Shloka 28
Jarāsandha’s Siege of Mathurā, Kṛṣṇa-Balarāma’s Victory, and the Founding of Dvārakā amid Kālayavana’s Threat
Devanagari script
सञ्छिद्यमानद्विपदेभवाजिना- मङ्गप्रसूता: शतशोऽसृगापगा: । भुजाहय: पूरुषशीर्षकच्छपा हतद्विपद्वीपहयग्रहाकुला: ॥ २५ ॥ करोरुमीना नरकेशशैवला धनुस्तरङ्गायुधगुल्मसङ्कुला: । अच्छूरिकावर्तभयानका महा- मणिप्रवेकाभरणाश्मशर्करा: ॥ २६ ॥ प्रवर्तिता भीरुभयावहा मृधे मनस्विनां हर्षकरी: परस्परम् । विनिघ्नतारीन् मुषलेन दुर्मदान् सङ्कर्षणेनापरिमेयतेजसा ॥ २७ ॥ बलं तदङ्गार्णवदुर्गभैरवं दुरन्तपारं मगधेन्द्रपालितम् । क्षयं प्रणीतं वसुदेवपुत्रयो- र्विक्रीडितं तज्जगदीशयो: परम् ॥ २८ ॥
Transliteration
sañchidyamāna-dvipadebha-vājinām aṅga-prasūtāḥ śataśo ’sṛg-āpagāḥ bhujāhayaḥ pūruṣa-śīrṣa-kacchapā hata-dvipa-dvīpa-haya grahākulāḥ
Translation
Sa larangan ng digmaan, daan-daang ilog ng dugo ang umagos mula sa mga bahagi ng katawan ng mga tao, elepante, at kabayo na pinagputul-putol. Sa mga ilog na ito, ang mga braso ay tila mga ahas; ang mga ulo ng tao, mga pagong; ang mga patay na elepante, mga isla; at ang mga patay na kabayo, mga buwaya.
Synonyms
sañchidyamānabeing cut to pieces
sañchidyamāna:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootsañchid (छिद् धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/शानच्), कर्मणि प्रयोगः; पुंलिङ्गे षष्ठी-बहुवचनस्य (…-vājinām) विशेषणम्; Present passive participle, qualifying gen. pl.
dvipadatwo-footed (men)
dvipada:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootdvi-pada (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिकम्; समासः द्विगुः (द्वौ पादौ यस्य); षष्ठी-बहुवचन (…-vājinām मध्ये अवयवः)
ibhaelephant
ibha:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootibha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; समासाङ्ग (…-vājinām मध्ये); ‘elephant’ as member in compound
vājināmof the horses
vājinām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootvājin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; Genitive plural
aṅga-prasūtāḥarising from bodies/limbs
aṅga-prasūtāḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootaṅga + prasūta (प्रसूत प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; तत्पुरुषः (अङ्गात् प्रसूताः = arising from limbs); agrees with āpagāḥ
śataśaḥby hundreds, in hundreds
śataśaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootśataśas (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner/number)
asṛk-āpagāḥrivers/streams of blood
asṛk-āpagāḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootasṛk + āpagā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; तत्पुरुषः (असृजः आपगाः = rivers of blood)
bhujāhayaḥarms (as) horses
bhujāhayaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootbhujā + haya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (भुजाः एव हयाः = arms as horses)
pūruṣa-śīrṣa-kacchapāḥtortoises (made of) human heads
pūruṣa-śīrṣa-kacchapāḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootpūruṣa + śīrṣa + kacchapa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (पुरुषस्य शीर्षाणि = heads of men; कच्छपाः = tortoises)
hataslain
hata:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roothan (हन् धातु)
Formकृत (क्त) कृदन्त; ‘slain’; समासाङ्ग (hata-… )
dvipaelephant
dvipa:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootdvipa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; समासाङ्ग
dvīpaislands
dvīpa:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootdvīpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; समासाङ्ग; here ‘island/continent’ metaphorically as ‘islands’
hayahorse
haya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roothaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; समासाङ्ग
graha-ākulāḥteeming with crocodiles/monsters
graha-ākulāḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootgraha + ākula (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (ग्रहैः आकुलाः = filled with crocodiles/monsters); agrees with āpagāḥ
kara-ūru-mīnāḥfishes (as) hands and thighs
kara-ūru-mīnāḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootkara + ūru + mīna (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (कराः ऊरवः = hands & thighs; मीनाः = fishes)
nara-keśa-śaivalāḥalgae (as) human hair
nara-keśa-śaivalāḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootnara + keśa + śaivala (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (नराणां केशाः = human hair; शैवलाः = algae)
dhanus-taraṅga-āyudha-gulma-saṅkulāḥcrowded with bow-waves and weapon-thickets
dhanus-taraṅga-āyudha-gulma-saṅkulāḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootdhanus + taraṅga + āyudha + gulma + saṅkula (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (धनूंषि=bows as waves; आयुधानि=weapons as thickets; saṅkula=full of); agrees with āpagāḥ (implied)
acchūrikā-varta-bhayānakāḥterrifying with knife-whirlpools
acchūrikā-varta-bhayānakāḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootacchūrikā + varta + bhayānaka (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (अच्छूरिकाः=knives; वर्ताः=whirlpools; भयानकाः=terrifying); agrees with āpagāḥ (implied)
mahā-maṇi-praveka-ābharaṇa-aśma-śarkarāḥpebbles/stones (as) great gems and ornaments
mahā-maṇi-praveka-ābharaṇa-aśma-śarkarāḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootmahā + maṇi + praveka + ābharaṇa + aśman + śarkarā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (महामणयः=great gems; प्रवेकाḥ=excellent; आभरणानि=ornaments; अश्म=stones; शर्कराः=pebbles)
pravartitāset in motion, started
pravartitā:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootpra√vṛt (वृत् धातु)
Formकृत (क्त) कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; agrees with (implied) yuddha-nadī ‘battle-river’
bhīru-bhayāvahābringing fear to the timid
bhīru-bhayāvahā:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootbhīru + bhaya-āvaha (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (भीरूणां भयम् आवहति = bringing fear to the timid)
mṛdhein battle
mṛdhe:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootmṛdh (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; Locative
manasvināmof the high-spirited
manasvinām:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootmanasvin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; Genitive plural
harṣa-karīḥcausing exhilaration
harṣa-karīḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootharṣa + karī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (हर्षं करोति = causing joy)
parasparammutually, to each other
parasparam:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootparaspara (अव्यय)
Formअव्यय; परस्पर-भावे (mutually) क्रियाविशेषण
vinighnatārīnthe slayers/attackers
vinighnatārīn:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootvi√han (हन् धातु) + tṛ (तृच्)
Formतृच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (कर्तरि), पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘those who strike down’ as object
muṣalenawith a club
muṣalena:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootmuṣala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; Instrumental
durmadānthe arrogant
durmadān:
Karma (कर्म/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootdurmada (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कर्मधारयः (दुर्मदाः = very arrogant); qualifies vinighnatārīn
saṅkarṣaṇenaby Saṅkarṣaṇa (Balarāma)
saṅkarṣaṇena:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootsaṅkarṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; Instrumental (agent/means)
aparimeya-tejasāwith immeasurable prowess
aparimeya-tejasā:
Karaṇa (करण/Instrument qualifier)
TypeAdjective
Roota-parimeya + tejas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुषः (अपरिमेयम् तेजः यस्य = of immeasurable splendor); agrees with saṅkarṣaṇena
balamthe army/force
balam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootbala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; here as object/accusative with implied verb ‘(they) led to destruction’
tatthat
tat:
Karma (कर्म/Object qualifier)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; demonstrative pronoun qualifying balam
aṅga-arṇava-durga-bhairavamterrifying like an ocean and a fortress
aṅga-arṇava-durga-bhairavam:
Karma (कर्म/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootaṅga + arṇava + durga + bhairava (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः; qualifies balam (like a sea, a fortress, terrifying)
duranta-pāramhard to cross
duranta-pāram:
Karma (कर्म/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootduranta + pāra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (दुरन्तं पारं यस्य = whose far shore is hard to reach); qualifies balam
magadha-indra-pālitamprotected by the Magadha king
magadha-indra-pālitam:
Karma (कर्म/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootmagadha + indra + pālita (पालित प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-कृदन्त; तत्पुरुषः (मगधेन्द्रेण पालितम् = protected by the king of Magadha)
kṣayamdestruction
kṣayam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootkṣaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Accusative
praṇītambrought about
praṇītam:
Karma (कर्म/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootpra√nī (नी धातु)
Formकृत (क्त) कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; agrees with kṣayam; ‘brought/led’
vasudeva-putrayoḥof the two sons of Vasudeva
vasudeva-putrayoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootvasudeva + putra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, द्विवचन; तत्पुरुषः (वसुदेवस्य पुत्रौ)
vikrīḍitama mere play/sport
vikrīḍitam:
Karma (कर्म/Predicative object)
TypeNoun
Rootvi√krīḍ (क्रीड् धातु)
Formकृत (क्त) कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘sport/playing’; predicative with kṣayam
tatthat
tat:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; refers to that (destruction)
jagat-īśayoḥof the two Lords of the universe
jagat-īśayoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootjagat + īśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, द्विवचन; तत्पुरुषः (जगतः ईशौ = lords of the world)
paramindeed; supremely
param:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootpara (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; emphatic/indeclinable ‘indeed, wholly’ (also read as neut. acc. sg. ‘supreme’)
Purport
Chariot wheels looked like terrifying whirlpools, and precious gems and ornaments resembled stones and gravel in the rushing red rivers, which aroused fear in the timid, joy in the wise. With the blows of His plow weapon the immeasurably powerful Lord Balarāma destroyed Magadhendra’s military force. And though this force was as unfathomable and fearsome as an impassable ocean, for the two sons of Vasudeva, the Lords of the universe, the battle was hardly more than play.