Shloka 73
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
चक्रमक्षे निबद्धं तु ध्रुवे चाक्षः समर्पितः / सहचक्रो भ्रमत्यक्षः सहक्षो भ्रमते ध्रुवः
Transliteration
cakramakṣe nibaddhaṃ tu dhruve cākṣaḥ samarpitaḥ / sahacakro bhramatyakṣaḥ sahakṣo bhramate dhruvaḥ
Translation
Ang gulong ay nakatali sa ehe, at ang ehe ay nakalagay sa Dhruva. Umiikot ang ehe kasama ng gulong, at umiikot din ang Dhruva kasama ng ehe.
Word by Word
चक्रम्wheel
चक्रम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (here: प्रथमा as subject)
अक्षेon/in the axle
अक्षे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
निबद्धम्fastened/bound
निबद्धम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-बन्ध् (धातु) + क्त (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअवधारण/विरोध-अव्यय
ध्रुवेin/on the fixed pivot
ध्रुवे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
अक्षःaxle
अक्षः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
समर्पितःis placed/affixed
समर्पितः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-अर्प् (धातु) + क्त (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय
सहचक्रःtogether with the wheel
सहचक्रः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसह (अव्यय/उपसर्गवत्) + चक्र (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव (with/along-with + noun); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
भ्रमतिrotates
भ्रमति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभ्रम् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन
अक्षःthe axle
अक्षः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सहक्षःtogether with the axle
सहक्षः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसह (अव्यय) + अक्ष (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
भ्रमतेturns/rotates
भ्रमते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभ्रम् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
ध्रुवःthe fixed pivot
ध्रुवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन