Adhyaya 63

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते गान्धर्वलक्षणं नाम द्विषष्टितमो ऽध्यायः // ६२// सूत उवाच कुकुद्मिननस्तु तं लोकं रैवतस्य गतस्य ह / त्दृता पुण्यजनैः सर्वा राक्षसैः साकुशस्थली

Ganito sa Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, sa gitnang bahagi na ipinahayag ni Vāyu, sa ikatlong upoddhāta-pāda ng Bhārgava-carita, ang ika-62 kabanata na tinatawag na “Gāndharva-lakṣaṇa.” Sinabi ni Sūta: nang si Kukudmī na anak ni Raivata ay pumaroon sa daigdig na iyon, ang lupain na tinatawag na Sākuśasthalī ay napuno ng mga Puṇyajana at mga Rākṣasa.

Verse 2

तद्वै भ्रातृशतं तस्य धार्मिकस्य महात्मनः / निबध्यमानं नाराचैर्विदिशः प्राद्रवद्भयात्

Ang sandaang kapatid ng banal na mahātmā na iyon, habang tinatamaan at ginagapos ng mga palasong nārāca, ay tumakas sa takot patungong Vidiśā.

Verse 3

तेषां तु तद्भयक्रान्तक्षत्रियाणां च विद्रुताम् / अन्ववायस्तु सुमहांस्तत्र तत्र द्विजोत्तमाः

Sa likuran ng mga kṣatriya na tinangay ng takot at nagkawatak-watak sa pagtakbo, dito at doon ay may napakalaking pangkat na sumusunod, kasama ang mga dvijottama (pinakamahuhusay na brāhmaṇa).

Verse 4

शार्याता इति विख्याता दिक्षु सर्वासु धर्मिकाः / धृष्टस्य धर्ष्टिकं सर्वं रणधृष्टं बभूव ह

Sila’y kilala bilang Śāryāta, mga taong matatag sa dharma sa lahat ng dako; at dahil sa tapang ni Dhṛṣṭa, ang buong angkan ng Dhārṣṭika ay naging matapang sa digmaan.

Verse 5

त्रिसाहस्रं तु स गणः क्षत्रियाणां महात्मनाम् / नभगस्य च दायादो नाभादो नाम वीर्यवान्

Ang pangkat ng mga kṣatriya na mahātmā ay tatlong libo; at ang tagapagmana ni Nabhaga ay si Nābhāda, isang mandirigmang makapangyarihan.

Verse 6

अंबरीषस्तु नाभागिर्विरूपस्तस्य चात्मजः / पृषदश्वो विरूपस्य तस्य पुत्रो रथीतरः

Si Ambarisha ay anak ni Nabhaga; ang kanyang anak ay si Virupa. Ang anak ni Virupa ay si Prishadashva, at ang anak niya ay si Rathitara.

Verse 7

एते क्षत्रप्रसूता वै पुनश्चाङ्गिरसः स्मृताः / रथीतराणां प्रवराः क्षेत्रोपेता द्विजातयः

Sila, bagaman isinilang sa angkan ng kshatriya, ay muling inaalala bilang mga Āṅgirasa. Sa lahi ni Rathitara, sila ang mga pangunahing pravara, at dahil sa ugnayang kṣetra ay itinuturing na dvijati.

Verse 8

क्षुवतस्तु मनोः पूर्वमिक्ष्वाकुरभिनिःसृतः / तस्य पुत्रशतं त्वासीदिक्ष्वाकोर्भूरिदक्षिमम्

Mula kay Kṣuvata, bago pa si Manu, lumitaw si Ikṣvāku. Si Ikṣvāku ay may sandaang anak, na bantog sa dakilang pag-aalay at kabutihang-loob.

Verse 9

तेषां श्रेष्ठो विकुक्षिस्तु निमिर्दण्डश्च ते त्रयः / शकुनिप्रमुखास्तस्य पुत्राः पञ्चाशतस्तु ते

Sa kanila, si Vikukṣi ang pinakadakila; sina Nimi at Daṇḍa—ang tatlong ito ang pangunahing mga pinuno. May limampung anak na lalaki siya, na pinangungunahan ni Śakuni.

Verse 10

उत्तरापथदेशस्य रक्षितारो महीक्षितः / चत्वारिंशत्तथाष्टौ च दक्षिणस्यां तु वै दिशि

Si Mahīkṣit ang naging tagapagtanggol ng lupain ng Uttarāpatha; at sa timog na dako ay may apatnapu’t walo ring tagapangalaga (mga hari).

Verse 11

विराटप्रमुखास्ते च दक्षिणापथरक्षिणः / इक्ष्वाकुस्तु विकुक्षिं वै अष्टकायामथा दिशत्

Sila’y pinamunuan ni Virāṭa at naging mga tagapagtanggol ng Dakṣiṇāpatha. Pagkaraan, inatasan ni Ikṣvāku si Vikukṣi para sa śrāddha ng Aṣṭakā.

Verse 12

राजोवाच / मांसमानय श्राद्धे त्वं मृगान्हत्वा महाबल / श्राद्धं मम तु कर्त्तव्यमष्टकानां न संशयः

Wika ng hari: “O makapangyarihan, magdala ng karne para sa śrāddha sa pamamagitan ng pangangaso at pagpatay sa mga mṛga. Dapat kong ganapin ang Aṣṭakā śrāddha; walang pag-aalinlangan.”

Verse 13

स गतो मृगयां चैव वचनात्तस्य धीमतः / मृगान्सहस्रकान्हत्वा परिश्रान्तश्च वीर्यवान्

Sa utos ng marunong, siya’y nagtungo sa pangangaso. Matapos pumatay ng libu-libong mṛga, ang mandirigmang iyon ay labis na napagod.

Verse 14

भक्षयच्छशकं तत्र विकुक्षिर्मृगयां गतः / आगते हि विकुक्षै तु समांसे महसैनिके

Nang mangaso si Vikukṣi, kumain siya roon ng isang śaśaka (kuneho). Nang bumalik ang dakilang kawal na si Vikukṣi na may dalang karne, saka…

Verse 15

वसिष्ठं चोदयामास मांस प्रोक्षयतामिति / तथेति चोदितो राज्ञा विधिवत्तदुपस्थितम्

Inutusan ng hari si Vasiṣṭha: “Isagawa ang prokṣaṇa upang linisin ang karne.” Sa utos ng hari, sumagot si Vasiṣṭha ng “gayon nga” at tinupad ito ayon sa ritwal.

Verse 16

स दृष्ट्वोपहतं मांसं क्रुद्धो राजानमब्रवीत् / अनेनोपहतं मांसं पुत्रेण तव पार्थिव

Nang makita niya ang nasugatang karne, nagalit siya at nagsabi sa hari: “O hari ng lupa, ang karneng ito’y dinungisan ng iyong anak.”

Verse 17

शशभक्षाददुष्टं वै नैव मांसं महाद्युते / शशो दुरात्मना पूर्वममना भक्षितो ऽनघ

O dakilang maningning, hindi nadudungisan ang karne dahil sa pagkain ng kuneho; ngunit, o walang sala, noon pa’y kinain na ng masamang si Aman ang kuneho.

Verse 18

तेन मांसमिदं दुष्टं पितॄणां नृपसत्तम / इक्ष्वाकुस्तु ततः क्रुद्धो विकुक्षिमिदमब्रवीत्

O pinakamainam na hari, kaya ang karneng ito’y naging marumi para sa mga Pitri. Pagkaraan, nagalit si Ikshvaku at sinabi ito kay Vikukshi.

Verse 19

पितृकर्मणि निर्दिष्टो मया च मृगयां गतः / शशं भक्षयसे ऽरण्ये निर्घृणः पूर्वमद्य तु

Itinalaga kitang mangaso para sa ritwal sa mga Pitri; ngunit ikaw, walang habag, ay kumakain ng kuneho sa gubat—noon pa man at ngayon din.

Verse 20

तस्मात्परित्यजामि त्वां गच्छ त्वं स्वेन कर्मणा / एवमिक्ष्वाकुणा त्यक्तो वसिष्ठवचनात्सुतः

Kaya’t itinatakwil kita; umalis ka ayon sa sarili mong karma. Sa gayon, ayon sa salita ni Vasishtha, itinakwil ni Ikshvaku ang kanyang anak.

Verse 21

इक्ष्वाकौसंस्थिते तस्मिञ्छशादः पृथिवीमिमाम् / प्राप्तः परगधर्मात्मा स चायोध्याधिपो ऽभवत्

Sa angkan ng Ikṣvāku noon, natamo ni Śaśāda ang daigdig na ito; taglay ang dakilang dharma, siya’y naging pinuno ng Ayodhyā.

Verse 22

तदाकरोत्स राज्यं वै वसिष्ठपरिनोदितः / ततस्तेनैनसा पूर्णो राज्यावस्थो महीपतिः

Noon, sa pag-uudyok ni Vasiṣṭha, pinamahalaan niya ang kaharian; pagkaraan, ang haring nasa trono ay napuno ng kasalanang iyon.

Verse 23

कालेन गतवान्सो ऽथ शकृन्मूत्रतरङ्गितम् / ज्ञात्वैवमेतदाख्यानं ना विधिर्भक्षयेद्बुधः

Sa paglipas ng panahon, siya’y pumanaw at napunta sa impiyernong inuuga ng alon ng dumi at ihi. Sa pagkaalam ng salaysay na ito, ang marunong ay huwag kumain ng karne.

Verse 24

मांसभक्षयितामुत्र यस्य मांसमिहाद्म्यहम् / एतन्मांसस्य मांसत्वं प्रवदन्ति मनीषिणः

“Sa kabilang buhay, ang laman ng sinumang kakainin ko, ang laman din niya ang kinakain ko rito.” Ito ang tinatawag ng mga pantas na tunay na kahulugan ng ‘karne’.

Verse 25

शशादस्य तु दायादः ककुत्स्थो नाम वीर्यवान् / इन्द्रस्य वृषभूतस्य ककुत्स्थो जयते पुरा

Ang tagapagmana ni Śaśāda ay ang makapangyarihang si Kakutstha; noong unang panahon, isinilang si Kakutstha mula kay Indra na nag-anyong toro.

Verse 26

पूर्वमाडीबके युद्धे ककुत्स्थस्तेन संस्मृतः / अनेनास्तु ककुत्स्थस्य पृथुश्चानेन स स्मृतः

Noong una sa digmaang Māḍībaka, naalaala si Kakutstha dahil sa kanya; at sa pagdaloy ng angkang ito, naaalala rin si Pṛthu kasama ni Kakutstha.

Verse 27

दृषदश्वः पृथोः पुत्रस्तस्मादन्ध्रस्तु वीर्यवान् / अन्ध्रात्तु युवनाश्वस्तु शावस्तस्तस्य चात्मजः

Si Dṛṣadaśva ay anak ni Pṛthu; mula sa kanya isinilang ang makapangyarihang Andhra. Mula kay Andhra ay si Yuvanāśva, at ang anak niya ay si Śāvasta.

Verse 28

जज्ञे श्रावस्तको राजा श्रावस्ती येन निर्मिता / श्रावस्तस्य तु दायादो बृहदश्वो महायशाः

Isinilang ang haring Śrāvastaka, na siyang nagtatag ng lungsod na Śrāvastī. Ang tagapagmana ni Śrāvasta ay ang bantog na si Bṛhadaśva.

Verse 29

बृहदश्वसुतश्चापि कुवलाश्व इति श्रुतः / यस्तु धुन्धुवधाद्राजा धुन्धुमारत्वमागतः

Ang anak ni Bṛhadaśva ay kilala bilang Kuvalāśva; dahil sa pagpaslang kay Dhundhu, ang hari ay tinawag na ‘Dhundhumāra’.

Verse 30

ऋषय ऊचुः धुन्धोर्वधं महाप्राज्ञ घोतुमिच्छाम विस्तरात् / यदर्थं कुवलाश्वस्य धुन्धुमारत्वमागतम्

Sinabi ng mga rishi: “O dakilang pantas, nais naming marinig nang masinsinan ang pagpaslang kay Dhundhu; sa anong dahilan natamo ni Kuvalāśva ang pangalang ‘Dhundhumāra’?”

Verse 31

सूत उवाच कुवलाश्वस्य पुत्राणां सहस्राण्येकविंशतिः / सर्वे विद्यासु निष्णाता बलवन्तो दुरासदाः

Wika ni Suta—si Kuvalāśva ay may dalawampu’t isang libong anak na lalaki. Lahat ay bihasa sa mga kaalaman, malalakas at mahirap talunin.

Verse 32

बभूवुर्धार्मिकाः सर्वे यज्वानो भूरिदक्षिणाः / कुवलाश्वं महावीर्यं शूरमुत्तमधार्मिकम्

Silang lahat ay maka-Dharma, nagsasagawa ng yajña, at mapagbigay ng saganang daksina. Si Kuvalāśva ay makapangyarihan, matapang, at pinakadakila sa kabanalan.

Verse 33

बृहदश्वो ह्यभ्यषिञ्चत्तस्मिन्राज्ये नराधिपः / पुत्रसंक्रामितश्रीस्तु वनं राजा विवेश ह

Si Bṛhadaśva, ang pinuno ng mga tao, ay inabishika sa kahariang iyon. Nang mailipat ang karangalan ng paghahari sa anak, pumasok ang hari sa gubat.

Verse 34

बृहदश्वं महाराजं शूरमुत्तमधार्मिकम् / प्रयास्यन्तमुतङ्कस्तु ब्रह्मर्षिः प्रत्यवारयत्

Nang paalis na si Mahārāja Bṛhadaśva—matapang at dakilang maka-Dharma—si brahmarṣi Uttaṅka ay pumigil sa kanya.

Verse 35

उत्तङ्क उवाच भवता रक्षणं कार्यं तत्तावत्कर्त्तुमर्हति / निरुद्विग्नस्तपस्छर्तुं न हि शक्रो ऽपि पार्थिव

Sinabi ni Uttaṅka: O hari, dapat mong gampanan ang tungkuling pag-iingat hanggang sa panahong iyon; karapat-dapat kang gumawa nito. Ang magtapas nang walang pangamba ay hindi man magawa ni Indra.

Verse 36

ममाश्रमसमीपेषु मेरोर्हि परितस्तु वै / समुद्रो वालुकापूर्णस्तत्र तिष्ठति भूपते

O hari! Malapit sa aking ashram, sa paligid ng Bundok Meru, tunay na naroon ang dagat na punô ng buhangin.

Verse 37

देवतानामवध्यस्तु महाकायो महाबलः / अन्तर्भूमिगतस्तत्र वालुकान्तर्हितो महान्

Siya’y di-mapapatay kahit ng mga diyos, may dambuhalang katawan at dakilang lakas; doon siya’y pumasok sa ilalim ng lupa at nagkubli sa loob ng buhangin.

Verse 38

राक्षसस्य मधोः पुत्रो धुन्धुर्नाम महासुरः / शेते लोकविनाशाय तप आस्थाय दारुणम्

Si Dhundhu, ang dakilang asura na anak ng rakshasang si Madhu, ay nakahimlay doon, nagsasagawa ng mabagsik na tapas upang wasakin ang daigdig.

Verse 39

संवत्सरस्य पर्यन्ते स निश्वासं विमुञ्चति / यदा तदा मही तत्र चलति स्म सकानना

Sa pagtatapos ng isang taon, siya’y humihinga nang malakas; tuwing mangyayari iyon, ang lupa roon ay yayanig kasama ang mga gubat.

Verse 40

तस्य निश्वासवातेन रज उद्धूयते महत् / आदित्यपथमावृत्य सप्ताहं भूमिकंपनम्

Sa hangin ng kanyang hininga, umaalimbukay ang napakalaking alikabok; natatakpan ang landas ng araw at sa loob ng pitong araw ay yayanig ang lupa.

Verse 41

सविस्फुलिङ्गं सज्वारं सधूममतिदारुणम् / तेन राजन्न शक्नोमि तस्मिन्स्थातुं स्व आश्रमे

Punô ito ng tilamsik, liyab at usok, lubhang nakapanghihilakbot; kaya, O Hari, hindi ako makapananatili roon sa sarili kong āśrama.

Verse 42

तं वारय महाबाहो लोकानां हितकाम्यया / तेजस्ते सुमहद्विष्मुस्तेजसाप्याययिष्यति

O Mahābāhu, alang-alang sa kapakanan ng mga nilalang, pigilan mo siya; napakadakila ng iyong tejas at sa tejas na iyon ay mapapasuko ang masama.

Verse 43

लोकाः स्वस्था भवन्त्वद्य तस्मिन्विनिहते सुरे / त्वं हि तस्य वधार्थाय समर्थः पृथिवीपते

Kapag napatay ang diyos na iyon, nawa’y maging payapa ang mga daigdig ngayong araw; O panginoon ng lupa, ikaw ang may kakayahang pumatay sa kanya.

Verse 44

विष्णुना च वरो दत्तो मम पूर्व यतो ऽनघ / न हि धुन्धुर्महावीर्यस्तेजसाल्पेन शाक्यते

O walang dungis, nauna nang ipinagkaloob sa akin ni Viṣṇu ang isang biyaya; ang Dhundhu na may dakilang lakas ay di matatalo ng munting tejas.

Verse 45

निर्दग्धुं पृथिवीपालैरपि वर्षशतैरपि / वीर्यं हि सुमहत्तस्य देवैरपि दुरासदम्

Kahit ang mga haring tagapangalaga ng lupa, sa loob ng daan-daang taon, ay hindi siya kayang sunugin; napakadakila ng kanyang lakas, at maging sa mga deva’y mahirap lapitan.

Verse 46

एवमुक्तस्तु राजर्षिरुत्तङ्केन महात्मना / कुवलाश्वं तु तं प्रादात्तस्मिन् धुन्धुनिवारणे

Nang magsalita nang gayon ang dakilang Uttanka, ibinigay ng rajarshi si Kuvalashva sa kanya upang pawiin si Dhundhu.

Verse 47

भगवन्न्यस्तशस्भो ऽहमयं तु तनयो मम / भविष्यति द्विजश्रेष्ठ धुन्धुमारो न संशयः

O Bhagavan, ibinaba ko na ang mga sandata; ngunit ang anak kong ito, O pinakadakilang brahmana, ay tiyak na magiging Dhundhumara.

Verse 48

स तमादिश्य तनयं धुन्धुमाग्णमच्युतम् / जगाम स वनायैव तपसे शंसितव्रतः

Pagkatapos tagubilinan ang anak na tulad ni Acyuta, ang magsusunog kay Dhundhu, siya na may kapuri-puring panata ay nagtungo sa gubat upang magtapa.

Verse 49

कुवलाश्वस्तु धर्मात्मा पितुर्वचनमाश्रितः / सहक्रैरेकविंशत्या पुत्राणां सह पार्थिवः

Si Kuvalashva na makadiyos, sumunod sa salita ng ama at umalis ang hari kasama ang dalawampu’t isang libong anak na lalaki.

Verse 50

प्रायादुत्तङ्कसहितो धुन्धोस्तस्य निवारणे / तमाविशत्ततो विष्णुर्भगवान्स्वेन तेजसा

Umalis siya kasama si Uttanka upang pigilan si Dhundhu; noon ay pumasok sa kanya si Bhagavan Vishnu sa pamamagitan ng sariling ningning.

Verse 51

उत्तङ्कस्य नियोगात्तु लोकानां हितकाम्यया / तस्मिन्प्रयाते दुर्धर्षे दिवि शब्दो महानभूत्

Sa utos ni Uttangka, alang-alang sa kapakanan ng mga nilalang, nang umalis ang di-matitinag na iyon, umalingawngaw ang dakilang tunog sa langit.

Verse 52

अद्य प्रभृत्येष नृपो धुन्धुमारो भविष्यति / दिव्यैः पुष्पैश्च तं देवाः संमतात्समवाकिरन्

Mula sa araw na ito, ang haring ito ay tatawaging ‘Dhundhumara’. Ibinuhos ng mga nalugod na diyos ang mga bulaklak na makalangit sa kanya.

Verse 53

देवदुन्दुभयश्चैव प्रणेदुर्हि तदा भृशम् / स गत्वा पुरुषव्याघ्रस्तनयैः सह वीर्यवान्

Noon, umalingawngaw nang malakas ang mga tambol ng mga diyos. Ang makapangyarihang lalaking tila tigre sa mga tao ay naglakbay kasama ang kanyang mga anak.

Verse 54

समुद्रं खानयामास वालुकापूर्णमव्ययम् / तस्य पुत्रैः खनद्भिश्च वालुकान्तर्हितस्तदा

Sinimulan niyang hukayin ang dagat na punô ng buhangin at di nauubos. Habang naghuhukay ang kanyang mga anak, siya’y noon ay naglaho sa loob ng buhangin.

Verse 55

धुन्धुरासादितस्तत्र दिशमाश्रित्य पश्चिमाम् / मुखजेनाग्निना क्रुद्धो लोकानुद्वर्तयन्निव

Doon, si Dhundhu ay lumapit at kumiling sa kanluran. Sa galit, nagbuga siya ng apoy mula sa bibig, na wari’y ibinabaligtad ang mga daigdig.

Verse 56

वारि सुस्राव चोगेन महोदधिरिवोदये / सोमस्य सो ऽसुरश्रेष्ठो धारोर्मिकलिलो महान्

Sa lakas ng yoga, umagos ang tubig na parang dakilang karagatan sa pagsikat; ang dakilang agos ng pinakadakilang asura ni Soma ay napuno ng mga alon.

Verse 57

तस्य पुत्रास्तु निर्दग्धास्त्रय उर्वरिता मृधे / ततः स राजातिबलो राक्षसं तं महाबलम्

Ang tatlong anak niya ay nasunog sa labanan at tanging bakas ang naiwan; saka ang haring napakalakas ay sumugod sa makapangyarihang rakshasa na iyon.

Verse 58

आससाद महातेजा धुन्धुं बन्धुनिबर्हणम् / तस्य वारिमयं वेगमपि वत्स नराधिपः

Nilapitan ng haring may dakilang ningning si Dhundhu, ang tagapaglipol ng mga kamag-anak; anak ko, hinarap niya maging ang bugso ng tubig nito.

Verse 59

योगी योगेन वह्निं च शमयामास वारिणा / निरस्यन्तं महाकायं बलेनोदकराक्षसम्

Pinatahimik ng yogi sa pamamagitan ng yoga ang apoy gamit ang tubig; at sa lakas ay itinaboy niya ang dambuhalang halimaw na rakshasa ng tubig.

Verse 60

उत्तङ्कं दर्शयामास कृतकर्मा नराधिपः / उत्तङ्कश्च वरं प्रादात्तस्मै राज्ञे महात्मने

Ipinakita ng haring natapos na ang gawain si Uttangka; at si Mahatma Uttangka ay nagkaloob ng isang biyaya sa haring iyon.

Verse 61

ददतश्चाक्षयं वित्तं शत्रुभिश्चाप्य धुष्यताम् / धर्मे रतिं च सततं स्वर्गे वासं तथाक्षयम्

Ang nagkakaloob ng limos ay nagkakamit ng yamang di nauubos, kahit guluhin ng kaaway. Siya’y laging may pag-ibig sa dharma at may walang-hanggang paninirahan sa langit.

Verse 62

पुत्राणां चाक्षयांल्लोकान्स्वर्गे ये रक्षसा हताः / तस्य पुत्रास्त्रयः शिष्टा दृढाश्वो ज्येष्ठ उच्यते

Yaong napatay sa langit ng isang rakshasa, ang kanilang mga anak na lalaki’y nagkakamit din ng di-nasisirang daigdig sa langit. Siya’y may tatlong marangal na anak; ang panganay ay tinawag na Dṛḍhāśva.

Verse 63

भद्राश्वः कपिलाश्वश्च कनीयांसौ तु तौ स्मृतौ / धैन्धुमारिर्दृढाश्वश्च हर्यश्वस्तस्य चात्मजः

Si Bhadrāśva at Kapilāśva ay inalaala bilang mga nakababatang anak. Nariyan din sina Dhaindhumāri at Dṛḍhāśva; at ang kanyang anak ay si Haryaśva.

Verse 64

हर्यश्वस्य निकुंभो ऽभूत्क्षात्रधर्मरतः सदा / संहताश्वो निकुंभस्य सुतो रणविशारदः

Ang anak ni Haryaśva ay si Nikumbha, na laging nakatuon sa dharma ng kshatriya. Ang anak ni Nikumbha ay si Saṃhatāśva, na bihasa sa digmaan.

Verse 65

कृशाश्वश्चाकृताश्वश्च संहताश्वसुतावुभौ / तस्य पत्नी हैमवती सती माता दृषद्वती

Si Saṃhatāśva ay may dalawang anak na lalaki—si Kṛśāśva at si Akṛtāśva. Ang kanyang asawa ay si Haimavatī Satī, at ang ina ay si Dṛṣadvatī.

Verse 66

विख्याता त्रिषु लोकेषु पुत्रश्चास्य प्रसेनजित् / युवनाश्वसुतस्तस्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

Siya ay bantog sa tatlong daigdig; ang kanyang anak ay si Prasenajit. At ang anak ni Yuvanāśva ay kilala rin sa tatlong daigdig.

Verse 67

अत्यन्तधार्मिका गौरी तस्य पत्नी पतिव्रता / अभिशस्ता तु सा भर्त्रा नदी सा बाहुदा कृता

Si Gaurī, na lubhang maka-dharma, ang kanyang asawang tapat sa panata. Ngunit nang sumpain ng asawa, siya’y naging ilog na tinawag na Bāhudā.

Verse 68

तस्यास्तु गौरिकः पुत्रश्चक्रवर्ती बभूव ह / मान्धाता यौवनाश्वो वै त्रैलोक्यविजयी नृपः

Ang anak niya na si Gaurika ay naging chakravartin. At si Māndhātā, anak ni Yuvanāśva, ay tunay na haring nagwagi sa tatlong daigdig.

Verse 69

अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिका द्विजाः / यावत्सूर्य उदयते यावच्च प्रतितिष्ठति

Dito rin, binibigkas ng mga dvija na bihasa sa Purana ang talatang ito bilang halimbawa—habang sumisikat ang araw at habang ito’y nananatili.

Verse 70

सर्वं तद्यौवनाश्वस्य मान्धातुः क्षेत्रमुच्यते / तस्य चैत्ररथी भार्या शशबिन्दोः सुताभवत्

Ang buong lupain na iyon ay tinatawag na kṣetra ni Māndhātā, anak ni Yuvanāśva. Ang kanyang asawa, si Caitrarathī, ay anak na babae ni Śaśabindu.

Verse 71

साध्वी बिन्दुमती नाम रूपेणाप्रतिमा भुवि / पतिव्रता च ज्येष्ठा च भातॄणामयुतस्य सा

Ang banal na babae na si Bindumati ay walang kapantay ang anyo sa daigdig. Siya’y tapat sa asawa at siyang panganay sa sampung libong kapatid na lalaki.

Verse 72

तस्यामुत्पादयामास मान्धाता त्रीन्सुतन्प्रभुः / पुरुकुत्समंबरीषं मुचुकुन्दं च विश्रुतम्

Mula sa kanya, ang panginoong si Māndhātā ay nagkaanak ng tatlong lalaki—si Purukutsa, si Ambarisha, at ang bantog na si Muchukunda.

Verse 73

अंबरीषस्य दायादो युवनाश्वो ऽपरः स्मृतः / नर्मदायां समुत्पन्नः संभूतस्तस्य चात्मजः

Ang tagapagmana ni Ambarisha ay tinatawag na isa pang Yuvanashva. Ang kanyang anak na si Sambhuta ay isinilang sa Narmada.

Verse 74

संभूतस्यात्मजः पुत्रो ङ्यनरण्यः प्रतापवान् / रावणेन हतो येन त्रैलोक्यं विजितं पुरा

Ang anak ni Sambhuta ay ang makapangyarihang Ṅyanaranya. Siya’y pinatay ni Ravana, na minsang sumakop sa tatlong daigdig.

Verse 75

तेन दृश्योनरण्यस्य हर्यश्वस्तस्य चात्मजः / हर्यश्वात्तु दृषद्वत्यां जज्ञे च सुमतिर्नृपः

Mula sa kanya (Ṅyanaranya) ay isinilang si Drishyōnaranya, at ang anak nito ay si Haryashva. Mula kay Haryashva, sa Drishadvati, isinilang ang haring Sumati.

Verse 76

तस्य पुत्रो ऽभवद्राजा त्रिधन्वा नाम धार्मिकः / आसीत्त्रिधन्वनश्चापि विद्वांस्त्रय्यारुणिः प्रभुः

Ang kanyang anak ay naging haring matuwid na nagngangalang Tridhanvā. Sa angkan ni Tridhanvan ay may pantas ding tulad ng panginoon, si Trayyāruṇi.

Verse 77

तस्य सत्यव्रतो नाम कुमारो ऽभून्महाबलः / तेन भार्या विदर्भस्य त्दृता हत्वा दिवौकसः

Nagkaroon siya ng anak na prinsipe na si Satyavrata, napakalakas. Siya ang umagaw kay Tdr̥tā, asawa ng Vidarbha, matapos daigin ang mga naninirahan sa langit.

Verse 78

पाणिग्रहणमन्त्रेषु निष्टानं प्रापितेष्विह / कामाद्बलाच्च मोहाच्च संहर्षेण बलेन च

Bagaman naitatag na rito ang mga mantra ng pāṇigrahaṇa sa pag-aasawa, naganap pa rin iyon dahil sa pagnanasa, pamimilit, pagkalito, at lakas ng alitan.

Verse 79

भाविनोर्ऽथस्य च बलात्तत्कृतं तेन धीमता / तमधर्मेण संयुक्तं पिता भय्यारुणो ऽत्यजत्

Dahil sa matinding pagnanais sa pakinabang sa hinaharap, ginawa iyon ng taong marunong. Nang malaman ng amang si Bhayyāruṇi na siya’y kaugnay ng adharma, itinakwil siya nito.

Verse 80

अपध्वंसेति बहुशो वदन्क्रोधसमन्वितः / पितरं सो ऽब्रवीदेकः क्व गच्छामीति वै मुहुः

Punô ng poot, paulit-ulit niyang sinabi ang “Apadhvaṃsa.” Pagkatapos, mag-isa, paulit-ulit niyang sinabi sa ama: “Saan ako pupunta?”

Verse 81

पिता चैनमथोवाच श्वपाकैः सह वर्त्तय / नाहं पुत्रेण पुत्रार्थी त्वयाद्य कुलपांसन

At sinabi ng ama sa kanya, “Manirahan ka kasama ng mga śvapāka (candala); hindi ko ninanais ang anak sa pamamagitan ng anak na gaya mo—ngayon ikaw ang dungis ng angkan.”

Verse 82

इत्युक्तः स निराक्रामन्नगराद्वचना द्विभोः / न चैनं वारयामास वसिष्ठो भगवानृषिः

Nang masabihan nang gayon, umalis siya sa lungsod ayon sa salita ng ama; ni ang banal na rishi na si Vasiṣṭha ay hindi siya pinigilan.

Verse 83

स तु सत्यव्रतो धीमाञ्श्वपाकावसथान्तिके / पित्रा त्यक्तो ऽवसद्धीरः पिता चास्य वनं ययौ

Ang matalino at tapat sa panata ay nanirahan nang matatag malapit sa tirahan ng mga śvapāka; itinakwil siya ng ama, at ang ama naman ay nagtungo sa gubat.

Verse 84

तस्मिंस्तु विषये तस्य नावर्षत्पाकशासनः / समा द्वादश संपूर्मास्तेनाधर्मेण वै तदा

Sa kanyang lupain, si Indra (Pākaśāsana) ay hindi nagpaulan; dahil sa adharma na iyon, lumipas ang labindalawang taon sa tagtuyot.

Verse 85

दारांस्तु तस्य विषये विश्वामित्रो महातपाः / संन्यस्य सागरानूपे चचार विपुलं तपः

Sa lupain na iyon, iniwan ni Viśvāmitra, ang dakilang asceta, ang kanyang asawa roon at nagsagawa ng malawak na pag-aayuno at pagninilay sa hardin sa tabi ng dagat.

Verse 86

तस्य पत्नी गले बद्ध्वा मध्यमंपुत्रमौरसम् / शिष्टानां भरणार्थाय व्यक्रीणाद्गोशतेन वै

Itinali ng asawa niya sa leeg ang kanyang gitnang anak na tunay, at upang tustusan ang mga banal, ipinagbili niya ito kapalit ng sandaang baka.

Verse 87

तं तु बद्धं गले दृष्टवा विक्रयार्थं नरोत्तमः / महर्षिपुत्रं धर्मात्मा मोक्षयामास सुव्रतः

Nang makita ng dakilang tao na ang anak ng maharishi ay nakagapos sa leeg upang ipagbili, ang matuwid at tapat sa panata ay pinalaya siya.

Verse 88

सत्यव्रतो महाबुद्धिर्भरणं तस्य चाकरोत् / विश्वामित्रस्य तुष्ट्यर्थमनुकंपार्थमेव च

Si Satyavrata na may dakilang talino ay nagtaguyod sa kanya—upang bigyang-lugod si Vishvamitra at dahil din sa habag.

Verse 89

सो ऽभवद्गालवो नाम गले बद्धो महातपाः / महर्षिः कौशिकस्तात तेन वीरेण मोक्षितः

Ang dakilang asceta na nakagapos sa leeg ay nagngangalang Galava; anak ko, pinalaya ng bayaning iyon ang Maharishi Kaushika.

Verse 90

तस्य व्रतेन भक्त्या च कृपया च प्रतिज्ञया / विश्वामित्रकलत्रं च बभार विनये स्थितः

Dahil sa kanyang panata, debosyon, habag, at pangako—nanatili siyang mapagpakumbaba—at inako rin niya ang pag-aaruga sa asawa ni Vishvamitra.

Verse 91

हत्वा मृगान्वराहांश्च महिषांश्च जलेचरान् / विश्वामित्राश्रमाभ्यासे तन्मांसमनयत्ततः

Pinatay niya ang mga usa, baboy-ramo, kalabaw at mga nilalang sa tubig, at dinala ang kanilang karne sa may paligid ng ashram ni Viśvāmitra.

Verse 92

उपांशुव्रतमास्थाय दीक्षां द्वादशवार्षिकीम् / पितुर्नियोगादभजन्नृपे तु वनमास्थिते

Nang ang hari ay nanirahan sa gubat, sa utos ng ama ay tinanggap niya ang upāṃśu-vrata at isinagawa ang dīkṣā sa loob ng labindalawang taon.

Verse 93

अयोध्यां चैव राष्ट्रं च तथैवान्तः पुरं पुनिः / याज्योत्थान्यायसंयोगाद्वसिष्ठः पर्यरक्षत

Dahil sa makatarungang kaayusang kaugnay ng yajña, muling pinangalagaan ni Vasiṣṭha ang Ayodhyā, ang kaharian, at ang looban ng palasyo.

Verse 94

सत्यव्रतः सुबाल्यात्तु भाविनोर्ऽथस्य वै बलात् / वसिष्ठे ऽभ्यधिकं मन्युं धारयामास मन्युना

Si Satyavrata, mula pagkabata, dahil sa bigat ng mga pangyayaring darating, ay nagkimkim ng higit na galit laban kay Vasiṣṭha.

Verse 95

पित्रा तु तं तदा राष्ट्रात्परित्यक्तं स्वमात्मजम् / न वारयामास मुनिर्वसिष्ठः कारणेन वै

Nang itakwil ng ama ang sariling anak mula sa kaharian, si Muni Vasiṣṭha, dahil sa isang dahilan, ay hindi siya pinigilan.

Verse 96

पाणिग्रहममन्त्राणां निष्ठा स्यात्सप्तमे पदे / एवं सत्यव्रतस्तां वै हृतवान्सप्तमे पदे

Ang ganap na bisa ng mga mantra ng paghawak-kamay (pāṇigrahaṇa) ay natatatag sa ikapitong hakbang; gayon din, si Satyavrata ay tunay na dinala siya sa ikapitong hakbang na iyon.

Verse 97

जानन्धर्मान्वसिष्ठस्तु नवमन्त्रानिहेच्छति / इति सत्यव्रतो रोषं वसिष्ठे मनसाकरोत्

Si Vasiṣṭha na nakaaalam ng dharma ay nagnanais ng siyam na mantra rito; sa pag-iisip nito, si Satyavrata ay nagkimkim ng poot sa puso laban kay Vasiṣṭha.

Verse 98

गुणबुद्ध्या तु भगवान्वसिष्ठः कृतवांस्तपः / न तु सत्यव्रतो ऽबुध्यदुपांशुव्रतमस्य वै

Sa pag-unawa sa kabutihan, si Bhagavān Vasiṣṭha ay nagsagawa ng matinding tapa; ngunit hindi naunawaan ni Satyavrata ang kanyang upāṃśu-vrata, ang panatang tahimik.

Verse 99

तस्मिंस्तु परमो रोषः पितुरासीन्महात्मनः / तेन द्वादश वर्षाणि नावर्षत्पाकशासनः

Sa pangyayaring iyon, ang dakilang ama ay nag-alab sa matinding poot; dahil dito, si Pākaśāsana (Indra) ay hindi nagpaulan sa loob ng labindalawang taon.

Verse 100

तेन त्विदानीं वहता दीक्षां तां दुर्वहां भुवि / कुलस्य निष्कृतिः स्वस्य सृतेयं च भवेदिति

Kaya ngayon ay pasan niya sa daigdig ang mabigat na dīkṣā, upang magkaroon ng pagtubos para sa kanyang angkan at upang manatili ang paglikha na ito.

Verse 101

ततो वसिष्ठो भगवान्पित्रा त्यक्तं न वारयत् / अभिषेक्ष्याम्यहं नष्टे पश्चादेनमिति प्रभुः

Noon, hindi pinigilan ni Bhagawan Vasiṣṭha ang iniwan ng kanyang ama. Wika ng Panginoon: “Kapag ito’y naglaho, saka ko siya mismo pahihiran sa abhiṣeka.”

Verse 102

स तु द्वादशवर्षाणि दीक्षां तामुद्वहन्बली / अविद्यमाने मांसे तु वसिष्ठस्य महात्मनः

Ang makapangyarihan ay nagdala ng dīkṣā na iyon sa loob ng labindalawang taon; ngunit sa piling ng dakilang Vasiṣṭha ay walang karne na masumpungan.

Verse 103

सर्वकामदुघां धेनुं स ददर्श नृपात्मजः / तां वै क्रोधाच्च मोहाच्च श्रमच्चैव क्षुधान्वितः

Nakita ng anak ng hari ang dhenu na nagbibigay ng lahat ng ninanais; sa galit, pagkalito, pagod at gutom, tinitigan niya ito.

Verse 104

दस्युधर्मगतो दृष्ट्वा जघान बलिनां वरः / सतु मांसं स्वयं चैव विश्वामित्रस्य चात्मजान्

Nang makita niyang nalugmok ito sa asal ng tulisan, pinatay ito ng pinakadakila sa malalakas; at ang karne’y kinain niya at ipinakain din sa mga anak ni Viśvāmitra.

Verse 105

भोजयामास तच्छ्रुत्वा वसिष्ठस्तं तदात्यजत् / प्रोवाच चैव भगवान्वसिष्ठस्तं नृपात्मजम्

Nang marinig iyon, agad siyang iniwan ni Vasiṣṭha; at sinabi ng Bhagawan Vasiṣṭha sa anak ng hari ang ganito.

Verse 106

पातयेयमहं क्रूर तव शङ्कुम पोह्य वै / यदि ते त्रीणि शङ्कूनि न स्युर्हि पुरुषाधम

O malupit! Ibabagsak ko ang iyong tulos; alisin mo iyan. Kung wala kang tatlong tulos, o hamak na tao!

Verse 107

पितुश्चापारितोषेण गुरोर्देगध्रीवधेन च / अप्रोक्षितोपयोगाच्च त्रिविधस्ते व्यतिक्रमः

Sa pagpapagalit sa ama, sa pagpatay kay Degadhrīva ng guro, at sa paggamit ng bagay na di pa nalilinis—tatlong uri ang iyong paglabag.

Verse 108

एवं स त्रीणि शङ्कूनि दृष्ट्वा तस्य महातपाः / त्रिशङ्कुरिति होवाच त्रिशङ्कुस्तेन स स्मृतः

Kaya nito, nakita ng dakilang asceta ang tatlong tulos niya at nagsabi, “Trishanku”; kaya siya’y naalaala sa pangalang Trishanku.

Verse 109

विश्वामित्रस्तु दाराणामागतो भरणे कृते / ततस्तस्मै वरं प्रादात्तदा प्रीतस्त्रिशङ्कवे

Pagkaraan, dumating si Vishvamitra upang tustusan ang kanyang mga asawa; at sa galak ay nagkaloob siya ng isang biyaya kay Trishanku.

Verse 110

छन्द्यमानो वरेणाथ गुरुं वव्रेनृपात्मजः / सशरीरो व्रजे स्वर्गमित्येवं याचितो वरः

Nang malugod sa biyaya, pinili ng anak ng hari ang guru bilang hiling: “Nawa’y makapunta ako sa langit na may katawan”; gayon ang biyayang kanyang inihingi.

Verse 111

अनावृष्टिभये तस्मिञ्जाते द्वादशवार्षिके / अभिषिच्य राज्ये पित्र्ये योजयामास तं मुनिः

Nang sumiklab ang pangamba sa tagtuyot na walang ulan sa loob ng labindalawang taon, pinahiran ng banal na pagtatalaga ng muni ang hari sa pamana ng ama at itinalaga siyang mamuno.

Verse 112

मिषतां देवतानां च वसिष्ठस्य च कौशिकः / सशरीरं तदा तं वै दिवमारोपयत्प्रभुः

Sa harap ng mga diyos at ni Vasiṣṭha na nakatingin, itinaas noon ng makapangyarihang Kauśika siya sa langit na kasama ang katawan.

Verse 113

मिषतस्तु वसिष्ठस्य तदद्भुतमिवाभवत् / अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिका जनाः

Habang nakatingin si Vasiṣṭha, ang pangyayaring iyon ay tila isang himala; dito rin binibigkas ng mga tagapagsalaysay ng Purāṇa ang talatang ito.

Verse 114

विश्वामित्रप्रसादेन त्रिशङ्कुर्दिविराजते / देवैः सार्द्धं महातेजानुग्रहात्तस्य धीमतः

Sa biyaya ni Viśvāmitra, si Triśaṅku ay nagniningning sa langit kasama ng mga diyos—sa pagpapala ng marunong na may dakilang ningning.

Verse 115

तस्य सत्यरता नाम भार्या कैकयवंशजा / कुमारं जनयामास हरिश्चन्द्रमकल्मषम्

Ang kanyang asawang si Satyaratā, mula sa angkan ng Kaikaya, ay nagsilang ng anak na si Hariścandra na walang dungis.

Verse 116

स तु राजा हरिश्चन्द्रस्त्रैशङ्कव इति श्रुतः / अहर्ता राजसूयस्य सम्रडिति परिश्रुतः

Ang haring si Hariscandra ay kilala sa pangalang ‘Traiśaṅkava’. Siya ang nagsagawa ng Rajasuya at bantog din bilang ‘Samrāṭ’, ang dakilang emperador.

Verse 117

हरिश्चन्द्रस्य तु सुतो रोहितो नाम वीर्यवान् / हरितो रोहितस्याथ चञ्चुर्हरीत उच्यते

Ang masiglang anak ni Hariscandra ay si Rohita. Si Rohita ay nagkaanak na si Harita; at ang anak ni Harita ay si Cañcu, na tinatawag ding Hārīta.

Verse 118

विनयश्च सुदेवश्च चञ्चुपुत्रौ बभूवतुः / चैता सर्वस्य क्षत्रस्य विजयस्तेन स स्मृतः

Nagkaroon si Cañcu ng dalawang anak na sina Vinaya at Sudeva. Itinuring silang tagumpay ng buong angkan ng Kshatriya; kaya inaalala sa pangalang ‘Vijaya’.

Verse 119

रुरुकस्तनयस्तस्य राजा धर्मार्थकोविदः / रुरुकात्तु वृकः पुत्रस्तस्माद्बाहुर्विजज्ञिवान्

Ang anak niya ay ang haring si Ruruka, na bihasa sa dharma at artha. Mula kay Ruruka isinilang si Vṛka, at mula sa kanya si Bāhu, ang marunong.

Verse 120

हैहयैस्तालजङ्घैश्च निरस्तो व्यसनी नृपः / शकैर्यवनकांबोजैः पारदैः पह्लवैस्तथा

Ang haring nalulong sa bisyo ay pinalayas ng mga Haihaya at Tālajaṅgha; gayundin ng mga Śaka, Yavana, Kāmboja, Pārada, at Pahlava.

Verse 121

नात्यर्थं धार्मिको ऽभूत्स धर्म्ये सति युगे तथा / सगरस्तु सुतो बाहोर्जज्ञे सह गरेण वै

Kahit sa panahong makatarungan, hindi siya lubhang maka-dharma. Si Haring Sagara, anak ni Bahu, ay isinilang na kasama ang ‘gara’.

Verse 122

भृगोराश्रममासाद्य ह्यौर्वैण परिरक्षितः / अग्नेयमस्त्रं लब्ध्वा तु भार्गवात्सगरो नृपः

Pagdating sa ashram ni Bhṛgu, siya’y iningatan ni Aurva. Pagkaraan, tinanggap ni Haring Sagara mula sa Bhārgava ang sandatang Agneya.

Verse 123

जघान पृथिवीं गत्वा तालजङ्घान्सहैहयान् / शकानां पह्लवानां च धर्मं निरसदच्युतः

Nilibot niya ang daigdig at pinuksa ang mga Tālajaṅgha kasama ang mga Haihaya. Si Sagara, matatag na gaya ni Acyuta, ay inalis din ang mga kaugaliang-dharma ng mga Śaka at Pahlava.

Verse 124

क्षत्रियाणां तथा तेषां पारदानां च धर्मवित् / ऋषय ऊचुः कथं स सगरो राजा गरेण सह जज्ञिवान्

Ang mga rishi na nakaaalam ng dharma ng mga kṣatriya at ng mga Pārada ay nagsabi: “Paano isinilang si Haring Sagara na kasama ang ‘gara’?”

Verse 125

किमर्थं वा शकादीनां क्षत्रियाणां महौजसाम् / धर्मान्कुलोचितान्क्रुद्धो राजा निरसदच्युतः

Bakit, sa galit, inalis ng haring matatag na gaya ni Acyuta ang mga kaugaliang-dharma na nararapat sa angkan ng makapangyarihang mga kṣatriya gaya ng Śaka at iba pa?

Verse 126

सुत उवाच बाहोर्व्यसनिनस्तस्य त्दृतं राज्यं पुरा किल / हैहयैस्तालजङ्घैश्च शकैः सार्द्धं समागतैः

Wika ni Suta— noong una, ang kaharian ni Bahu na nalugmok sa bisyo ay inagaw ng mga Haihaya, Talajanggha, at Saka na nagtipon at dumating nang magkakasama.

Verse 127

यवनाः पारदाश्चैव कांबोजाः पह्लवास्तथा / हैहयार्थं पराक्रान्ता एते पञ्च गणास्तदा

Ang mga Yavana, Parada, Kamboja, at Pahlava— ang limang pangkat na ito noon ay sumalakay nang buong tapang para sa kapakanan ng mga Haihaya.

Verse 128

त्दृतराज्यस्तदाबाहुः संन्यस्य स तदा गृहम् / वनं प्रविश्य धर्मात्मा सह पत्न्या तपो ऽचरत्

Nang maagaw ang kaharian, iniwan ni Bahu ang tahanan; bilang taong matuwid, pumasok siya sa gubat kasama ang asawa at nagsagawa ng matinding pag-aayuno at tapa.

Verse 129

कदाचिदप्यकल्पः स तोयार्थं प्रस्थितो नृपः / वृद्धत्वाद्दुर्बलत्वाच्च ह्यन्तरा स ममार च

Minsan, ang haring iyon ay umalis upang kumuha ng tubig; ngunit dahil sa katandaan at panghihina, namatay siya sa gitna ng daan.

Verse 130

पत्नी तु यादवी तस्य सगर्भा पृष्ठतो ऽप्यगात् / सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया

Ang kanyang asawang Yadavi, bagaman nagdadalang-tao, ay sumunod pa rin sa likuran; ngunit ang kapwa-asawa ay nagbigay sa kanya ng lason upang patayin ang dinadala.

Verse 131

सा तु भर्तुश्चितां कृत्वा वह्निं तं समारोहयत् / और्वस्तं भार्गवो दृष्ट्वा कारुण्याद्धि न्यवर्त्तयत्

Inihanda niya ang punerarya ng kanyang asawa at umakyat sa apoy na iyon. Nang makita ang rishi na si Aurva, pinigil siya ng Bhargava dahil sa habag.

Verse 132

तस्याश्रमे तु गर्भं सा गरेण च तदा सह / व्यजायत महाबाहुं सगरं नाम धर्मिकम्

Sa kanyang ashram, nagdalang-tao siya kasama ang ‘gara’ (lason/gamot), at isinilang ang makapangyarihang, maka-dharma na anak na si Sagara.

Verse 133

और्वस्तु जातकर्मादीन्कृत्वा तस्य महात्मनः / अध्याप्य वेदाञ्छास्त्राणि ततो ऽस्त्रं प्रत्यपादयत्

Isinagawa ni rishi Aurva ang jātakarma at iba pang samskāra para sa dakilang taong iyon; matapos ituro ang Veda at mga śāstra, ibinigay niya ang mga banal na astra.

Verse 134

ततः शकान्स यवनान्कांबोजान्पारदांस्तथा / पह्लवांश्चैव निःशेषान्कर्तुं व्यवसितो नृपः

Pagkaraan, nagpasya ang hari na lipulin nang lubos ang mga Śaka, Yavana, Kāmboja, Pārada, at Pahlava.

Verse 135

ते हन्यमाना वीरेण सगरेण महात्मना / वसिष्ठं शरणं सर्वे संप्राप्ताः शरणैषिणः

Habang pinapatay sila ng dakilang mandirigmang si Sagara, silang lahat na naghahanap ng kanlungan ay lumapit kay Vasiṣṭha bilang takbuhan.

Verse 136

वसिष्ठो वीक्ष्य तान्युक्तान्विनयोन महामुनिः / सगरं वारयामास तेषां दत्त्वाभयं तथा

Nang makita ni Mahamuni Vasiṣṭha ang kanilang mapagpakumbabang pananalita, pinagkalooban niya sila ng walang-takot at pinigil si Sagara.

Verse 137

सगरः स्वां प्रतिज्ञां च गुरोर्वाक्यं निशम्य च / जघान धर्मं वै तेषां वेषान्यत्वं चकार ह

Si Sagara, nang marinig ang sariling panata at ang salita ng guro, winasak ang kanilang dharma at pinalitan ang kanilang anyo at kasuotan.

Verse 138

अर्द्धं शाकानां शिरसो मुण्डयित्वा व्यसर्जयत् / यवनानां शिरः सर्वं कांबोजानां तथैव च

Pinakalbo niya ang kalahati ng ulo ng mga Śaka at pinalaya sila; ngunit ang mga Yavana at Kāmboja ay pinakalbo nang lubos.

Verse 139

पारदा मुक्तकेशाश्च पह्लवाः श्मश्रुधारिणः / निःस्वाध्यायवषट्काराः कृतास्तेन महात्मना

Ginawa ng dakilang banal ang mga Pārada na may nakalugay na buhok, ang mga Pahlava na may balbas, at inalis sa kanila ang svādhyāya at pagbigkas ng vaṣaṭ.

Verse 140

शका यवन कांबोजाः पह्लवाः पारदैः सह / कलिस्पर्शा महिषिका दार्वस्छोलाः खशास्तथा

Ang mga Śaka, Yavana, Kāmboja, Pahlava kasama ang Pārada; gayundin ang Kalisparśa, Mahiṣika, Dārva, Chola, at Khaśa.

Verse 141

सर्वे ते क्षत्रियगणा धर्मस्तेषां निराकृतः / वसिष्ठवचनात्पूर्वं सगरेण महात्मना

Ang lahat ng pangkat ng Kshatriya ay inalisan ng kanilang dharma; si Mahatma Sagara, bago pa ang salita ni Vasiṣṭha, ay nagpawalang-bisa sa kanilang tungkulin-dharma.

Verse 142

स धर्मविजयी राजा विजित्येमां वसुन्धराम् / अश्वं वै चारयामास वाजिमेधाय दीक्षितः

Ang haring nagwagi sa pamamagitan ng dharma, matapos masakop ang sanlibutang ito, ay nagpakadiyaksit para sa Vājimedha at pinagala ang banal na kabayo.

Verse 143

तस्य चारयतः सो ऽश्वः समुद्रे पूर्वदक्षिणे / वेलासमीपे ऽपहृतो भूमिं चैव प्रवेशितः

Habang pinapagala ang kabayo, malapit sa baybayin ng dagat sa silangan-timog, ito’y inagaw at itinago sa ilalim ng lupa.

Verse 144

स तं देशं सुतैः सर्वैः खानयामास पार्थिवः / आसेदुश्च ततस्तस्मिन्खनन्तस्ते महार्मवे

Pagkaraan, ipinahukay ng hari ang lugar na iyon sa lahat ng kanyang mga anak; sa patuloy na paghuhukay, narating nila ang dakilang karagatan.

Verse 145

तमादिपुरुषं देवं हरिं कृष्णं प्रजापतिम् / विष्णुं कपिलरूपेण हंसं नारायणं प्रभुम्

Nasaksihan nila ang sinaunang Purusha-Deva—si Hari, Krishna, Prajāpati—si Vishnu sa anyong Kapila, at ang Panginoong Nārāyaṇa sa anyong Haṃsa.

Verse 146

तस्य चक्षुः समासाद्य तेजस्तत्प्रतिपद्यते / दग्धाः पुत्रास्तदा सर्वेचत्वारस्त्ववशेषिताः

Sa pagtatagpo ng kanyang paningin, naramdaman nila ang matinding enerhiya. Ang lahat ng mga anak ay nasunog noon, apat na lamang ang natira.

Verse 147

बर्हिकेतुः सुकेतुश्च तथा धर्मरथश्च यः / शूरः पञ्चजनश्चैव तस्य वंशकराः प्रभोः

Sina Barhiketu, Suketu, Dharmaratha, at ang matapang na si Panchajana ang nagpatuloy ng lahi ng Panginoon.

Verse 148

प्रादाच्च तस्य भगवान्हरिर्नारायणो वरान् / अक्षयत्वं स्ववंशस्य वाजिमेधशतं तथा

At pinagkalooban siya ng Panginoong Hari Narayana ng mga biyaya: ang kawalang-hanggan ng kanyang lahi at isandaang sakripisyo ng kabayo.

Verse 149

विभुः पुत्रं समुद्रं च स्वर्गे वासं तथाक्षयम् / तं समुद्रो ऽश्वमादाय ववन्दे सरितांपतिः

Isang makapangyarihang anak, ang Karagatan (bilang anak), at walang hanggang paninirahan sa langit. Ang Panginoon ng mga Ilog (Karagatan), dala ang kabayo, ay sumamba sa kanya.

Verse 150

सागरत्वं च लेभे स कर्मणा तेन तस्य वै / तं चाश्वमेधिकं सो ऽश्वं समुद्रात्प्राप्य पार्थिवः

Nakamit niya ang katayuan ng pagiging 'Sagara' dahil sa gawaing iyon. Nakuha ng Hari ang kabayong pang-sakripisyo mula sa Karagatan.

Verse 151

आजहाराश्वमेधानां शतं चैव पुनः पुनः / षष्टिं पुत्रसहस्राणि दग्धान्यस्य रुषा विभो

Ang makapangyarihang Panginoon ay paulit-ulit na nagsagawa ng sandaang Aśvamedha; sa kanyang poot, animnapung libong anak ang natupok.

Verse 152

तेषां नारायणं तेजः प्रविष्टानि महात्मनाम् / पुत्राणां तु सहस्राणि षष्टिस्तु इति नः श्रुतम्

Ang liwanag ni Nārāyaṇa ay pumasok sa mga dakilang banal na iyon; narinig namin na ang bilang ng mga anak ay animnapung libo.

Verse 153

ऋषय ऊचुः सगरस्यात्मजा नाना कथं जाता महाबलाः / विक्रान्ताः षष्टिसाहस्रा विधिना केन वा वद

Sinabi ng mga rishi: “Paano isinilang ang maraming anak ni Sagara na napakalalakas? Sa anong paraan nagkaroon ng animnapung libong matatapang? Ipagpaliwanag.”

Verse 154

सुत उवाच द्वेपत्न्यौ सगरस्यास्तां तपसा दगधकिल्बिषे / ज्येष्ठा विदर्भदुहिता केशिनी नाम नामतः

Sinabi ng Sūta: May dalawang asawa si Sagara, na ang mga kasalanan ay natupok ng pag-aayuno at tapa. Ang panganay ay anak na babae ng Vidarbha, na ang pangalan ay Keśinī.

Verse 155

कनीयसी तु या तस्यपत्नी परमधर्मिणी / अरिष्टनेमिदुहिता रूपेणाप्रतिमा भुवि

Ang nakababatang asawa niya ay lubhang matuwid sa dharma; siya ang anak ni Ariṣṭanemi, at walang kapantay ang ganda sa daigdig.

Verse 156

और्वस्ताभ्यां वरं प्रादात्तपसाराधितः प्रभुः / एका जनिष्यते पुत्रं वंशकर्त्तारमीप्सितम्

Dahil sa pagsamba sa pamamagitan ng matinding tapa, ipinagkaloob ng Panginoon ang biyaya sa dalawang asawa ni Aurva—ang isa sa kanila ay magsisilang ng ninanais na anak na magpapatatag ng angkan.

Verse 157

षष्टिं पुत्रसहस्राणि द्वितीया जनयिष्यति / मुनेस्तु वचनं श्रुत्वा केशिनी पुत्रमेककम्

Ang ikalawang asawa ay magsisilang ng animnapung libong anak na lalaki; nang marinig ang salita ng muni, tinanggap ni Keshini ang biyaya ng iisang anak.

Verse 158

वंशस्य कारणं श्रेष्ठं जग्राह नृप संसदि / षष्टिं पुत्रसहस्राणि सुपर्णभगिनी तथा

Sa kapulungan ng hari, tinanggap niya ang pinakamainam na biyaya para sa angkan—ang anak na magtatatag ng lahi; at gayundin ang kapatid ni Suparna ay tumanggap ng biyayang animnapung libong anak na lalaki.

Verse 159

महाभागा प्रमुदिता जग्राह सुमतिस्तथा / अथ काले गते ज्येष्ठा ज्येष्ठं पुत्रं व्यजायत

Si Sumati na lubhang pinagpala ay tumanggap din nang may galak; at nang dumating ang panahon, ang panganay na asawa ay nagsilang ng panganay na anak.

Verse 160

असमञ्ज इति ख्यातं काकुत्स्थं सगरात्मजम् / सुमतिस्त्वपि जज्ञे वै गर्भतुंबं यशस्विनी

Ang anak ni Sagara na mula sa angkang Kakutstha ay nakilala sa pangalang ‘Asamanja’; at si Sumati na tanyag ay nagsilang din ng isang garbha-tumba, isang banga ng sinapupunan (kumbha).

Verse 161

षष्टिः पुत्रसहस्राणां तुंबमध्याद्विनिस्सृताः / घृतपूर्णेषु कुंभेषु तान्गर्भान्यदधात्ततः

Ang animnapung libong binhi ng mga anak ay lumitaw mula sa gitna ng upo; saka inilagay ang mga iyon sa mga banga na punô ng banal na ghee.

Verse 162

धात्रीश्चैकैकशः प्रादात्तावतीः पोषणे नृपः / ततो नवसु मासेषु समुत्तस्थुर्यथासुखम्

Nagbigay ang hari ng tig-iisang tagapag-alaga sa bawat isa para sa pag-aaruga; at sa loob ng siyam na buwan, sila’y nagsitindig nang payapa.

Verse 163

कुमारास्ते महाभागाः सगरप्रीतिवर्द्धनाः / कालेन महाता चैव यैवनं समुपाश्रिताः

Ang mga mapalad na prinsipe ay nagpalago ng galak ni Sagara; at sa paglipas ng panahon, sila’y umabot sa kabataan.

Verse 164

केशिन्यास्तनयो यो ऽन्यः सगरस्यात्मसंभवः / असमञ्ज इति ख्यातो वर्हिकेतुर्महाबलः

Ang isa pang anak ni Sagara, na isinilang kay Keśinī, ay kilala bilang ‘Asamañja’, ang makapangyarihang Varhiketu.

Verse 165

पौराणामहिते युक्तः पित्रा निर्वासितः पुरात् / तस्य पुत्रोंऽशुमान्नाम असमञ्जस्य वीर्यवान्

Dahil nasangkot sa kapinsalaan ng mga taga-lungsod, pinalayas siya ng ama mula sa bayan; ang anak niyang matapang ay si Aṃśumān ang pangalan.

Verse 166

तस्य पुत्रस्तु धर्मात्मा दिलीप इति विश्रुतः / दिलीपात्तु महातेजा वीरो जातो भगीरथः

Ang kaniyang anak na may pusong maka-Dharma ay nakilalang Dilipa; at mula kay Dilipa isinilang ang bayaning may dakilang ningning, si Bhagīratha.

Verse 167

येन गङ्गा सरिच्छ्रेष्ठा विमानैरुपशोभिता / इहानीता सुरेशाद्वै दुहितृत्वे च कल्पिता

Sa pamamagitan niya, ang Ganga—pinakadakila sa mga ilog—ay pinalamutian ng mga vimana at dinala rito mula sa Indra, hari ng mga deva, at itinuring ding parang anak na babae.

Verse 168

अत्राप्युदाहरन्तीमं श्लोकं पौराणिका जनाः / भगीरथस्तु तां गङ्गामानयामास कर्मभिः

Dito rin binabanggit ng mga tagapagsalaysay ng Purana ang taludtod na ito: si Bhagīratha, sa pamamagitan ng kaniyang mga gawa at pag-aayuno, ay nagdala sa Gangga rito.

Verse 169

तस्माद्भागीरथी गङ्गा कथ्यते वंशवित्तमैः / भगीरथसुतश्चापि श्रुतो नाम बभूवह

Kaya nga, tinatawag siya ng mga dalubhasa sa angkan na “Bhāgīrathī Ganga”; at ang anak ni Bhagīratha ay nakilala rin sa pangalang Śruta.

Verse 170

नाभागस्तस्य दायादो नित्यं धर्मपरायणः / अम्बरीषः सुतस्तस्य सिंधुद्वीपस्ततो ऽभवत्

Ang tagapagmana niya ay si Nābhāga, laging nakatuon sa Dharma; ang kaniyang anak ay si Ambarīṣa, at mula kay Ambarīṣa isinilang si Siṃdhudvīpa.

Verse 171

पूर्वे वंशपुराणज्ञा गायन्तीति परिश्रुतम् / नाभागेरंबरीषस्य भुजाभ्यां परिपालिता

Sinasabing noon, inaawit ito ng mga dalubhasa sa angkan at Purana; si Ambarisha ni Nabhaga ay nag-ingat sa mga tao sa lakas ng kanyang mga bisig.

Verse 172

बभूव वसुधात्यर्थं तापत्रयविवर्जिता / अयुतायुः सुतस्तस्य सिंधुद्वीपस्य वीर्यवान्

Sa kanyang paghahari, ang daigdig ay lubhang umunlad at nalaya sa tatlong pagdurusa; ang kanyang anak na makapangyarihan, si Sindhudvipa, ay nagngangalang Ayutayu.

Verse 173

अयुतायोस्तु दायाद ऋतुपर्णो महायशाः / दिव्याक्षहृदयज्ञो ऽसौ राजा नलसखो बली

Ang tagapagmana ni Ayutayu ay si Rituparna na bantog sa dangal; batid niya ang lihim ng banal na sugal, isang haring malakas at kaibigan ni Nala.

Verse 174

नलौ द्वाविति विख्यातौ पुराणेषु दृढव्रतौ / वीरसेनात्मजश्चैव यश्चेक्ष्वाकुकुलोद्वहः

Sa mga Purana, bantog ang ‘dalawang Nala’ na matatag sa panata: ang isa’y anak ni Virasena, at ang isa nama’y dangal ng angkang Ikshvaku.

Verse 175

ऋतुपर्णस्य पुत्रो ऽभूत्सर्वकामो जनेश्वरः / सुदासस्तस्य तनयो राजा इन्द्रसखो ऽभवत्

Ang anak ni Rituparna ay si Sarvakama, panginoon ng mga tao; ang kanyang anak na si Sudasa ay naging haring tanyag na tinawag na Indrasakha.

Verse 176

सुदासस्य सुतः प्रोक्तः सौदासो नाम पार्थिवः / ख्यातः कल्माषपादो वै नाम्ना सित्रसहश्च सः

Ang anak ni Sudāsa ay tinawag na haring Saudāsa. Siya’y tanyag bilang Kalmāṣapāda at kilala rin sa pangalang Sitrasaha.

Verse 177

वसिष्ठस्तु महातेजाः क्षेत्रे कल्माषपादके / अश्मकं जनयामास त्विक्ष्वाकुकुलवृद्धये

Si Vasiṣṭha na dakila ang ningning ay, sa lupain ni Kalmāṣapāda, ay nagluwal kay Aśmaka upang lumago ang angkan ni Ikṣvāku.

Verse 178

अश्मकस्यौरसो यस्तु मूलकस्तत्सुतो ऽभवत् / अत्राप्युदाहरन्तीमं मूलकं वै नृपं प्रति

Ang tunay na anak ni Aśmaka ay si Mūlaka; siya nga ang naging anak niya. Dito rin binabanggit ang salaysay tungkol sa haring Mūlaka bilang halimbawa.

Verse 179

स हि रामभयाद्राजा स्त्रीभिः परिवृतो ऽवसत् / विवस्त्रस्त्राणमिच्छन्वै नारीकवच ईश्वरः

Ang haring iyon, dahil sa takot kay Rāma, ay namuhay na napalilibutan ng mga babae. Nagnanais ng panangga laban sa kahubaran, siya’y tinawag na panginoong may ‘nārī-kavaca’, ang kalasag na kababaihan.

Verse 180

मूलकस्यापि धर्मात्मा राजा शतरथः स्मृतः / तस्माच्छतरथाज्जज्ञे राजा त्विडविडो बली

Ang anak ni Mūlaka na may pusong maka-dharma ay ang haring Śataratha. Mula kay Śataratha ay isinilang ang malakas na haring Tviḍaviḍa.

Verse 181

आसीत्त्वैडविडः श्रीमान्कृशशर्मा प्रतापवान् / पुत्रो विश्वसहस्रस्य पुत्रीकस्यां व्यजायत

Sa angkan ng lahing Vaidaviḍa ay naroon ang marangal at makapangyarihang Kṛśaśarmā; siya ang anak ni Viśvasahasra at isinilang kay Putrīkā.

Verse 182

दिलीपस्तस्य पुत्रो ऽभूत्खट्वाङ्ग इति विश्रुतः / येन स्वर्गादिहागत्य मुहूर्त्तं प्राप्य जीवितम्

Ang anak niya ay si Dilīpa, na tanyag sa pangalang Khaṭvāṅga; siya’y bumaba mula sa langit at dito’y nagkaroon lamang ng buhay na isang muhūrta.

Verse 183

त्रयो ऽभिसंहिता लोका बुद्ध्या सत्येन चैव हि / दीर्घबाहुः सुतस्तस्य रघुस्तस्मादजायत

Sa talino at katotohanan, kanyang pinagbuklod (pinailalim) ang tatlong daigdig; ang anak niya’y si Dīrghabāhu, at mula sa kanya’y isinilang si Raghu.

Verse 184

अजः पुत्रो रघोश्चापि तस्माज्जज्ञे स वीर्यवान् / राजा दशरथो नाम इक्ष्वाकुकुलनन्दनः

Si Aja ang anak ni Raghu; mula sa kanya’y isinilang ang makapangyarihan—ang haring Daśaratha, kagalakan ng angkan ng Ikṣvāku.

Verse 185

रामो दाशरथिर्वीरो धर्मज्ञो लोकविश्रुतः / भरतो लक्ष्मणश्चैव शत्रुघ्नश्च महाबलः

Si Rāma, anak ni Daśaratha, ay isang bayani, nakaaalam ng dharma at tanyag sa daigdig; gayundin sina Bharata, Lakṣmaṇa, at ang napakalakas na Śatrughna.

Verse 186

माधवं लवणं हत्वा गत्वा मधुवनं च तत् / शत्रुघ्रेन पुरी तत्र मथुरा विनिवेशिता

Matapos patayin ni Śatrughna si Mādhava (Lavaṇa), nagtungo siya sa Madhuvana at doon itinatag ang banal na lungsod ng Mathurā.

Verse 187

सुबाहुः शूरसे नश्च शत्रुघ्नस्य सुतावुभौ / पालयामासतुस्तौ तु वैदेह्यौ मथुरां पुरीम्

Ang dalawang anak ni Śatrughna—sina Subāhu at Śūrasena—na mula sa angkan ng Vaidehī, ay namahala at nag-ingat sa lungsod ng Mathurā.

Verse 188

अङ्गदश्चन्द्रकेतुश्च लक्ष्मणस्यात्मजावुभौ / हिमवत्पर्वतस्यान्ते स्फीतौ जनपदौ तयोः

Sina Aṅgada at Candraketu, ang dalawang anak ni Lakṣmaṇa, ay nagkaroon ng dalawang masaganang lupain sa gilid ng Bundok Himavat.

Verse 189

अङ्गदस्याङ्गदाख्याता देशे कारयते पुरी / चन्द्रकेतोस्तु विख्याता चन्द्रचक्रा पुरी शुभा

Itinatag ni Aṅgada sa kanyang lupain ang lungsod na tinawag na Aṅgadā; at ang bantog at mapalad na lungsod ni Candraketu ay Candracakrā.

Verse 190

भरतस्यात्मजौ वीरौ तक्षः पुष्कर एव च / गान्धारविषये सिद्धे तयोः पुर्यो महात्मनोः

Sina Takṣa at Puṣkara, ang matatapang na anak ni Bharata, ay nagtatag ng dalawang lungsod sa lupain ng Gandhāra para sa dalawang mahātmā na iyon.

Verse 191

तक्षस्य दिक्षु विख्याता नाम्ना तक्षशिला पुरी / पुष्करस्यापि वीरस्य विख्याता पुष्करावती

Ang lungsod na Takṣaśilā ay sumikat sa lahat ng dako sa pangalan ni Takṣa; at ang Puṣkarāvatī ng bayaning Puṣkara ay bantog din.

Verse 192

गाथां चैवात्र गायन्ति ये पुराण विदो जनाः / रामेण बद्धां सत्यार्थां महात्म्यात्तस्य धीमतः

Dito, inaawit din ng mga nakaaalam ng Purāṇa ang gāthā—na binuo ni Rāma na marunong, may tunay na diwa dahil sa kanyang kadakilaan.

Verse 193

श्यामो युवा लोहिताक्षो दीप्तास्यो मीतभाषितः / आजानुबाहुः सुमुखः सिंहस्कन्धो महाभुजः

Siya’y maitim ang kutis, kabataan, mapulang-mata, maningning ang mukha at mahinahong magsalita; mahahabang bisig hanggang tuhod, magandang mukha, balikat na parang leon, at malalakas na braso.

Verse 194

दशवर्षसहस्राणि रामो राज्यमकारयत् / ऋक्सामयजुषां घोषो यो घोषश्च महास्वनः

Naghari si Rāma sa loob ng sampung libong taon; at ang pagbigkas ng mga Veda—Ṛk, Sāma, at Yajus—ay umalingawngaw sa dakilang tinig.

Verse 195

अव्युच्छिन्नो ऽभवद्राज्ये दीयतां भुज्यतामिति / जनस्थाने वसन्कार्यं त्रिदशानां चकार सः

Sa kaharian, hindi naputol ang tuntuning “magbigay at magtamasa”; at habang naninirahan sa Jana-sthāna, tinupad din niya ang gawain para sa mga deva.

Verse 196

तमागस्कारिणं पूर्वं पौलस्त्यं मनुजर्षभः / सीतायाः पदमन्विच्छन्निजघान महायशाः

Noon, ang dakilang si Rama, ang pinakamainam sa mga tao, habang hinahanap ang bakas ng mga yapak ni Sita, ay unang pumatay sa salarin na si Paulastya.

Verse 197

सत्त्ववान्गुणसंपन्नो दीप्यमानः स्वतेजसा / अतिसूर्यं च वह्निं च रामो दाशरथिर्बभौ

Si Rama na anak ni Dasaratha, puspos ng kabutihan at mga katangian, ay nagningning sa sariling ningning, na wari’y hihigit pa sa araw at apoy.

Verse 198

एवमेष महाबाहोस्तस्य पुत्रौ बभूवतुः / कुशो लव इति ख्यातो तयोर्देशौ निबोधत

Sa gayon, ang dakilang may malalakas na bisig ay nagkaroon ng dalawang anak—kilala bilang Kusha at Lava; alamin ang kanilang mga lupain.

Verse 199

कुशस्य कोशला राज्यं पुरी चापि कुशस्थली / रम्या निवेशिता तेन विन्ध्यपर्वतसानुषु

Ang kaharian ni Kusha ay Kosala at ang kanyang lungsod ay Kushasthali; ang marikit na lunsod na iyon ay itinayo niya sa mga dalisdis ng kabundukang Vindhya.

Verse 200

उत्तराकोशले राज्य लवस्य च महात्मनः / श्रावस्तिर्लोकविख्याता कुशवंशं निबोधत

Ang kaharian ng dakilang si Lava ay nasa Uttara-Kosala; ang Sravasti na tanyag sa daigdig ang kanyang lungsod—alamin ang angkan ni Kusha.