Shloka 23
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
तेषु संदह्यमानेषु जङ्गमस्थावरेषु च / धूमभूतास्तु ता ह्यापो निष्कामन्तीह सर्वशः
Transliteration
teṣu saṃdahyamāneṣu jaṅgamasthāvareṣu ca / dhūmabhūtāstu tā hyāpo niṣkāmantīha sarvaśaḥ
Translation
Kapag ang mga gumagalaw at di-gumagalaw na nilalang ay sinusunog, ang tubig na iyon ay nagiging usok at lumalabas dito sa lahat ng dako.
Word by Word
तेषुin them/among them
तेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter (पुं/नपुं), Locative (7/सप्तमी), Plural (बहुवचन)
संदह्यमानेषुwhile being burnt
संदह्यमानेषु:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-√दह् (धातु) + यमान (कृदन्त) → संदह्यमान (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter (पुं/नपुं), Locative (7/सप्तमी), Plural (बहुवचन); present passive participle (शानच्/यमान) meaning 'being burnt'
जङ्गमस्थावरेषुin moving and unmoving beings
जङ्गमस्थावरेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootजङ्गम + स्थावर (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter (पुं/नपुं), Locative (7/सप्तमी), Plural (बहुवचन); द्वन्द्व: जङ्गमेषु च स्थावरेषु च
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक अव्यय)
धूमभूताःhaving become smoke
धूमभूताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootधूम + भूत (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1/प्रथमा), Plural (बहुवचन); क्त-प्रत्यय (भूत) used adjectivally: धूमं भूताḥ/भूताः (become smoke) qualifying 'आपः'
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
FormParticle (निपात), adversative/emphatic
ताःthose
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1/प्रथमा), Plural (बहुवचन); refers to 'आपः'
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
FormParticle/emphasis (निपात)
आपःwaters
आपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1/प्रथमा), Plural (बहुवचन)
निष्कामन्तिgo out/exit
निष्कामन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनिस्-√कम् (धातु)
FormPresent tense (लट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Plural (बहुवचन), Parasmaipada (परस्मैपद)
इहhere
इह:
Desha-adhikarana (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
FormAdverb (देशवाचक अव्यय)
सर्वशःin every way/entirely
सर्वशः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वशस् (अव्यय)
FormAdverb (प्रकारवाचक अव्यय)