Adhyaya 22

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे आदित्यव्यूहकीर्त्तनं नामैकविंशतितमो ऽध्यायः सूत उवाच स्वायंभूवनिसर्गे तु व्याख्यातान्यन्तराणि च / भविष्याणि च सर्वाणि तेषां वक्ष्याम्यनुक्रमम्

Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa na ipinahayag ni Vāyu, sa unang bahagi, sa ikalawang Anuṣaṅgapāda, ang ika-21 kabanata na tinatawag na “Pagpupuri sa Hanay ng mga Āditya.” Wika ni Sūta: Sa paglikha ni Svāyaṃbhuva, ang mga Manvantara na naipaliwanag at ang lahat pang darating—isasalaysay ko ang kanilang pagkakasunod-sunod.

Verse 2

एतच्छ्रुतवा तु मुनयः पप्रच्छू रोमहर्षणम् / सूर्याचन्द्रमसोश्चारं ग्रहाणां चैव सर्वशः

Nang marinig ito, tinanong ng mga rishi si Romaharṣaṇa: paano ang pag-ikot ng Araw at Buwan, at ang paglalakbay ng lahat ng mga planeta?

Verse 3

ऋषय ऋचुः / भ्रमन्ति कथमेतानि ज्योतीषि दिवमण्डलम् / अव्यूहेन च सर्वाणि तथैवासंकरेण वा

Wika ng mga rishi: paano umiikot ang mga liwanag na ito sa bilog ng langit? Paano sila gumagalaw nang walang ayos (vyūha), o nang hindi nagkakahalo at nagkakagulo?

Verse 4

कश्चिद्भामयते तानि भ्रमन्ते यदि वा स्वयम् / एतद्वेदितुमिच्छामस्तन्नो निगद सत्तम

Mayroon bang nagpapapaikot sa mga ito, o umiikot ba ang mga ito nang kusa? Nais naming malaman ito; O pinakadakila, ipahayag mo sa amin ang katotohanan.

Verse 5

सूत उवाच भूतसंमोहनं ह्येतद्वदतो मे निबोधत / प्रत्यक्षमपि दृश्यं च संमोहयति यत्प्रजाः

Sinabi ni Sūta: Ito’y bagay na nakalalango sa mga nilalang; pakinggan ang aking salita. Kahit ang lantad na nakikita ay nakalilito pa rin sa mga tao.

Verse 6

यो ऽयं चतुर्द्दिशं पुच्छे शैशुमारे व्यवस्थितः / उत्तानपादपुत्रो ऽसौ मेढीभूतो ध्रुवो दिवि

Ang nasa buntot ng Śaiśumāra sa apat na panig ay si Dhruva, anak ni Uttānapāda; sa langit siya’y matatag na parang ehe.

Verse 7

स वै भ्रामयते नित्यं चन्द्रादित्यौ ग्रहैः सह / भ्रमन्तमनुगच्छन्ति नक्षत्राणि च चक्रवत्

Siya ang laging nagpapaiikot sa buwan at araw kasama ng mga graha; at ang mga bituin ay sumusunod sa umiikot na iyon na parang gulong.

Verse 8

ध्रुवस्य मनसा चासौ सर्वते ज्योतिषां गणः / सूर्याचन्द्रमसौ तारा नक्षत्राणि ग्रहैः सह

Sa kalooban ni Dhruva umiikot ang buong pangkat ng mga liwanag sa langit—araw, buwan, mga bituin, mga konstelasyon at mga graha—kasama-sama.

Verse 9

वातानीकमयैर्बन्धैर्ध्रुवे बद्धानि तानि वै / तेषां योगश्च भेदश्च कालश्चारस्तथैव च

Ang lahat ng iyon ay nakagapos sa Dhruva sa pamamagitan ng mga bigkis na mula sa pangkat ng hangin. Ang kanilang pag-uugnay, paghihiwalay, panahon at paggalaw ay gayon ding itinakda.

Verse 10

अस्तोदयौ तथोत्पाता अयने दक्षणोत्तरे / विषुवद्ग्रहवर्णाश्च द्रुवात्सर्वं प्रवर्त्तते

Ang paglubog at pagsikat, gayundin ang mga pangitain ng kapahamakan; ang timog at hilagang ayana; ang equinox at mga kulay ng mga planeta—lahat ay nagmumula sa Dhruva.

Verse 11

वर्षा घर्मो हिमं रात्रिः संध्या चैव दिनं तथा / शुभाशुभं प्रजानां च ध्रुवात्सर्वं प्रवर्त्तते

Ulan, init, lamig na parang yelo, gabi, takipsilim at araw; at ang mabuti at masama ng mga nilalang—lahat ay nagmumula sa Dhruva.

Verse 12

ध्रुवेणाधिष्टितश्चैव सूर्यो ऽपो गृह्य वर्षति / तदेष दीप्त किरणः स कालग्निर्दिवाकरः

Sa pag-aadhistha ng Dhruva, sinisipsip ng Araw ang tubig at ibinubuhos bilang ulan. Siya, ang Divakara na may maningning na sinag, ay tulad ng apoy ng panahon (kālāgni).

Verse 13

परिवर्त्तक्रमाद्विप्रा भाभिरालोकयन् दिशः / सूर्यः किरमजालेन वायुयुक्तेन सर्वशः

O mga vipra! Sa kaayusan ng pag-ikot, nililiwanagan ng Araw ang lahat ng dako sa pamamagitan ng kanyang liwanag, sa pamamagitan ng lambat ng mga sinag na may kasamang hangin, sa lahat ng panig.

Verse 14

जगतो जलमादत्ते कृत्स्नस्य द्विजसत्तमाः / आदित्यपीतं सकलं सोमः संक्रमते जलम्

O mga pinakadakilang brahmana, sinisipsip ni Aditya (Araw) ang tubig ng buong daigdig; ang lahat ng tubig na ininom ng Araw ay muling ginagawang tubig ni Soma (Buwan).

Verse 15

नाडीभिर्वायुयुक्ताभिर्लोकधारा प्रवर्त्तते / यत्सोमात्स्रवते ह्यंबु तदन्नेष्वेव तिष्ठति

Sa pamamagitan ng mga nadi na may hangin, umiinog ang daloy ng daigdig; ang tubig na dumadaloy mula kay Soma ay nananatili sa pagkain.

Verse 16

मेघा वायुविघातेन विसृजन्ति जलं भूवि / एवमुत्क्षिप्यते चैव पतते चासकृज्जलम्

Ang mga ulap, dahil sa salpok ng hangin, ay nagbubuhos ng tubig sa lupa; kaya ang tubig ay naiaangat at muling bumabagsak nang paulit-ulit.

Verse 17

न नाश उदकस्यास्ति तदेव परिवर्त्तते / संधारणार्थं लोकानां मायैषा विश्वनिर्मिता

Walang pagkapuksa sa tubig; ito’y nagbabago lamang ng anyo. Upang masuportahan ang mga daigdig, ito ang mayang nilikha ng sansinukob.

Verse 18

अन्या मायया व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम् / विश्वेशो लोककृद्देवः सहस्राक्षः प्रजापतिः

Sa mayang ito, ang tatlong daigdig, kasama ang gumagalaw at di-gumagalaw, ay nalulukuban; siya si Viśveśa, ang diyos na lumilikha ng mga daigdig, ang Sahasrākṣa Prajāpati (Indra).

Verse 19

धाता कृत्स्नस्य लोकस्य प्रभविष्णुर्दिवाकरः / सार्वलोकिकमंभो यत्तत्सोमान्नभसश्व्युतम्

Si Divākara (Araw) ang tagapaglikha at makapangyarihan sa buong daigdig; at ang tubig na laganap sa lahat ng mga daigdig ay nagmumula kay Soma, bumabagsak mula sa langit.

Verse 20

सोमाधारं जगत्सर्वमेतत्तथ्यं प्रकीर्तितम् / सूर्यादुष्णं निस्रवते सोमाच्छीतं प्रवर्त्तते

Ito ang ipinahayag na katotohanan: ang buong sansinukob ay nakasalig kay Soma; mula sa Araw dumadaloy ang init, at mula kay Soma ang lamig.

Verse 21

शीतोष्णवीर्यौं द्वावेतौ युक्त्या धारयतो जगत् / सोमाधारा नदी गङ्गा पवित्रा विमलोदका

Ang dalawang lakas—lamig at init—ay sa wastong balanse humahawak sa daigdig; ang Ilog Ganga na nakasalig kay Soma ay banal, may dalisay na tubig.

Verse 22

भद्रसोमपुरोगाश्च महानद्यो द्विजोत्तमाः / सर्वभूतशरीरेषु ह्यापो ह्यनुसृताश्च याः

O pinakamainam sa mga dvija, ang mga dakilang ilog gaya ng Bhadrasoma ang nangunguna; at ang tubig ay sumisiksik at dumadaloy sa katawan ng lahat ng nilalang.

Verse 23

तेषु संदह्यमानेषु जङ्गमस्थावरेषु च / धूमभूतास्तु ता ह्यापो निष्कामन्तीह सर्वशः

Kapag ang mga gumagalaw at di-gumagalaw na nilalang ay sinusunog, ang tubig na iyon ay nagiging usok at lumalabas dito sa lahat ng dako.

Verse 24

तेन चाभ्राणि जायन्ते स्थानमभ्रमयं स्मृतम् / तेजोर्ऽकः सर्वभूतेभ्य आदत्ते रश्मिभिर्जलम्

Doon sumisilang ang mga ulap; ang pook na iyon ay tinatawag na ‘abhramaya’. Ang maningning na Araw ay kumukuha ng tubig mula sa lahat ng nilalang sa pamamagitan ng mga sinag nito.

Verse 25

समुद्राद्वायुसंयोगाद्वहन्त्यापो गभस्तयः / संजीवनं च सस्यानामंभस्तदमृतोपमम्

Mula sa dagat, sa pagsasanib ng hangin, dinadala ng mga sinag ng Araw ang tubig. Ang tubig na iyon ang nagbibigay-buhay sa mga pananim, tulad ng amrita.

Verse 26

ततस्त्वृतुवशात्काले परिवत्य दिवाकरः / यच्छत्यापो हि मेघेभ्यः घुक्लाशुक्लैर्गभस्तिभिः

Pagkaraan, ayon sa takbo ng mga panahon, sa pagdating ng oras ay nagbabago ang Araw at sa mapuputi at maiitim na sinag ay ipinagkakaloob ang tubig sa mga ulap.

Verse 27

अभ्रस्थाः प्रपतन्त्यापो वायुना समुदीरिताः / सर्वभूतहितार्थाय वायुमिश्राः समन्ततः

Ang tubig na nasa ulap ay bumabagsak, itinutulak ng hangin; nahahalo sa hangin, umuulan sa lahat ng dako para sa kapakanan ng lahat ng nilalang.

Verse 28

ततो वर्षति षण्मासान्सर्वभूतविवृद्धये / वायव्यं स्तनितं चैव वैद्युतं चाग्निसंभवम्

Pagkatapos, umuulan sa loob ng anim na buwan para sa paglago ng lahat ng nilalang; may kulog na dulot ng hangin, may kidlat, at may ningas na nagmumula sa apoy.

Verse 29

मेहनाच्च मिहेधातोमघत्वं व्यजयन्ति हि / न भ्रश्यन्ति यतश्चापस्तदभं कवयो विदुः

Sa mehanā at mihedhātu, nakakamit nila ang pagka-ulap; at yaong pinagmumulan na hindi nauubos ang tubig, iyon ang tinatawag ng mga makata na ‘abha’.

Verse 30

मेघानां पुनरुत्पत्तिश्त्रिविधा योनिरुच्यते / आग्नेया ब्रह्मजाश्चैव पक्षजाश्च पृथग्विधाः

Ang muling paglitaw ng mga ulap ay sinasabing may tatlong pinagmulan: āgneyā, brahmajā, at pakṣajā—magkakaibang uri.

Verse 31

त्रिधा मेघाः समाख्यातास्तेषां वक्ष्यामि संभवम् / आग्नेया स्तूष्णजाः प्रोक्तास्तेषां धूमप्रवर्त्तनम्

Tatlong uri ang mga ulap; ngayon ay sasabihin ko ang kanilang pinagmulan. Ang mga ulap na āgneyā ay tinatawag na stūṣṇajā; ang pag-usad nila’y nagsisimula sa usok.

Verse 32

शीतदुर्दिनवाता ये स्वगुणास्ते व्यवस्थिताः / महिषाश्च वाराहाश्च मत्तमातङ्गरूपिणः

Lamig, madilim na araw, at hangin—ito ang likás nilang mga katangian; nag-aanyong kalabaw, baboy-ramo, at elepanteng nag-aalab ang bisa.

Verse 33

भूत्वा धरणिमभ्येत्य रमन्ते विचरन्ति च / जीमूता नाम ते मेघा ह्येतेभ्यो जीवसंभवः

Pagkaraang mag-anyong ganoon, lumalapit sila sa lupa, nagagalak at naglalakbay. Ang mga ulap na iyon ay tinatawag na jīmūta; mula sa kanila nagmumula ang pagsilang ng mga nilalang.

Verse 34

विद्युद्गुणविहीनाश्च जलधारा विलंबिनः / मूकमेघा महाकाया आवहस्य वशानुगाः

Ang mga ulap na walang katangian ng kidlat at may mga daloy ng ulan na bumabagsak nang marahan; ang mga ulap na tahimik at napakalaki ay sumusunod sa kapangyarihan ni ‘Āvaha’.

Verse 35

क्रोशमात्राच्च वर्षन्ति क्रोशार्द्धादपि वा पुनः / पर्वताग्र नितंबेषु वर्षति च रसंति च

Nagpapaulan sila mula sa layo na isang krośa, o minsan mula sa kalahating krośa; sa tuktok at gilid ng bundok, sila’y umuulan at umuugong din.

Verse 36

बलाकागर्भदाश्चैव बलाकागर्भधारिणः / ब्रह्मजा नाम ते मेघा ब्रह्मनिश्वाससंभवाः

Sila ang nagbibigay at nagdadala ng ‘sinapupunan ng balākā’ (tagak); ang mga ulap na iyon ay tinatawag na Brahmajā, isinilang mula sa hininga ni Brahmā.

Verse 37

ते हि विद्युद्गुणोपेतास्तनयित्नुप्रियस्वनाः / तेषां शश्र्वत्प्रणादेन भूमिः स्वाङ्गरूहोद्भवा

Taglay nila ang katangian ng kidlat at may kaaya-ayang tinig ng kulog; sa walang humpay nilang ugong, ang lupa’y nagpapasibol ng mga usbong mula sa sarili nitong katawan.

Verse 38

राज्ञी राज्याभिषिक्तेव पुनर्यौंवनमश्नुते / तेष्वियं प्रावृडासक्ता भूतानां जीवितोद्भवा

Gaya ng reynang pinahiran sa paghahari na muling nagkakamit ng kabataan, gayon ang Prāvṛṭ na nakakapit sa mga ulap na ito—pinagmumulan ng buhay ng lahat ng nilalang.

Verse 39

द्वितीयं प्रवहं वायुं मेघास्ते तु समाश्रिताः / एतं योजनमात्राच्च साध्यर्द्धा निष्कृतादपि

Ang ikalawang hangin ay tinatawag na Pravaha; dito sumasandig ang mga ulap. Lampas sa isang yojana, umaabot ito hanggang kalahating saklaw ng daigdig ng Sādhya, maging sa ibayo ng hangganan ng Niṣkṛti.

Verse 40

वृष्टिर्गर्भस्त्रिधा तेषां धारासारः प्रकीर्त्तितः / पुष्करावर्त्तका नाम ते मेघाः पक्षसंभवाः

Ang binhi ng ulan sa mga ulap na iyon ay sinasabing tatlong uri, na tinatawag na Dhārāsāra. Ang mga ulap na iyon ay tinatawag na Puṣkarāvarttaka, na nagmula sa mga pakpak.

Verse 41

शक्रेण पक्षच्छिन्ना ये पर्वतानां महौजसाम् / कामागानां प्रवृद्धानां भूतानां शिवमिच्छता

Ang mga bundok na makapangyarihan na may mga pakpak ay pinutulan ni Śakra (Indra) ng pakpak—sila’y mga nilalang na nakagagalaw ayon sa nais at labis na lumaki—nangyari ito dahil sa hangaring mapagpala ni Śiva.

Verse 42

पुष्करा नाम ते मेघा बृंहन्तस्तोयमत्सराः / पुष्करावर्त्तकास्तेन कारणेनेह शब्दिताः

Sila ang mga ulap na tinatawag na Puṣkara, na umuugong dahil sa pagkakapuno ng tubig. Kaya rito sila tinawag na Puṣkarāvarttaka.

Verse 43

नानारूपधराश्चैव महाघोरस्वनाश्च ते / कल्पान्तवृष्टेः स्रष्टारः संवर्ताग्ने र्नियामकाः

Sila’y nag-aanyong sari-sari at may nakapanghihilakbot na ugong. Sila ang lumilikha ng ulan sa wakas ng kalpa at ang nagtatakda sa apoy na Saṃvarta.

Verse 44

वर्षन्त्येते युगान्तेषु तृतीयास्ते प्रकीर्त्तिताः / अनेकरूपसंस्थानाः पूरयन्तो महीतलम्

Sa pagtatapos ng mga yuga, ang ikatlong uri ng mga ulap na ito ay bumubuhos ng ulan; sa sari-saring anyo, pinupuno nila ang ibabaw ng daigdig.

Verse 45

वायुं पुरा वहन्तः स्युराश्रिताः कल्पसाधकाः / यान्यण्डस्य तु भिन्नस्य प्राकृतस्याभवंस्तदा

Noon, sila ang nagdadala at sumasandig sa Vayu, mga tagapagganap ng kalpa; at nang magkahiwalay, sila’y naging mga bahagi ng likás na kosmikong itlog.

Verse 46

यस्मिन्ब्रह्मा समुत्पन्नश्चतुर्वक्त्रः स्वयंप्रभुः / तान्येवाण्डकपालानि सर्वे मेघाः प्रकीर्त्तिताः

Sa kosmikong itlog na pinagmulan ng Brahma na apat ang mukha at sariling liwanag, ang mismong mga piraso ng balat nito ang tinatawag na lahat ng ‘ulap’.

Verse 47

तेषामाप्यायनं धूमः सर्वेषामविशेषतः / तेषां श्रेष्ठस्तु पर्जन्यश्चत्वारश्चैव दिग्गजाः

Ang lahat ay pinagyayabong ng dhuma (singaw/usok) nang walang pagkakaiba; sa kanila, ang pinakadakila ay si Parjanya, at naroon din ang apat na diggaja, ang mga elepanteng tagapangalaga ng mga dako.

Verse 48

गजानां पर्वतानां च मेघानां भोगिभिः सह / कुलमेकं पृथग्भूतं योनिरेका जलं स्मृतम्

Ang mga elepante, bundok, ulap, at mga bhogin (naga) ay iisang angkan bagama’t magkakahiwalay ang anyo; iisa ang kanilang pinagmulan—ang tubig, ayon sa alaala ng mga banal na turo.

Verse 49

पर्जन्यो दिग्गजा श्चैव हेमन्ते शीतसंभवाः / तुषारवृष्टिं वर्षन्ति शिष्टः सस्यप्रवृद्धये

Sa panahon ng Hemanta, si Parjanya at ang mga elepanteng tagapagbantay ng mga dako, na mula sa lamig, ay nagbubuhos ng hamog-yelong ulan upang lumago ang mga pananim.

Verse 50

षष्ठः परिवहो नाम तेषां वायुरपाश्रयः / यो ऽसौ बिबर्त्ति भगवान्गङ्गामाकाशगोचराम्

Ang ikaanim ay ang hanging tinatawag na Parivaha, na siyang sandigan ng tubig; siya ring Panginoon na nagdadala sa Gangga na naglalakbay sa kalangitan.

Verse 51

दिव्यामृतजला पुण्यां त्रिधास्वातिपथे स्थिताम् / तस्या निष्यन्दतोयानि दिग्गजाः पृथुभिः करैः

Ang banal na Gangga, na may makalangit na tubig-amrita, ay nananatili sa landas ng Svati sa tatlong anyo; ang tubig na umaagos mula sa kanya ay dinadala ng mga elepanteng tagapagbantay ng mga dako sa pamamagitan ng malalapad na nguso.

Verse 52

शीकरं संप्रमुञ्चन्ति नीहार इति स स्मृतः / दक्षिणेन गिरिर्यो ऽसौ हेमकूट इति स्मृतः

Nagpapakawala sila ng pinong patak ng tubig—ito ang tinatawag na nihara; at ang bundok sa timog ay kilala bilang Hemakuta.

Verse 53

उदग्घिमवतः शैल उत्तरप्रायदक्षिणे / पुण्ड्रं नाम समाख्यातं नगरं तत्र विस्तृतम्

Sa hilaga ng Bundok Himavat, sa kabundukang nakaharap sa timog, naroon ang malawak na lungsod na tanyag na tinatawag na Pundra.

Verse 54

तस्मिन्निपतितं वर्षं तत्तुषारसमुद्भवम् / ततस्तदा वहो वायुर्हेमवन्तं समुद्वहन्

Doon ay bumagsak ang ulang mula sa hamog na nagyelo; saka dinala ito ng umiihip na hangin patungo sa Bundok Himavan.

Verse 55

आनयत्यात्मयोगेन सिंचमानो महागिरिम् / हिमवन्तमतिक्रम्य वृष्टिशेषं ततः परम्

Sa lakas ng sariling yoga, dinadala niya ito habang binabasa ang dakilang bundok; lampas sa Himavan, inihahatid pa ang nalalabing ulan sa ibayo.

Verse 56

इहाभ्येति ततः पश्चादपरान्तविवृद्धये / वर्षद्वयं समाख्यातं सस्यद्वयविवृद्धये

Pagkaraan, dumarating ito rito upang umunlad ang kanlurang lupain; sinasabing may dalawang uri ng ulan, para sa paglago ng dalawang uri ng pananim.

Verse 57

मेघाश्चाप्यायनं चैव सर्वमेतत्प्रकीर्त्तितम् / सूर्य एव तु वृष्टीनां स्रष्टा समुपदिश्यते

Ang mga ulap at ang pagkapuspos ng mga ito—lahat ay naipahayag; ngunit ang tagapaglikha ng mga pag-ulan ay itinuturo na ang Araw mismo.

Verse 58

सूर्यमूला च वै वृष्टिर्जलं सूर्यात्प्रवर्तते / ध्रुवेणाधिष्ठितः सूर्यस्तस्यां वृष्टौ प्रवर्त्तते

Ang ugat ng ulan ay ang Araw; ang tubig ay nagmumula sa Araw. Ang Araw, na itinatag ni Dhruva, ay kumikilos sa mismong pag-ulan na iyon.

Verse 59

ध्रुवेणाधिष्टितो वायुर्वृष्टिं संहरते पुनः / ग्रहो निःसृत्य सूर्यात्तु कृत्स्ने नक्षत्रमण्डले

Sa pag-aadhistha ni Dhruva, muling pinipigil ng hangin ang pag-ulan. Ang planetang lumabas mula sa Araw ay umiikot sa buong kalipunan ng mga bituin.

Verse 60

चरित्वान्ते विशत्यर्कं ध्रुवेण समाधिष्ठितम् / ततः सूर्यरथस्याथ सन्निवेशं निबोधत

Sa dulo ng pag-ikot, pumapasok ito sa Arka (Araw) na itinatag ni Dhruva. Pagkatapos, unawain ang pagkakaayos ng karwahe ng Araw.

Verse 61

संस्थितेनैकचक्रेण पञ्चारेण त्रिनाभिना / हिरण्मयेन भगवांस्तथैव हरिदर्वणा

Ang Bhagavan na Araw ay nakalagay sa iisang gulong, may limang rayos at tatlong gitna, na ginintuang ningning at may luntiang liwanag.

Verse 62

अष्टापदनिबद्धेन षट्प्रकारैकनेमिना / चक्रेण भास्वता सूर्यः स्यन्दनेन प्रसर्पति

Sa makinang na gulong na nakatali sa walong sandigan, may iisang rim na may anim na uri, ang Araw ay sumusulong sa kanyang karwahe.

Verse 63

दशयोजनसाहस्रो विस्तारायामतः स्मृतः / द्विगुणो ऽस्य रथोपस्थादीषादण्डः प्रमाणतः

Ang lapad at haba nito ay sinasabing sampung libong yojana. Mula sa upuan ng karwahe, ang baras na īṣā-daṇḍa ay doble ang sukat.

Verse 64

स तस्य ब्रह्मणा सृष्टो रथो ह्यर्थवशेन तु / असंगः काञ्चनो दिव्यो युक्तः पवनगैर्हयैः

Para sa kanya, nilikha ni Brahma ang isang karwahe ayon sa pangangailangan. Ito’y banal, gintong maningning, walang pagkakapit, at hinihila ng mga kabayong kasingbilis ng hangin.

Verse 65

छन्दोभिर्वाजिरूपैस्तु यतश्चक्रं ततः स्थितैः / वारुणस्यन्दनस्येह लक्षणैः सदृशस्तु सः

Dahil ang mga chandas ay naging anyong kabayo at ang gulong ay nasa wastong kinalalagyan, ang karwaheng ito’y kahawig ng mga tanda ng karwahe ni Varuna.

Verse 66

तेनासौ सर्वते व्योम्नि भास्वता तु दिवाकरः / अथैतानि तु सूर्यस्य प्रत्यङ्गानि रथस्य ह

Sa pamamagitan ng karwaheng iyon, ang maningning na Divakara ay naglalakbay sa buong kalangitan. Ngayon ay ilalarawan ang mga bahagi ng karwahe ni Surya.

Verse 67

संवत्सरस्यावयवैः कल्पि तस्य यथाक्रमम् / अहस्तु नाभिः सौरस्य एकचक्रस्य वै स्मृतः

Ang ayos nito’y hinubog ayon sa mga bahagi ng taon. Ang ‘ahaḥ’—ang araw—ang itinuturing na pusod ng nag-iisang gulong ng karwahe ni Surya.

Verse 68

अराः पञ्चार्त्तवांस्तस्य नेमिः षडृतवः स्मृतः / रथनीडः स्मृतो ह्येष चायने कूबरावुभौ

Ang mga rayos ng gulong ay itinuturing na limang panahon (ārtava), at ang gilid ng gulong (nemi) ay ang anim na ritú. Ito ang rathanīḍa, ang luklukan; at ang dalawang ayana ang dalawang kūbara, ang mga ehe.

Verse 69

मुहूर्त्ता बन्धुरास्तस्य रम्याश्चास्य कलाः स्मृताः / तस्य काष्ठा स्मृता घोणा अक्षदण्डः क्षणस्तु वै

Ang Kanyang mga muhūrta ay sinasabing marilag, at ang Kanyang mga kalā ay itinuturing na kaaya-aya. Para sa Kanya, ang kāṣṭhā ay tinatawag na ‘ghoṇā’, at ang ‘akṣadaṇḍa’ ang siyang kṣaṇa.

Verse 70

निमेषश्चानुकर्षो ऽस्य हीषा चास्य लवाःस्मृताः / रात्रिर्वरूथो धर्मो ऽस्य ध्वज ऊर्द्ध्व समुच्छ्रितः

Ang nimeṣa Niya ay tinatawag na ‘anukarṣa’, at ang ‘hīṣā’ ay itinuturing na mga lava Niya. Ang gabi ang Kanyang baluti, at ang dharma ang Kanyang bandilang nakataas sa itaas.

Verse 71

युगाक्षकोडी ते तस्य अर्थकामावुभौ स्मृतौ / सप्ताश्वरूपाश्छन्दासि वहन्तो वामतो धुरम्

Para sa Kanya, ang yugākṣa at koḍī ay itinuturing na artha at kāma. Ang pitong chandas na anyong kabayo ang nagdadala ng pamatok sa kaliwang panig.

Verse 72

गायत्री चैव त्रिष्टुप्य ह्यनुष्टुब्जगती तथा / पङ्क्तिश्च बृहती चैव ह्युष्णिक्चैव तु सप्तमी

Gāyatrī, Triṣṭubh, Anuṣṭubh, Jagatī; gayundin ang Paṅkti, Bṛhatī, at Uṣṇik—ito ang pitong chandas na kinikilala.

Verse 73

चक्रमक्षे निबद्धं तु ध्रुवे चाक्षः समर्पितः / सहचक्रो भ्रमत्यक्षः सहक्षो भ्रमते ध्रुवः

Ang gulong ay nakatali sa ehe, at ang ehe ay nakalagay sa Dhruva. Umiikot ang ehe kasama ng gulong, at umiikot din ang Dhruva kasama ng ehe.

Verse 74

अक्षेण सह चक्रेशो भ्रमते ऽसौ ध्रुवेरितः / एवमर्थवशात्तस्य सन्निवेशो रथस्य तु

Sa udyok ni Dhruva, ang panginoon ng mga gulong ay umiikot kasama ng ehe. Kaya, dahil sa layuning iyon, ang ayos ng kanyang karwahe ay gayon din ang pagkakatakda.

Verse 75

तथा संयोगभावेन संसिद्धो भासुरो रथः / तेनासौ तरणिर्देवो भास्वता सर्पते दिवि

Gayundin, sa bisa ng pagkakaugnay, ang maningning na karwahe ay nagiging ganap. Sa pamamagitan nito, ang diyos na Taraṇi, ang Araw, ay lumulusong sa langit na may ningning.

Verse 76

युगाक्षकोटिसन्नद्धौ द्वौ रश्मी स्यन्दनस्य तु / ध्रुवे तौ भ्राम्यते रश्मी च चक्रयुगयोस्तु वै

Ang dalawang sinag-tali (raśmi) ng karwahe ay nakatali sa dulo ng yuga-aks. Umiikot ang dalawa sa Dhruva, at ang mga sinag-tali ay umiikot din kasama ng pares ng gulong.

Verse 77

भ्रमतो मण्डलान्यस्य खेचरस्य रथस्य तु / युगाक्षकोटी ते तस्य दक्षिणे स्यन्दनस्य हि

Sa mga umiikot na bilog ng karwaheng naglalakbay sa himpapawid, ang mga dulo ng yuga-aks nito ay tunay na nasa timog na panig ng karwahe.

Verse 78

ध्रुवेण प्रगृहीते वै विचक्रम तुरक्षवत् / भ्रमन्तमनुगच्छेतां ध्रुवं रश्मी तु तावुभौ

Kapag hinawakan ni Dhruva, ito’y nagiging parang may kabayong hila kahit walang gulong. Ang dalawang sinag-tali ay sumusunod sa umiikot na Dhruva.

Verse 79

युगाक्षकोटिस्तत्तस्य रश्मिभिः स्यन्दनस्य तु / कीलासक्ता यथा रज्जुर्भ्रंमते सर्वतो दिशम्

Dahil sa mga sinag na nakatali sa dulo ng pingga ng karwahe, ito’y umiikot sa lahat ng dako na parang lubid na nakasabit sa pako.

Verse 80

ह्रसतस्तस्य रश्मी तु मण्डलेषूत्तरायणे / वर्द्धते दक्षिणे चैव भ्रमतो मण्डलानि तु

Sa mga bilog ng Uttarāyaṇa, umiikli ang kanyang sinag; sa Dakṣiṇāyaṇa naman ay humahaba, at patuloy na umiikot ang mga bilog.

Verse 81

युगाक्षकोटिसंबद्धौ रश्मी द्वौ स्यन्दनस्य तु / ध्रुवेण प्रगृहीतौ वै तौ रश्मी नयतो रविम्

May dalawang sinag na nakakabit sa dulo ng pingga ng karwahe; hawak ito ni Dhruva, at ang mga sinag na iyon ang umaakay kay Ravi.

Verse 82

आकृष्येते यदा तौ वै ध्रुवेण सम धिष्ठितौ / तदा सो ऽभ्यन्तरे सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु

Kapag hinila ang dalawang sinag na iyon na itinakda ni Dhruva nang pantay, ang Araw ay umiikot sa mga bilog na nasa loob.

Verse 83

अशीतिर्मण्डलशतं काष्ठयोरन्तरं स्मृतम् / ध्रुवेण मुच्यमानाभ्यां रश्मिभ्यां पुनरेव तु

Ang pagitan ng dalawang kāṣṭhā ay itinuturing na ‘aśīti-maṇḍala-śata’ (walong libo); at sa dalawang sinag na pinakakawalan ni Dhruva, ito’y nagaganap muli.

Verse 84

तथैव बाह्यतः सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु / उद्वेषाटयन्स वेगेन मण्डलानि तु गच्छति

Gayon din sa panlabas, ang Surya ay umiikot sa mga bilog na landas; sa bilis ng paglakad niya, wari’y ginugulo niya ang mga landas na iyon na parang may poot.