Adhyaya 50

Verse 1

श्रीशुक उवाच अस्ति: प्राप्तिश्च कंसस्य महिष्यौ भरतर्षभ । मृते भर्तरि दु:खार्ते ईयतु: स्म पितुर्गृहान् ॥ १ ॥

Sinabi ni Śukadeva: Nang mapatay si Kaṁsa, O magiting na inapo ni Bharata, ang dalawa niyang reyna na sina Asti at Prāpti, na labis na nagdadalamhati sa pagkamatay ng asawa, ay nagtungo sa bahay ng kanilang ama.

Verse 2

पित्रे मगधराजाय जरासन्धाय दु:खिते । वेदयां चक्रतु: सर्वमात्मवैधव्यकारणम् ॥ २ ॥

Isinalaysay ng mga reynang nagdadalamhati sa kanilang ama, si Haring Jarāsandha ng Magadha, ang lahat ng dahilan kung paano sila naging mga balo.

Verse 3

स तदप्रियमाकर्ण्य शोकामर्षयुतो नृप । अयादवीं महीं कर्तुं चक्रे परममुद्यमम् ॥ ३ ॥

Nang marinig ang kasuklam-suklam na balitang iyon, O Hari, napuno si Jarāsandha ng lungkot at poot, at sinimulan niya ang pinakadakilang pagsisikap upang pawiin ang mga Yādava sa lupa.

Verse 4

अक्षौहिणीभिर्विंशत्या तिसृभिश्चापि संवृत: । यदुराजधानीं मथुरां न्यरुधत् सर्वतोदिशम् ॥ ४ ॥

Taglay ang dalawampu't tatlong pangkat na akṣauhiṇī, kinubkob niya ang kabiserang Yadu na Mathurā mula sa lahat ng panig.

Verse 5

निरीक्ष्य तद्ब‍लं कृष्ण उद्वेलमिव सागरम् । स्वपुरं तेन संरुद्धं स्वजनं च भयाकुलम् ॥ ५ ॥ चिन्तयामास भगवान् हरि: कारणमानुष: । तद्देशकालानुगुणं स्वावतारप्रयोजनम् ॥ ६ ॥

Nang makita ni Kṛṣṇa ang hukbong iyon na parang dagat na umaapaw, at makita ang kanyang lungsod na napaliligiran at ang kanyang mga tao na nanginginig sa takot, ang Panginoong Hari—bagaman Siya ang unang sanhi ng sanlibutan ngunit naglalaro bilang tao—ay nagmuni-muni ng angkop na tugon ayon sa panahon, lugar, at layunin ng Kanyang pagkapanganak bilang avatāra.

Verse 6

निरीक्ष्य तद्ब‍लं कृष्ण उद्वेलमिव सागरम् । स्वपुरं तेन संरुद्धं स्वजनं च भयाकुलम् ॥ ५ ॥ चिन्तयामास भगवान् हरि: कारणमानुष: । तद्देशकालानुगुणं स्वावतारप्रयोजनम् ॥ ६ ॥

Nang makita ni Kṛṣṇa ang hukbong iyon na parang dagat na umaapaw, at makita ang kanyang lungsod na napaliligiran at ang kanyang mga tao na nanginginig sa takot, ang Panginoong Hari—bagaman Siya ang unang sanhi ng sanlibutan ngunit naglalaro bilang tao—ay nagmuni-muni ng angkop na tugon ayon sa panahon, lugar, at layunin ng Kanyang pagkapanganak bilang avatāra.

Verse 7

हनिष्यामि बलं ह्येतद्भ‍ुवि भारं समाहितम् । मागधेन समानीतं वश्यानां सर्वभूभुजाम् ॥ ७ ॥ अक्षौहिणीभि: सङ्ख्यातं भटाश्वरथकुञ्जरै: । मागधस्तु न हन्तव्यो भूय: कर्ता बलोद्यमम् ॥ ८ ॥

[Naisip ng Panginoon:] Ang hukbong ito ay pasanin ng lupa; tinipon ito ng hari ng Magadha mula sa mga haring nasasakupan. Wawasakin Ko ang lakas na binubuo ng mga akṣauhiṇī ng kawal, kabayo, karwahe, at elepante; ngunit si Jarāsandha mismo ay hindi dapat patayin, sapagkat sa hinaharap ay muli siyang magtitipon ng isa pang hukbo.

Verse 8

हनिष्यामि बलं ह्येतद्भ‍ुवि भारं समाहितम् । मागधेन समानीतं वश्यानां सर्वभूभुजाम् ॥ ७ ॥ अक्षौहिणीभि: सङ्ख्यातं भटाश्वरथकुञ्जरै: । मागधस्तु न हन्तव्यो भूय: कर्ता बलोद्यमम् ॥ ८ ॥

[Naisip ng Panginoon—] Ang hukbong ito ay pasanin ng daigdig; ang hukbong akṣauhiṇī—mga kawal-lakad, kabayo, karwaheng pandigma at mga elepante—na tinipon ni Jarāsandha, hari ng Magadha, mula sa mga haring sakop, aking wawasakin. Ngunit si Jarāsandha mismo ay hindi dapat patayin, sapagkat sa hinaharap muli siyang magtitipon ng hukbo.

Verse 9

एतदर्थोऽवतारोऽयं भूभारहरणाय मे । संरक्षणाय साधूनां कृतोऽन्येषां वधाय च ॥ ९ ॥

Ito ang layunin ng aking pagkaparito: alisin ang bigat ng daigdig, ingatan ang mga sādhū, at lipulin ang masasama.

Verse 10

अन्योऽपि धर्मरक्षायै देह: संभ्रियते मया । विरामायाप्यधर्मस्य काले प्रभवत: क्व‍‍चित् ॥ १० ॥

Upang ingatan ang dharma, tumatanggap din Ako ng iba’t ibang katawan; at kapag ang adharma ay sumisiklab sa paglipas ng panahon, Ako’y nagpapakita upang wakasan ito.

Verse 11

एवं ध्यायति गोविन्द आकाशात् सूर्यवर्चसौ । रथावुपस्थितौ सद्य: ससूतौ सपरिच्छदौ ॥ ११ ॥

Habang nag-iisip si Govinda nang gayon, biglang bumaba mula sa langit ang dalawang karwaheng kasingliwanag ng araw, kumpleto sa mga kutsero at kagamitan.

Verse 12

आयुधानि च दिव्यानि पुराणानि यद‍ृच्छया । द‍ृष्ट्वा तानि हृषीकेश: सङ्कर्षणमथाब्रवीत् ॥ १२ ॥

Ang walang-hanggang banal na mga sandata ng Panginoon ay kusang lumitaw. Nang makita iyon, si Hṛṣīkeśa na si Śrī Kṛṣṇa, Panginoon ng mga pandama, ay nagsalita kay Saṅkarṣaṇa (Balarāma).

Verse 13

पश्यार्य व्यसनं प्राप्तं यदूनां त्वावतां प्रभो । एष ते रथ आयातो दयितान्यायुधानि च ॥ १३ ॥ एतदर्थं हि नौ जन्म साधूनामीश शर्मकृत् । त्रयोविंशत्यनीकाख्यं भूमेर्भारमपाकुरु ॥ १४ ॥

O kagalang-galang na nakatatandang kapatid na si Balarāma, masdan ang panganib na dumapo sa mga Yadu na umaasa sa Iyo. Mahal na Panginoon, narito na ang Iyong sariling karwahe at ang Iyong minamahal na mga sandata. O Īśvara, isinilang Tayo upang pagpalain ang mga banal na deboto; kaya alisin Mo ngayon sa daigdig ang bigat ng dalawampu’t tatlong hukbo.

Verse 14

पश्यार्य व्यसनं प्राप्तं यदूनां त्वावतां प्रभो । एष ते रथ आयातो दयितान्यायुधानि च ॥ १३ ॥ एतदर्थं हि नौ जन्म साधूनामीश शर्मकृत् । त्रयोविंशत्यनीकाख्यं भूमेर्भारमपाकुरु ॥ १४ ॥

O kagalang-galang na nakatatandang kapatid na si Balarāma, masdan ang panganib na dumapo sa mga Yadu na umaasa sa Iyo. Mahal na Panginoon, narito na ang Iyong sariling karwahe at ang Iyong minamahal na mga sandata. O Īśvara, isinilang Tayo upang pagpalain ang mga banal na deboto; kaya alisin Mo ngayon sa daigdig ang bigat ng dalawampu’t tatlong hukbo.

Verse 15

एवं सम्मन्‍त्र्य दाशार्हौ दंशितौ रथिनौ पुरात् । निर्जग्मतु: स्वायुधाढ्यौ बलेनाल्पीयसा वृतौ ॥ १५ ॥

Matapos magpayo nang gayon, ang dalawang Dāśārha—Śrī Kṛṣṇa at Balarāma—ay nagsuot ng baluti, nagningning sa kanilang mga sandata, at lumabas ng lungsod sakay ng mga karwahe. Napakaliit na pangkat ng kawal lamang ang sumama sa Kanila.

Verse 16

शङ्खं दध्मौ विनिर्गत्य हरिर्दारुकसारथि: । ततोऽभूत् परसैन्यानां हृदि वित्रासवेपथु: ॥ १६ ॥

Paglabas ng lungsod, habang si Dāruka ang nagmamaneho ng karwahe, hinipan ni Hari ang Kanyang kabibe. Noon, ang mga puso ng hukbong kaaway ay nanginig sa matinding takot.

Verse 17

तावाह मागधो वीक्ष्य हे कृष्ण पुरुषाधम । न त्वया योद्धुमिच्छामि बालेनैकेन लज्जया । गुप्तेन हि त्वया मन्द न योत्स्ये याहि बन्धुहन् ॥ १७ ॥

Tumingin si Jarāsandha, hari ng Magadha, sa kanilang dalawa at nagsabi: “O Kṛṣṇa, pinakamababa sa mga tao! Ayokong makipaglaban sa iyo nang mag-isa, sapagkat kahiya-hiya ang lumaban sa isang batang nag-iisa. Ikaw na hangal na nagkukubli, mamamatay-tao ng sariling kamag-anak, lumayas ka—hindi ako lalaban sa iyo.”

Verse 18

तव राम यदि श्रद्धा युध्यस्व धैर्यमुद्वह । हित्वा वा मच्छरैश्छिन्नं देहं स्वर्याहि मां जहि ॥ १८ ॥

O Rama, kung may pananalig ka, magpakatatag at makipaglaban sa akin. Iwan mo man ang katawang pinira-piraso ng aking mga palaso at makarating sa langit, o patayin mo ako.

Verse 19

श्रीभगवानुवाच न वै शूरा विकत्थन्ते दर्शयन्त्येव पौरुषम् । न गृह्णीमो वचो राजन्नातुरस्य मुमूर्षत: ॥ १९ ॥

Sinabi ng Panginoon: Ang tunay na bayani ay hindi basta nagyayabang; ipinakikita niya ang tapang sa gawa. O hari, hindi namin pinapansin ang salita ng taong balisa at naghahangad mamatay.

Verse 20

श्रीशुक उवाच जरासुतस्तावभिसृत्य माधवौ महाबलौघेन बलीयसावृणोत् । ससैन्ययानध्वजवाजिसारथी सूर्यानलौ वायुरिवाभ्ररेणुभि: ॥ २० ॥

Sinabi ni Śukadeva: Ang anak ni Jarā ay sumugod patungo sa dalawang inapo ni Madhu at, sa napakalaking hukbo, pinalibutan Sila kasama ang kanilang mga kawal, karwahe, watawat, kabayo, at mga kutsero. Gaya ng hangin na tumatakip sa araw sa pamamagitan ng ulap o sa apoy sa pamamagitan ng alikabok, gayon niya Sila tinakpan.

Verse 21

सुपर्णतालध्वजचिह्नितौ रथा- वलक्षयन्त्यो हरिरामयोर्मृधे । स्‍त्रिय: पुराट्टालकहर्म्यगोपुरं समाश्रिता: सम्मुमुहु: शुचार्दिता: ॥ २१ ॥

Ang mga babae ay nakatayo sa mga bantayan, palasyo, at matataas na tarangkahan ng lungsod. Nang hindi na nila makita ang mga karwahe nina Kṛṣṇa at Balarāma—na may bandilang may sagisag ni Garuḍa at punong palma—sila’y tinamaan ng dalamhati at nawalan ng malay.

Verse 22

हरि: परानीकपयोमुचां मुहु: शिलीमुखात्युल्बणवर्षपीडितम् । स्वसैन्यमालोक्य सुरासुरार्चितं व्यस्फूर्जयच्छार्ङ्गशरासनोत्तमम् ॥ २२ ॥

Nang makita ni Panginoong Hari na ang Kanyang hukbo ay pinahihirapan ng walang tigil at marahas na ulang-palaso mula sa nagkumpol na hukbong kalaban na parang ulap, Kanyang pinatunog nang malakas ang Kanyang dakilang busog na Śārṅga, na sinasamba ng mga deva at asura.

Verse 23

गृह्णन् निशङ्गादथ सन्दधच्छरान् विकृष्य मुञ्चन् शितबाणपूगान् । निघ्नन् रथान् कुञ्जरवाजिपत्तीन् निरन्तरं यद्वदलातचक्रम् ॥ २३ ॥

Kinuha ni Bhagavān Śrī Kṛṣṇa ang mga palaso mula sa lalagyan, ikinabit sa busog, hinila ang pisi at pinakawalan ang walang patid na ulang ng matutulis na palaso. Tinamaan nito ang mga karwahe, elepante, kabayo at mga kawal na naglalakad; ang pagbaril ng Panginoon ay tila nagliliyab na bilog ng apoy.

Verse 24

निर्भिन्नकुम्भा: करिणो निपेतु- रनेकशोऽश्वा: शरवृक्णकन्धरा: । रथा हताश्वध्वजसूतनायका: पदायतश्छिन्नभुजोरुकन्धरा: ॥ २४ ॥

Bumagsak sa lupa ang mga elepante na nabiyak ang noo; ang mga kabalyong tinamaan ng palaso ay nalaglag na putol ang leeg. Nadurog ang mga karwahe kasama ang mga kabayo, watawat, kutsero at pinuno; at ang mga kawal na naglalakad ay gumuho na putol ang mga braso, hita at balikat.

Verse 25

सञ्छिद्यमानद्विपदेभवाजिना- मङ्गप्रसूता: शतशोऽसृगापगा: । भुजाहय: पूरुषशीर्षकच्छपा हतद्विपद्वीपहयग्रहाकुला: ॥ २५ ॥ करोरुमीना नरकेशशैवला धनुस्तरङ्गायुधगुल्मसङ्कुला: । अच्छूरिकावर्तभयानका महा- मणिप्रवेकाभरणाश्मशर्करा: ॥ २६ ॥ प्रवर्तिता भीरुभयावहा मृधे मनस्विनां हर्षकरी: परस्परम् । विनिघ्नतारीन् मुषलेन दुर्मदान् सङ्कर्षणेनापरिमेयतेजसा ॥ २७ ॥ बलं तदङ्गार्णवदुर्गभैरवं दुरन्तपारं मगधेन्द्रपालितम् । क्षयं प्रणीतं वसुदेवपुत्रयो- र्विक्रीडितं तज्जगदीशयो: परम् ॥ २८ ॥

Sa larangan ng digmaan, nang mapira-piraso ang tao, elepante at kabayo, umagos ang daan-daang ilog ng dugo mula sa kanilang mga bahagi. Sa mga ilog na iyon, ang mga braso’y parang ahas, ang mga ulo ng tao’y parang pagong, ang patay na elepante’y parang mga pulo, at ang patay na kabayo’y parang buwaya; ang mga kamay at hita’y parang isda, ang buhok ay parang lumot sa tubig, ang mga busog ay parang alon, at ang sari-saring sandata’y parang mga palumpong na siksik sa agos ng dugo.

Verse 26

सञ्छिद्यमानद्विपदेभवाजिना- मङ्गप्रसूता: शतशोऽसृगापगा: । भुजाहय: पूरुषशीर्षकच्छपा हतद्विपद्वीपहयग्रहाकुला: ॥ २५ ॥ करोरुमीना नरकेशशैवला धनुस्तरङ्गायुधगुल्मसङ्कुला: । अच्छूरिकावर्तभयानका महा- मणिप्रवेकाभरणाश्मशर्करा: ॥ २६ ॥ प्रवर्तिता भीरुभयावहा मृधे मनस्विनां हर्षकरी: परस्परम् । विनिघ्नतारीन् मुषलेन दुर्मदान् सङ्कर्षणेनापरिमेयतेजसा ॥ २७ ॥ बलं तदङ्गार्णवदुर्गभैरवं दुरन्तपारं मगधेन्द्रपालितम् । क्षयं प्रणीतं वसुदेवपुत्रयो- र्विक्रीडितं तज्जगदीशयो: परम् ॥ २८ ॥

Sa mga ilog ng dugo, ang mga kamay at hita’y parang isda, ang buhok ng tao’y parang lumot sa tubig, ang mga busog ay parang alon, at ang mga sandata’y parang masinsing palumpong. Ang mga punyal ay tila nakakatakot na mga ipuipo, at ang malalaking hiyas at alahas ay nagkalat na parang bato at graba; kaya kumalat ang agos ng dugo sa lahat ng dako.

Verse 27

सञ्छिद्यमानद्विपदेभवाजिना- मङ्गप्रसूता: शतशोऽसृगापगा: । भुजाहय: पूरुषशीर्षकच्छपा हतद्विपद्वीपहयग्रहाकुला: ॥ २५ ॥ करोरुमीना नरकेशशैवला धनुस्तरङ्गायुधगुल्मसङ्कुला: । अच्छूरिकावर्तभयानका महा- मणिप्रवेकाभरणाश्मशर्करा: ॥ २६ ॥ प्रवर्तिता भीरुभयावहा मृधे मनस्विनां हर्षकरी: परस्परम् । विनिघ्नतारीन् मुषलेन दुर्मदान् सङ्कर्षणेनापरिमेयतेजसा ॥ २७ ॥ बलं तदङ्गार्णवदुर्गभैरवं दुरन्तपारं मगधेन्द्रपालितम् । क्षयं प्रणीतं वसुदेवपुत्रयो- र्विक्रीडितं तज्जगदीशयो: परम् ॥ २८ ॥

Ang agos ng dugo sa digmaan ay nakakatakot para sa mga duwag, ngunit para sa matatapang ay nagdudulot ng sigla at tuwa sa isa’t isa. Doon, si Śrī Saṅkarṣaṇa na may di-masukat na ningning ay gumamit ng muṣala (pamalo) upang durugin at patayin ang mga palalong kaaway na nagsisikap tumawid.

Verse 28

सञ्छिद्यमानद्विपदेभवाजिना- मङ्गप्रसूता: शतशोऽसृगापगा: । भुजाहय: पूरुषशीर्षकच्छपा हतद्विपद्वीपहयग्रहाकुला: ॥ २५ ॥ करोरुमीना नरकेशशैवला धनुस्तरङ्गायुधगुल्मसङ्कुला: । अच्छूरिकावर्तभयानका महा- मणिप्रवेकाभरणाश्मशर्करा: ॥ २६ ॥ प्रवर्तिता भीरुभयावहा मृधे मनस्विनां हर्षकरी: परस्परम् । विनिघ्नतारीन् मुषलेन दुर्मदान् सङ्कर्षणेनापरिमेयतेजसा ॥ २७ ॥ बलं तदङ्गार्णवदुर्गभैरवं दुरन्तपारं मगधेन्द्रपालितम् । क्षयं प्रणीतं वसुदेवपुत्रयो- र्विक्रीडितं तज्जगदीशयो: परम् ॥ २८ ॥

Sa larangan ng digmaan, daan-daang ilog ng dugo ang umagos mula sa mga bahagi ng katawan ng mga tao, elepante, at kabayo na pinagputul-putol. Sa mga ilog na ito, ang mga braso ay tila mga ahas; ang mga ulo ng tao, mga pagong; ang mga patay na elepante, mga isla; at ang mga patay na kabayo, mga buwaya.

Verse 29

स्थित्युद्भ‍वान्तं भुवनत्रयस्य य: समीहितेऽनन्तगुण: स्वलीलया । न तस्य चित्रं परपक्षनिग्रह- स्तथापि मर्त्यानुविधस्य वर्ण्यते ॥ २९ ॥

Para sa Kanya na nangangasiwa sa paglikha, pagpapanatili, at paggunaw ng tatlong daigdig at nagtataglay ng walang limitasyong mga katangiang espirituwal, hindi nakakagulat na Kanyang lupigin ang kalaban. Gayunpaman, kapag ginagawa ito ng Panginoon habang tinutularan ang gawi ng tao, niluluwalhati ng mga pantas ang Kanyang mga gawa.

Verse 30

जग्राह विरथं रामो जरासन्धं महाबलम् । हतानीकावशिष्टासुं सिंह: सिंहमिवौजसा ॥ ३० ॥

Si Jarasandha, na nawalan ng karwahe at namatayan ng lahat ng sundalo, ay naiwan na lamang na may hininga. Sa puntong iyon, sapilitang sinunggaban ni Panginoong Balarama ang makapangyarihang mandirigma, tulad ng isang leon na humuhuli sa isa pang leon.

Verse 31

बध्यमानं हतारातिं पाशैर्वारुणमानुषै: । वारयामास गोविन्दस्तेन कार्यचिकीर्षया ॥ ३१ ॥

Gamit ang banal na silo ni Varuna at iba pang lubid ng tao, sinimulang igapos ni Balarama si Jarasandha, na pumatay ng napakaraming kaaway. Ngunit may layunin pa si Panginoong Govinda na dapat tuparin sa pamamagitan ni Jarasandha, kaya't pinatigil Niya si Balarama.

Verse 32

स मुक्तो लोकनाथाभ्यां व्रीडितो वीरसम्मत: । तपसे कृतसङ्कल्पो वारित: पथि राजभि: ॥ ३२ ॥ वाक्यै: पवित्रार्थपदैर्नयनै: प्राकृतैरपि । स्वकर्मबन्धप्राप्तोऽयं यदुभिस्ते पराभव: ॥ ३३ ॥

Si Jarasandha, na labis na iginagalang ng mga mandirigma, ay nahiya matapos palayain ng dalawang Panginoon ng sansinukob, kaya't nagpasya siyang magpenitensya. Gayunpaman, sa daan, nakumbinsi siya ng ilang hari gamit ang espirituwal na karunungan at makamundong argumento na dapat niyang isuko ang kanyang ideya ng pagtalikod sa sarili. Sinabi nila sa kanya, 'Ang iyong pagkatalo sa mga Yadu ay simpleng hindi maiiwasang reaksyon ng iyong nakaraang karma.'

Verse 33

स मुक्तो लोकनाथाभ्यां व्रीडितो वीरसम्मत: । तपसे कृतसङ्कल्पो वारित: पथि राजभि: ॥ ३२ ॥ वाक्यै: पवित्रार्थपदैर्नयनै: प्राकृतैरपि । स्वकर्मबन्धप्राप्तोऽयं यदुभिस्ते पराभव: ॥ ३३ ॥

Nang palayain siya ng dalawang Panginoon ng sanlibutan, si Jarāsandha na pinarangalan ng mga mandirigma ay napahiya at nagpasiyang magsagawa ng matinding pagtitika. Ngunit sa daan, pinigil siya ng ilang hari sa pamamagitan ng karunungang espirituwal at pangkaraniwang katuwiran: “Ang pagkatalo mo sa mga Yadu ay di-maiiwasang bunga ng tali ng iyong dating karma.”

Verse 34

हतेषु सर्वानीकेषु नृपो बार्हद्रथस्तदा । उपेक्षितो भगवता मगधान् दुर्मना ययौ ॥ ३४ ॥

Nang mapatay ang lahat ng kanyang hukbo at siya’y hindi pinansin ng Bhagavān, ang haring si Jarāsandha, anak ni Bṛhadratha, ay malungkot na nagbalik sa kaharian ng Magadha.

Verse 35

मुकुन्दोऽप्यक्षतबलो निस्तीर्णारिबलार्णव: । विकीर्यमाण: कुसुमैस्‍त्रीदशैरनुमोदित: ॥ ३५ ॥ माथुरैरुपसङ्गम्य विज्वरैर्मुदितात्मभि: । उपगीयमानविजय: सूतमागधवन्दिभि: ॥ ३६ ॥

Tinawid ni Panginoong Mukunda ang “dagat” ng hukbo ng kaaway habang buo at di-napinsala ang sarili Niyang lakas. Binati Siya ng mga nilalang sa langit na nagbuhos ng mga bulaklak. Ang mga taga-Mathurā, napawi ang lagnat ng pangamba at punô ng galak, ay lumabas upang salubungin Siya, habang ang mga makatang mang-aawit, tagapagbalita, at tagapuri ay umaawit ng Kanyang tagumpay.

Verse 36

मुकुन्दोऽप्यक्षतबलो निस्तीर्णारिबलार्णव: । विकीर्यमाण: कुसुमैस्‍त्रीदशैरनुमोदित: ॥ ३५ ॥ माथुरैरुपसङ्गम्य विज्वरैर्मुदितात्मभि: । उपगीयमानविजय: सूतमागधवन्दिभि: ॥ ३६ ॥

Tinawid ni Panginoong Mukunda ang “dagat” ng hukbo ng kaaway habang buo at di-napinsala ang sarili Niyang lakas. Binati Siya ng mga nilalang sa langit na nagbuhos ng mga bulaklak. Ang mga taga-Mathurā, napawi ang lagnat ng pangamba at punô ng galak, ay lumabas upang salubungin Siya, habang ang mga makatang mang-aawit, tagapagbalita, at tagapuri ay umaawit ng Kanyang tagumpay.

Verse 37

शङ्खदुन्दुभयो नेदुर्भेरीतूर्याण्यनेकश: । वीणावेणुमृदङ्गानि पुरं प्रविशति प्रभौ ॥ ३७ ॥ सिक्तमार्गां हृष्टजनां पताकाभिरभ्यलङ्कृताम् । निर्घुष्टां ब्रह्मघोषेण कौतुकाबद्धतोरणाम् ॥ ३८ ॥

Pagpasok ng Panginoon sa Kanyang lungsod, umalingawngaw ang mga kabibe at kettledrum; tumugtog nang sabay-sabay ang maraming tambol, tambuli, vīṇā, plauta, at mṛdaṅga. Binudburan ng tubig ang mga lansangan, nagalak ang mga mamamayan, at napalamutian ang lungsod ng mga watawat; ginayakan ang mga tarangkahan para sa pagdiriwang, at umalingawngaw ang lungsod sa pagbigkas ng mga himnong Veda.

Verse 38

शङ्खदुन्दुभयो नेदुर्भेरीतूर्याण्यनेकश: । वीणावेणुमृदङ्गानि पुरं प्रविशति प्रभौ ॥ ३७ ॥ सिक्तमार्गां हृष्टजनां पताकाभिरभ्यलङ्कृताम् । निर्घुष्टां ब्रह्मघोषेण कौतुकाबद्धतोरणाम् ॥ ३८ ॥

Nang pumasok ang Panginoon sa Kanyang lungsod, umalingawngaw ang mga kabibe at dundubhi; tumunog ang bhērī-tūrya, maraming tambol, vīṇā, plauta at mṛdaṅga nang sabay-sabay. Binudburan ng tubig ang mga lansangan, may mga bandila sa lahat ng dako, at ang mga tarangkahan ay pinalamutian ng mga torana ng pagdiriwang; nagalak ang mga mamamayan at umalingawngaw ang lungsod sa pag-awit ng mga himnong Veda.

Verse 39

निचीयमानो नारीभिर्माल्यदध्यक्षताङ्कुरै: । निरीक्ष्यमाण: सस्‍नेहं प्रीत्युत्कलितलोचनै: ॥ ३९ ॥

Ang mga babae sa lungsod ay tumingin sa Panginoon nang may pag-ibig, nakadilat ang mga mata sa pagsinta; at inihagis nila sa Kanya ang mga kuwintas ng bulaklak, yogurt, akṣata na bigas, inihaw na bigas, at mga bagong usbong.

Verse 40

आयोधनगतं वित्तमनन्तं वीरभूषणम् । यदुराजाय तत् सर्वमाहृतं प्रादिशत्प्रभु: ॥ ४० ॥

Pagkatapos, inihandog ni Panginoong Kṛṣṇa sa hari ng Yadu ang lahat ng kayamanang naiwan sa larangan ng digmaan—ang di-mabilang na alahas ng mga mandirigmang nasawi.

Verse 41

एवं सप्तदशकृत्वस्तावत्यक्षौहिणीबल: । युयुधे मागधो राजा यदुभि: कृष्णपालितै: ॥ ४१ ॥

Sa ganitong paraan, natalo ang hari ng Magadha nang labimpitong ulit; gayunman, patuloy pa rin siyang nakipagdigma kasama ang kanyang mga dibisyong akṣauhiṇī laban sa mga Yadu na pinangangalagaan ni Śrī Kṛṣṇa.

Verse 42

अक्षिण्वंस्तद्ब‍लं सर्वं वृष्णय: कृष्णतेजसा । हतेषु स्वेष्वनीकेषु त्यक्तोऽगादरिभिर्नृप: ॥ ४२ ॥

Sa kapangyarihan ng ningning ni Panginoong Kṛṣṇa, palaging nililipol ng mga Vṛṣṇi ang buong hukbo ni Jarāsandha; at kapag napatay na ang lahat ng kanyang kawal, ang haring iyon—na pinalaya ng mga kaaway—ay muling umaalis.

Verse 43

अष्टादशमसङ्ग्राम आगामिनि तदन्तरा । नारदप्रेषितो वीरो यवन: प्रत्यद‍ृश्यत ॥ ४३ ॥

Nang malapit nang maganap ang ikalabing-walong labanan, sa pagitan noon ay lumitaw sa larangan ang mandirigmang Yavana na si Kālayavana, na isinugo ni Nārada.

Verse 44

रुरोध मथुरामेत्य तिसृभिर्म्‍लेच्छकोटिभि: । नृलोके चाप्रतिद्वन्द्वो वृष्णीन्श्रुत्वात्मसम्मितान् ॥ ४४ ॥

Dumating siya sa Mathurā at kinubkob ang lungsod sa tatlumpung milyong mandirigmang mleccha. Sa daigdig ng tao wala siyang nakitang katunggaling karapat-dapat, ngunit narinig niyang ang mga Vṛṣṇi ay kapantay niya.

Verse 45

तं द‍ृष्ट्वाचिन्तयत् कृष्ण: सङ्कर्षणसहायवान् । अहो यदूनां वृजिनं प्राप्तं ह्युभयतो महत् ॥ ४५ ॥

Nang makita siya, nag-isip si Śrī Kṛṣṇa na kasama si Saṅkarṣaṇa at nagsabi, “Ah! Malaking panganib ang dumating sa mga Yadu mula sa dalawang panig.”

Verse 46

यवनोऽयं निरुन्धेऽस्मानद्य तावन्महाबल: । मागधोऽप्यद्य वा श्वो वा परश्वो वागमिष्यति ॥ ४६ ॥

Ang makapangyarihang Yavana na ito ay kinukubkob na tayo ngayon; at darating din dito ang hari ng Magadha—kung hindi man ngayon, bukas o sa makalawa.

Verse 47

आवयो: युध्यतोरस्य यद्यागन्ता जरासुत: । बन्धून् हनिष्यत्यथवा नेष्यते स्वपुरं बली ॥ ४७ ॥

Kung kami dalawa ay abala sa pakikipaglaban kay Kālayavana at dumating ang makapangyarihang Jarāsandha, maaari niyang patayin ang aming mga kamag-anak o dalhin sila sa kanyang kabisera.

Verse 48

तस्मादद्य विधास्यामो दुर्गं द्विपददुर्गमम् । तत्र ज्ञातीन् समाधाय यवनं घातयामहे ॥ ४८ ॥

Kaya ngayon din ay magtatayo Kami ng kuta na hindi mababasag ng lakas ng tao. Doon ilalagak ang mga kamag-anak, at saka lilipulin ang haring Yavana.

Verse 49

इति सम्मन्‍त्र्य भगवान् दुर्गं द्वादशयोजनम् । अन्त:समुद्रे नगरं कृत्‍स्‍नाद्भ‍ुतमचीकरत् ॥ ४९ ॥

Matapos pag-usapan ito kasama si Balarāma, ipinagawa ng Panginoon ang isang kuta na may labindalawang yojana ang sukat sa loob ng dagat; at sa loob nito ay ipinagawa Niya ang isang lungsod na hitik sa mga kababalaghan.

Verse 50

द‍ृश्यते यत्र हि त्वाष्ट्रं विज्ञानं शिल्पनैपुणम् । रथ्याचत्वरवीथीभिर्यथावास्तु विनिर्मितम् ॥ ५० ॥ सुरद्रुमलतोद्यानविचित्रोपवनान्वितम् । हेमश‍ृङ्गैर्दिविस्पृग्भि: स्फटिकाट्टालगोपुरै: ॥ ५१ ॥ राजतारकुटै: कोष्ठैर्हेमकुम्भैरलङ्कृतै: । रत्नकूतैर्गृहैर्हेमैर्महामारकत स्थलै: ॥ ५२ ॥ वास्तोष्पतीनां च गृहैर्वल्ल‍भीभिश्च निर्मितम् । चातुर्वर्ण्यजनाकीर्णं यदुदेवगृहोल्ल‍सत् ॥ ५३ ॥

Sa pagtatayo ng lungsod na iyon, malinaw na nakita ang ganap na kaalaman at husay sa sining-arkitektura ni Viśvakarmā. Ang malalapad na lansangan, liwasan, at mga daang pangkalakalan ay inayos ayon sa vāstu; may mararangyang parke at mga harding hitik sa mga punò at baging na mula sa langit. Ang mga tore ng tarangkahan ay may gintong tuktok na tila sumasayad sa langit, at ang itaas na bahagi ay yari sa malinaw na kristal. Ang mga bahay na nababalutan ng ginto ay may gintong banga sa harap, bubong na may hiyas, at sahig na inukitan ng esmeralda. Sa tabi nito ay may mga kabang-yaman, bodega, at kuwadra ng mahuhusay na kabayo, na gawa sa pilak at tanso. Bawat tahanan ay may bantay-tore at dambana ng diyos ng sambahayan. Punô ng mamamayan ng apat na varṇa, lalo pang gumanda ang lungsod dahil sa mga palasyo ni Śrī Kṛṣṇa, Panginoon ng mga Yadu.

Verse 51

द‍ृश्यते यत्र हि त्वाष्ट्रं विज्ञानं शिल्पनैपुणम् । रथ्याचत्वरवीथीभिर्यथावास्तु विनिर्मितम् ॥ ५० ॥ सुरद्रुमलतोद्यानविचित्रोपवनान्वितम् । हेमश‍ृङ्गैर्दिविस्पृग्भि: स्फटिकाट्टालगोपुरै: ॥ ५१ ॥ राजतारकुटै: कोष्ठैर्हेमकुम्भैरलङ्कृतै: । रत्नकूतैर्गृहैर्हेमैर्महामारकत स्थलै: ॥ ५२ ॥ वास्तोष्पतीनां च गृहैर्वल्ल‍भीभिश्च निर्मितम् । चातुर्वर्ण्यजनाकीर्णं यदुदेवगृहोल्ल‍सत् ॥ ५३ ॥

Sa pagtatayo ng lungsod na iyon, malinaw na nakita ang ganap na kaalaman at husay sa sining-arkitektura ni Viśvakarmā. Ang malalapad na lansangan, liwasan, at mga daang pangkalakalan ay inayos ayon sa vāstu; may mararangyang parke at mga harding hitik sa mga punò at baging na mula sa langit. Ang mga tore ng tarangkahan ay may gintong tuktok na tila sumasayad sa langit, at ang itaas na bahagi ay yari sa malinaw na kristal. Ang mga bahay na nababalutan ng ginto ay may gintong banga sa harap, bubong na may hiyas, at sahig na inukitan ng esmeralda. Sa tabi nito ay may mga kabang-yaman, bodega, at kuwadra ng mahuhusay na kabayo, na gawa sa pilak at tanso. Bawat tahanan ay may bantay-tore at dambana ng diyos ng sambahayan. Punô ng mamamayan ng apat na varṇa, lalo pang gumanda ang lungsod dahil sa mga palasyo ni Śrī Kṛṣṇa, Panginoon ng mga Yadu.

Verse 52

द‍ृश्यते यत्र हि त्वाष्ट्रं विज्ञानं शिल्पनैपुणम् । रथ्याचत्वरवीथीभिर्यथावास्तु विनिर्मितम् ॥ ५० ॥ सुरद्रुमलतोद्यानविचित्रोपवनान्वितम् । हेमश‍ृङ्गैर्दिविस्पृग्भि: स्फटिकाट्टालगोपुरै: ॥ ५१ ॥ राजतारकुटै: कोष्ठैर्हेमकुम्भैरलङ्कृतै: । रत्नकूतैर्गृहैर्हेमैर्महामारकत स्थलै: ॥ ५२ ॥ वास्तोष्पतीनां च गृहैर्वल्ल‍भीभिश्च निर्मितम् । चातुर्वर्ण्यजनाकीर्णं यदुदेवगृहोल्ल‍सत् ॥ ५३ ॥

Sa pagtatayo ng lungsod na iyon, malinaw na nakita ang ganap na kaalaman at husay sa sining-arkitektura ni Viśvakarmā. Ang malalapad na lansangan, liwasan, at mga daang pangkalakalan ay inayos ayon sa vāstu; may mararangyang parke at mga harding hitik sa mga punò at baging na mula sa langit. Ang mga tore ng tarangkahan ay may gintong tuktok na tila sumasayad sa langit, at ang itaas na bahagi ay yari sa malinaw na kristal. Ang mga bahay na nababalutan ng ginto ay may gintong banga sa harap, bubong na may hiyas, at sahig na inukitan ng esmeralda. Sa tabi nito ay may mga kabang-yaman, bodega, at kuwadra ng mahuhusay na kabayo, na gawa sa pilak at tanso. Bawat tahanan ay may bantay-tore at dambana ng diyos ng sambahayan. Punô ng mamamayan ng apat na varṇa, lalo pang gumanda ang lungsod dahil sa mga palasyo ni Śrī Kṛṣṇa, Panginoon ng mga Yadu.

Verse 53

द‍ृश्यते यत्र हि त्वाष्ट्रं विज्ञानं शिल्पनैपुणम् । रथ्याचत्वरवीथीभिर्यथावास्तु विनिर्मितम् ॥ ५० ॥ सुरद्रुमलतोद्यानविचित्रोपवनान्वितम् । हेमश‍ृङ्गैर्दिविस्पृग्भि: स्फटिकाट्टालगोपुरै: ॥ ५१ ॥ राजतारकुटै: कोष्ठैर्हेमकुम्भैरलङ्कृतै: । रत्नकूतैर्गृहैर्हेमैर्महामारकत स्थलै: ॥ ५२ ॥ वास्तोष्पतीनां च गृहैर्वल्ल‍भीभिश्च निर्मितम् । चातुर्वर्ण्यजनाकीर्णं यदुदेवगृहोल्ल‍सत् ॥ ५३ ॥

Sa pagtatayo ng lungsod na iyon, malinaw na nakita ang ganap na kaalamang pang-agham at husay sa arkitektura ni Viśvakarmā. May malalapad na lansangan, mga liwasan at daang pangkalakalan na inayos ayon sa tuntuning vāstu sa maluluwang na lupain; may magagarang parke at harding hitik sa mga punò at baging na mula sa langit. Ang mga tore sa tarangkahan ay may gintong tuktok na wari’y sumasayad sa langit, at ang itaas na bahagi’y yari sa kristal. Ang mga bahay na nababalutan ng ginto ay may mga gintong banga sa harap, bubong na may hiyas, at sahig na may inlay na esmeralda; sa tabi nito’y may mga imbakan ng yaman, bodega at kuwadra ng mahuhusay na kabayo na gawa sa pilak at tanso. Bawat tahanan ay may bantay-tore at dambana para sa diyos ng sambahayan; punô ng mamamayan ng apat na varṇa, ang lungsod ay lalo pang gumanda dahil sa mga palasyo ni Śrī Kṛṣṇa, Panginoon ng mga Yadu.

Verse 54

सुधर्मां पारिजातं च महेन्द्र: प्राहिणोद्धरे: । यत्र चावस्थितो मर्त्यो मर्त्यधर्मैर्न युज्यते ॥ ५४ ॥

Dinala ni Mahendra Indra kay Śrī Kṛṣṇa ang bulwagang Sudharmā at ang punong pārijāta. Sa loob ng Sudharmā, kahit ang taong mortal ay hindi nasasaklaw ng mga batas ng kamatayan.

Verse 55

श्यामैकवर्णान् वरुणो हयान् शुक्लान्मनोजवान् । अष्टौ निधिपति: कोशान् लोकपालो निजोदयान् ॥ ५५ ॥

Naghandog si Varuṇa ng mga kabayong kasingbilis ng isip—may ilang bughaw-itim at may ilang puti. Si Kuvera, ingat-yaman ng mga deva, ay nagbigay ng walong mahiwagang kayamanan, at ang mga lokapāla ay naghandog din ng kani-kanilang karangyaan.

Verse 56

यद् यद् भगवता दत्तमाधिपत्यं स्वसिद्धये । सर्वं प्रत्यर्पयामासुर्हरौ भूमिगते नृप ॥ ५६ ॥

O Hari, nang bumaba sa lupa ang Panginoong Hari, ibinalik ng mga deva sa Kanya ang lahat ng kapangyarihang pamamahala na dati Niyang ipinagkatiwala sa kanila upang gampanan ang kani-kanilang tungkulin.

Verse 57

तत्र योगप्रभावेन नीत्वा सर्वजनं हरि: । प्रजापालेन रामेण कृष्ण: समनुमन्त्रित: । निर्जगाम पुरद्वारात् पद्ममाली निरायुध: ॥ ५७ ॥

Doon, sa bisa ng Kanyang kapangyarihang yoga, inilipat ni Hari ang buong mamamayan sa bagong lungsod. Pagkaraan, si Kṛṣṇa ay sumangguni kay Balarāma na naiwan sa Mathurā upang magbantay; saka, suot ang kuwintas na lotus at walang sandata, lumabas si Śrī Kṛṣṇa sa tarangkahan ng lungsod.