ng hari ay maaaring magtaglay ng kinikilalang lakas at ng natatanging lugar sa umuunlad na salaysay ng dharma at dinastiya.

Verse 114

इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि गान्धारीपूत्रोत्पत्तौ चतुर्दशाधिकशततमो<ध्याय:

Sa gayon, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Ādi Parva—lalo na sa Sambhava Parva—dito nagtatapos ang ika-114 na kabanata, hinggil sa pagsilang ng mga anak na lalaki ni Gāndhārī. Ang pangwakas na pahayag na ito ay hudyat ng paglipat: natapos na ang pagsasalaysay ng lahi at pinagmulan, at inilalatag ang bigat na moral ng pagpapatuloy ng dinastiya na sa bandang huli’y hahantong sa tunggalian.

Verse 163

इयं च मे मांसपेशी जाता पुत्रशताय वै | गान्धारीने कहा--मुने! मैंने सुना है

Sinabi ni Vaiśaṃpāyana: “At sa aking panig, sa halip na ang ipinangakong sandaang anak na lalaki, isang bukol lamang ng laman ang isinilang.” Sa salaysay na nakapaligid dito, si Gāndhārī—nang mabalitaan na si Kuntī ay nagsilang ng maringal na panganay na kasingningning ng araw—ay nilamon ng dalamhati at paninibugho, sinaktan ang sariling sinapupunan at nakunan; kaya ang biyayang “sandaang anak” ay lumitaw sa anyong baluktot, at dito nagsimulang mahubog ang mga tensiyong pang-dharma sa sambahayang Kuru.