Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 12
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
ध्रुवेणाधिष्टितश्चैव सूर्यो ऽपो गृह्य वर्षति / तदेष दीप्त किरणः स कालग्निर्दिवाकरः
Transliteration
dhruveṇādhiṣṭitaścaiva sūryo 'po gṛhya varṣati / tadeṣa dīpta kiraṇaḥ sa kālagnirdivākaraḥ
Translation
Sa pag-aadhistha ng Dhruva, sinisipsip ng Araw ang tubig at ibinubuhos bilang ulan. Siya, ang Divakara na may maningning na sinag, ay tulad ng apoy ng panahon (kālāgni).
Word by Word
ध्रुवेणby/through Dhruva
ध्रुवेण:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण) एकवचन
अधिष्टितःpresided over, governed
अधिष्टितः:
Karta (कर्ता/Subject qualifier)
TypeVerb
Rootअधि+स्था (धातु) + त (क्त; क्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘सूर्यः’ इत्यस्य विशेषण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक निपात (emphatic particle)
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
अपःwaters
अपः:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (अप्-शब्दः; बहुवचनप्रायः), द्वितीया बहुवचन
गृह्यhaving taken
गृह्य:
Purvakala-Kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootग्रह् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्ययः; अव्ययीभाव-रूप)
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त अव्यय (gerund/absolutive)
वर्षतिrains, pours down
वर्षति:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootवृष् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तत्that
तत्:
Sambandha (सम्बन्ध/Correlative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘एषः’ इत्यस्य सह निर्देश (correlative)
एषःthis (one)
एषः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
दीप्तbright, blazing
दीप्त:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootदीप्त (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त from दीप्)
Formक्तान्त विशेषण; पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘किरणः’ इत्यस्य विशेषण
किरणःray
किरणः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकिरण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
सःhe/that (one)
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
काल-अग्निःthe fire of Time
काल-अग्निः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकाल + अग्नि (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; तत्पुरुष (षष्ठी)—‘कालस्य अग्निः’
दिवाकरःthe day-maker (Sun)
दिवाकरः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदिवा + कर (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; तत्पुरुष—‘दिवायाः करः’/‘दिवां करोति’ (day-maker)