Home›Upanishads›Parabrahma›Verse 2
←Previous Verse
Next Verse→

Parabrahma Upanishad: Verse 2

प्राणदेवाश्चत्वारः। ताः सर्वा नाड्यः सुषुप्तश्येनाकाशवत्। यथा श्येनः खमाश्रित्य याति स्वमालयं कुलायम्, एवं सुषुप्तं ब्रूत। अयं च परश्च स सर्वत्र हिरण्मये परे कोशे। अमृता ह्येषा नाडी त्रयं सञ्चरति। तस्य त्रिपादं ब्रह्म। एषात्रेष्य ततोऽनुतिष्ठति। अन्यत्र ब्रूत। अयं च परं च सर्वत्र हिरण्मये कोशे। यथैष देवदत्तो यष्ट्या च ताड्यमानो नैवैति, एवमिष्टापूर्तकर्मशुभाशुभैर्न लिप्यते। यथा कुमारको निष्काम आनन्दमभियाति, तथैष देवः स्वप्न आनन्दमभियाति। वेद एव परं ज्योतिः, ज्योतिषाम् आ ज्योतिरानन्दयति एवमेव। तत्परं यच्चित्तं परमात्मानमानन्दयति। शुभ्रवर्णमाजायतेश्वरात्। भूयस्तेनैव मार्गेण स्वप्नस्थानं नियच्छति। जलूकाभाववद्यथा काममाजायतेश्वरात्, तावतात्मानमानन्दयति। परसन्धि यदपरसन्धीति। तत्परं नापरं त्यजति। तदैव कपालाष्टकं सन्धाय य एष स्तन इवावलम्बते सेन्द्रयोनिः स वेदयोनिरिति। अत्र जाग्रति। शुभाशुभातिरिक्तः शुभाशुभैरपि कर्मभिर्न लिप्यते। य एष देवोऽन्यदेवास्य सम्प्रसादोऽन्तर्याम्यसङ्गचिद्रूपः पुरुषः। प्रणवहंसः परं ब्रह्म। न प्राणहंसः। प्रणवो जीवः। आद्या देवता निवेदयति। य एवं वेद। तत्कथं निवेदयते? जीवस्य ब्रह्मत्वमापादयति॥२॥

प्राण-देवाः । चत्वारः । ताः । सर्वाः । नाड्यः । सुषुप्त-श्येन-आकाश-वत् । यथा । श्येनः । खम् । आश्रित्य । याति । स्वम् । आलयम् । कुलायम् । एवम् । सुषुप्तम् । ब्रूत । अयम् । च । परः । च । सः । सर्वत्र । हिरण्मये । परे । कोशे । अमृता । हि । एषा । नाडी । त्रयम् । सञ्चरति । तस्य । त्रि-पादम् । ब्रह्म । एष । अत्र । इष्यः । ततः । अनुतिष्ठति । अन्यत्र । ब्रूत । अयम् । च । परम् । च । सर्वत्र । हिरण्मये । कोशे । यथा । एषः । देवदत्तः । यष्ट्या । च । ताड्यमानः । न । एव । एति । एवम् । इष्ट-आपूर्त-कर्म-शुभ-अशुभैः । न । लिप्यते । यथा । कुमारकः । निष्कामः । आनन्दम् । अभियाति । तथा । एषः । देवः । स्वप्ने । आनन्दम् । अभियाति । वेदः । एव । परम् । ज्योतिः । ज्योतिषाम् । आ । ज्योतिः । आनन्दयति । एवम् । एव । तत्-परम् । यत् । चित्तम् । परम-आत्मानम् । आनन्दयति । शुभ्र-वर्णम् । आजायते । ईश्वरात् । भूयः । तेन । एव । मार्गेण । स्वप्न-स्थानम् । नियच्छति । जलूका-भाव-वत् । यथा । कामम् । आजायते । ईश्वरात् । तावत् । आत्मानम् । आनन्दयति । पर-सन्धिः । यत् । अपर-सन्धिः । इति । तत्-परम् । न । अपरम् । त्यजति । तदा । एव । कपाल-अष्टकम् । सन्धाय । यः । एषः । स्तनः । इव । अवलम्बते । स-इन्द्र-योनिः । सः । वेद-योनिः । इति । अत्र । जाग्रति । शुभ-अशुभ-अतिरिक्तः । शुभ-अशुभैः । अपि । कर्मभिः । न । लिप्यते । यः । एषः । देवः । अन्य-देवः । अस्य । सम्प्रसादः । अन्तर्यामि । असङ्ग । चित्-रूपः । पुरुषः । प्रणव-हंसः । परम् । ब्रह्म । न । प्राण-हंसः । प्रणवः । जीवः । आद्या । देवता । निवेदयति । यः । एवम् । वेद । तत् । कथम् । निवेदयते । जीवस्य । ब्रह्मत्वम् । आपादयति ॥२॥

Recitation with translationParabrahma Upanishad 2

prāṇadevāś catvāraḥ. tāḥ sarvā nāḍyaḥ suṣuptaśyena-ākāśavat. yathā śyenaḥ kham āśritya yāti svam ālayaṃ kulāyam, evaṃ suṣuptaṃ brūta. ayaṃ ca paraś ca sa sarvatra hiraṇmaye pare kośe. amṛtā hy eṣā nāḍī trayaṃ sañcarati. tasya tripādaṃ brahma. eṣātreṣya tato ’nutiṣṭhati. anyatra brūta. ayaṃ ca paraṃ ca sarvatra hiraṇmaye kośe. yathaiṣa devadatto yaṣṭyā ca tāḍyamāno naivaiti, evam iṣṭāpūrtakarmaśubhāśubhair na lipyate. yathā kumārako niṣkāma ānandam abhiyāti, tathaiṣa devaḥ svapne ānandam abhiyāti. veda eva paraṃ jyotiḥ, jyotiṣām ā jyotir ānandayati evam eva. tatparaṃ yac cittaṃ paramātmānam ānandayati. śubhravarṇam ājāyate īśvarāt. bhūyas tenaiva mārgeṇa svapnasthānaṃ niyacchati. jalūkābhāvavad yathā kāmam ājāyate īśvarāt, tāvat ātmānam ānandayati. parasandhi yad aparasandhīti. tatparaṃ nāparaṃ tyajati. tadaiva kapālāṣṭakaṃ sandhāya ya eṣa stana ivāvalambate sendrayoniḥ sa vedayoniḥ iti. atra jāgrati. śubhāśubhātiriktaḥ śubhāśubhair api karmabhir na lipyate. ya eṣa devo ’nyadevāsya samprasādo ’ntaryāmy asaṅgacid-rūpaḥ puruṣaḥ. praṇavahaṃsaḥ paraṃ brahma. na prāṇahaṃsaḥ. praṇavo jīvaḥ. ādyā devatā nivedayati. ya evaṃ veda. tat kathaṃ nivedayate? jīvasya brahmatvam āpādayati.

มีเทพเป็นปราณสี่ประการ นาฑีทั้งปวงนั้น ในหลับลึก เปรียบดังเหยี่ยวเคลื่อนในอากาศ ดุจเหยี่ยวอาศัยท้องฟ้าแล้วกลับสู่ที่อยู่ของตนคือรัง ฉันใด พึงกล่าวถึงสุษุปติฉันนั้น อัตตานี้และอัตตาอันยิ่งอยู่ทั่วไปในโกศทองอันสูงสุด นาฑีนี้เป็นอมตะจริง เคลื่อนไปในไตรภาค แห่งนั้น พรหมันเป็นตรีปาท ที่นี่พึงแสวงหา จากที่นั่นจึงดำเนินต่อไป หรือกล่าวอีกอย่างว่า อัตตานี้และปรมัตตาอยู่ทั่วไปในโกศทอง ดุจเทวทัต แม้ถูกตีด้วยไม้เท้า ก็หาได้ไปจากตนไม่ ฉันใด บุคคลก็ไม่เปื้อนด้วยกรรมอิษฏะ–ปูรตะ ทั้งดีและชั่วฉันนั้น ดุจเด็กผู้ไร้ความใคร่เข้าถึงความยินดี ฉันใด เทพองค์นี้ในความฝันก็เข้าถึงอานันทะฉันนั้น เวทเป็นแสงสูงสุดจริง แสงแห่งแสงทั้งหลายยังความรื่นรมย์—เป็นดังนั้น แสงสูงสุดนั้นคือสิ่งที่จิตยังปรมาตมันให้ยินดี รัศมีขาวผุดขึ้นจากอีศวร แล้วด้วยทางเดิมนั้นเอง นำไปสู่ภาวะแห่งความฝัน ดุจสภาพปลิง เมื่อกามเกิดจากอีศวร ตราบนั้นก็ยังอาตมันให้ยินดี “สันธิสูง” และ “สันธิต่ำ”—ย่อมไม่ละสูงเพื่อไปต่ำ ครั้นแล้วประสานสันธิกะโหลกแปดส่วน สิ่งที่ห้อยดุจหัวนม—มีแหล่งกำเนิดร่วมกับอินทระ เป็นแหล่งแห่งเวท/ญาณ ดังนี้ ที่นี่มันตื่นอยู่ พ้นดีพ้นชั่ว ไม่เปื้อนแม้ด้วยกรรมดีกรรมชั่ว เทพองค์นี้—เหนือกว่าเทพอื่น—คือความสงบของตน เป็นอันตรยามี ไม่ยึดติด เป็นสภาวะแห่งจิตรู้ เป็นบุรุษ หงส์แห่งปรณวะคือปรพรหมัน มิใช่หงส์แห่งปราณ ปรณวะคือชีวะ เทพดั้งเดิมทำให้ประจักษ์แก่ผู้รู้ดังนี้ แล้วทำให้ประจักษ์อย่างไร? ทำให้ชีวะบรรลุภาวะเป็นพรหมัน

There are four deities as vital forces. All those nāḍīs are, in deep sleep, like a hawk (moving) in space. As a hawk, resorting to the sky, goes to its own dwelling, its nest—so one should speak of deep sleep. This (self) and the transcendent (self) are everywhere in the golden, supreme sheath. This nāḍī is indeed immortal; it moves through the triad. Of that, Brahman is three-footed. Here it is to be sought; from there it proceeds. Speak otherwise: this and the supreme are everywhere in the golden sheath. As this Devadatta, even when struck with a staff, does not (truly) go (from himself), so one is not tainted by auspicious or inauspicious rites—iṣṭa and pūrta. As a desireless boy approaches joy, so this deity in dream approaches joy. The Veda indeed is the supreme light; the light of lights gladdens—so indeed. That supreme (light) is that by which the mind gladdens the Supreme Self. A white radiance arises from the Lord. Again, by that very path, it leads to the dream-state. As, like the state of a leech, desire arises from the Lord, so long it gladdens the self. ‘The higher junction’ and ‘the lower junction’—it does not abandon the higher for the lower. Then, having joined the eightfold skull (junction), that which hangs like a teat—its source is with Indra; it is the source of knowledge—thus. Here it wakes. Beyond good and evil, it is not tainted even by good-and-evil actions. This deity—other than the gods—its serenity, the inner ruler, unattached, of the nature of consciousness, the Person: the praṇava-swan is the Supreme Brahman, not the prāṇa-swan. Praṇava is the jīva. The primordial deity makes (this) known—he who thus knows. How does it make it known? It brings about the jīva’s Brahmanhood.

prāṇadevāḥthe prāṇa-deities
prāṇadevāḥ:
TypeNoun
Rootprāṇadeva (prātipadika)
Formpuṃ; prathamā; bahuvacana
catvāraḥfour
catvāraḥ:
TypeAdjective
Rootcatvāri (saṅkhyā)
Formpuṃ; prathamā; bahuvacana
tāḥthose
tāḥ:
TypeNoun
Roottad (sarvanāman)
Formstrī; prathamā; bahuvacana
sarvāḥall
sarvāḥ:
TypeAdjective
Rootsarva (prātipadika)
Formstrī; prathamā; bahuvacana
nāḍyaḥchannels
nāḍyaḥ:
TypeNoun
Rootnāḍī (prātipadika)
Formstrī; prathamā; bahuvacana
suṣuptaśyena-ākāśavatlike (the) sky of a sleeping hawk
suṣuptaśyena-ākāśavat:
TypeIndeclinable
Rootsuṣuptaśyena-ākāśavat (avyaya)
Formavyaya; -vat similative; compound of suṣuptaśyena + ākāśa + vat
yathājust as
yathā:
TypeIndeclinable
Rootyathā (avyaya)
Formavyaya; upamā/niyama
śyenaḥa hawk
śyenaḥ:
TypeNoun
Rootśyena (prātipadika)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
khamthe sky
kham:
TypeNoun
Rootkha (prātipadika)
Formnapuṃ; dvitīyā; ekavacana
āśrityahaving resorted to
āśritya:
TypeIndeclinable
Rootā-√śri (dhātu)
Formktvā (absolutive); avyaya
yātigoes
yāti:
TypeVerb
Root√yā (dhātu)
Formlaṭ; parasmaipada; prathamaḥ; ekavacana
svamits own
svam:
TypeAdjective
Rootsva (prātipadika)
Formnapuṃ; dvitīyā; ekavacana
ālayamabode
ālayam:
TypeNoun
Rootālaya (prātipadika)
Formpuṃ; dvitīyā; ekavacana
kulāyamnest
kulāyam:
TypeNoun
Rootkulāya (prātipadika)
Formnapuṃ; dvitīyā; ekavacana
evamthus
evam:
TypeIndeclinable
Rootevam (avyaya)
Formavyaya
suṣuptamdeep sleep
suṣuptam:
TypeNoun
Rootsuṣupta (prātipadika)
Formnapuṃ; dvitīyā; ekavacana
brūtasay; speak
brūta:
TypeVerb
Root√brū (dhātu)
Formloṭ; parasmaipada; madhyamaḥ; bahuvacana
ayamthis
ayam:
TypeNoun
Rootidam (sarvanāman)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
caand
ca:
TypeIndeclinable
Rootca (avyaya)
Formavyaya; samuccaya
paraḥthe higher
paraḥ:
TypeAdjective
Rootpara (prātipadika)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
caand
ca:
TypeIndeclinable
Rootca (avyaya)
Formavyaya
saḥhe/that
saḥ:
TypeNoun
Roottad (sarvanāman)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
sarvatraeverywhere
sarvatra:
TypeIndeclinable
Rootsarvatra (avyaya)
Formavyaya; deśa-adhikaraṇa
hiraṇmayein the golden
hiraṇmaye:
TypeAdjective
Roothiraṇmaya (prātipadika)
Formpuṃ/napuṃ; saptamī; ekavacana
paresupreme
pare:
TypeAdjective
Rootpara (prātipadika)
Formpuṃ/napuṃ; saptamī; ekavacana
kośesheath
kośe:
TypeNoun
Rootkośa (prātipadika)
Formpuṃ; saptamī; ekavacana
amṛtāimmortal
amṛtā:
TypeAdjective
Rootamṛtā (prātipadika)
Formstrī; prathamā; ekavacana
hiindeed
hi:
TypeIndeclinable
Roothi (avyaya)
Formavyaya; hetu/niścaya
eṣāthis
eṣā:
TypeNoun
Rootetad (sarvanāman)
Formstrī; prathamā; ekavacana
nāḍīchannel
nāḍī:
TypeNoun
Rootnāḍī (prātipadika)
Formstrī; prathamā; ekavacana
trayama triad; threefold (region)
trayam:
TypeNoun
Roottraya (saṅkhyā-prātipadika)
Formnapuṃ; dvitīyā; ekavacana (collective)
sañcaratimoves
sañcarati:
TypeVerb
Rootsam-√car (dhātu)
Formlaṭ; parasmaipada; prathamaḥ; ekavacana
tasyaof that
tasya:
TypeNoun
Roottad (sarvanāman)
Formpuṃ/napuṃ; ṣaṣṭhī; ekavacana
tripādamthree-footed
tripādam:
TypeAdjective
Roottripāda (prātipadika)
Formnapuṃ; prathamā; ekavacana
brahmaBrahman
brahma:
TypeNoun
Rootbrahman (prātipadika)
Formnapuṃ; prathamā; ekavacana
eṣāthis
eṣā:
TypeNoun
Rootetad (sarvanāman)
Formstrī; prathamā; ekavacana
atrahere
atra:
TypeIndeclinable
Rootatra (avyaya)
Formavyaya; deśa
eṣyāgoing
eṣyā:
TypeVerb
Root√i (dhātu)
Formśatṛ (present active participle) used as future-going sense; strī; prathamā; ekavacana
tataḥfrom there
tataḥ:
TypeIndeclinable
Roottataḥ (avyaya)
Formavyaya; ablatival
anutiṣṭhatifollows
anutiṣṭhati:
TypeVerb
Rootanu-√sthā (dhātu)
Formlaṭ; parasmaipada; prathamaḥ; ekavacana
anyatraelsewhere
anyatra:
TypeIndeclinable
Rootanyatra (avyaya)
Formavyaya
brūtasay
brūta:
TypeVerb
Root√brū (dhātu)
Formloṭ; parasmaipada; madhyamaḥ; bahuvacana
ayamthis
ayam:
TypeNoun
Rootidam (sarvanāman)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
caand
ca:
TypeIndeclinable
Rootca (avyaya)
Formavyaya
paramthe supreme
param:
TypeAdjective
Rootpara (prātipadika)
Formnapuṃ; dvitīyā; ekavacana
caand
ca:
TypeIndeclinable
Rootca (avyaya)
Formavyaya
sarvatraeverywhere
sarvatra:
TypeIndeclinable
Rootsarvatra (avyaya)
Formavyaya
hiraṇmayein the golden
hiraṇmaye:
TypeAdjective
Roothiraṇmaya (prātipadika)
Formpuṃ; saptamī; ekavacana
kośesheath
kośe:
TypeNoun
Rootkośa (prātipadika)
Formpuṃ; saptamī; ekavacana
yathāas
yathā:
TypeIndeclinable
Rootyathā (avyaya)
Formavyaya
eṣaḥthis
eṣaḥ:
TypeNoun
Rootetad (sarvanāman)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
devadattaḥDevadatta
devadattaḥ:
TypeNoun
Rootdevadatta (prātipadika)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
yaṣṭyāwith a stick
yaṣṭyā:
TypeNoun
Rootyaṣṭi (prātipadika)
Formstrī; tṛtīyā; ekavacana
caand
ca:
TypeIndeclinable
Rootca (avyaya)
Formavyaya
tāḍyamānaḥbeing struck
tāḍyamānaḥ:
TypeVerb
Root√tāḍ (dhātu)
Formśānac (present passive participle); puṃ; prathamā; ekavacana
nanot
na:
TypeIndeclinable
Rootna (avyaya)
Formavyaya
evaindeed
eva:
TypeIndeclinable
Rooteva (avyaya)
Formavyaya; avadhāraṇa
etigoes
eti:
TypeVerb
Root√i (dhātu)
Formlaṭ; parasmaipada; prathamaḥ; ekavacana
evamthus
evam:
TypeIndeclinable
Rootevam (avyaya)
Formavyaya
iṣṭāpūrtakarmaśubhāśubhaiḥby iṣṭa-pūrta and good/bad actions
iṣṭāpūrtakarmaśubhāśubhaiḥ:
TypeNoun
Rootiṣṭāpūrtakarmaśubhāśubha (prātipadika)
Formnapuṃ; tṛtīyā; bahuvacana
nanot
na:
TypeIndeclinable
Rootna (avyaya)
Formavyaya
lipyateis tainted
lipyate:
TypeVerb
Root√lip (dhātu)
Formlaṭ; ātmanepada; prathamaḥ; ekavacana
yathāas
yathā:
TypeIndeclinable
Rootyathā (avyaya)
Formavyaya
kumārakaḥa boy
kumārakaḥ:
TypeNoun
Rootkumāraka (prātipadika)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
niṣkāmaḥdesireless
niṣkāmaḥ:
TypeAdjective
Rootniṣkāma (prātipadika)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
ānandambliss
ānandam:
TypeNoun
Rootānanda (prātipadika)
Formpuṃ; dvitīyā; ekavacana
abhiyātiapproaches
abhiyāti:
TypeVerb
Rootabhi-√yā (dhātu)
Formlaṭ; parasmaipada; prathamaḥ; ekavacana
tathāso
tathā:
TypeIndeclinable
Roottathā (avyaya)
Formavyaya
eṣaḥthis
eṣaḥ:
TypeNoun
Rootetad (sarvanāman)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
devaḥthe deva (inner being)
devaḥ:
TypeNoun
Rootdeva (prātipadika)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
svapnein dream
svapne:
TypeNoun
Rootsvapna (prātipadika)
Formpuṃ; saptamī; ekavacana
ānandambliss
ānandam:
TypeNoun
Rootānanda (prātipadika)
Formpuṃ; dvitīyā; ekavacana
abhiyātiapproaches
abhiyāti:
TypeVerb
Rootabhi-√yā (dhātu)
Formlaṭ; parasmaipada; prathamaḥ; ekavacana
vedaḥthe Veda
vedaḥ:
TypeNoun
Rootveda (prātipadika)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
evaalone
eva:
TypeIndeclinable
Rooteva (avyaya)
Formavyaya
paramsupreme
param:
TypeAdjective
Rootpara (prātipadika)
Formnapuṃ; prathamā; ekavacana
jyotiḥlight
jyotiḥ:
TypeNoun
Rootjyotis (prātipadika)
Formnapuṃ; prathamā; ekavacana
jyotiṣāmof lights
jyotiṣām:
TypeNoun
Rootjyotis (prātipadika)
Formnapuṃ; ṣaṣṭhī; bahuvacana
āfully; unto
ā:
TypeIndeclinable
Rootā (avyaya)
Formavyaya; intensifier/preverb-like particle
jyotiḥlight
jyotiḥ:
TypeNoun
Rootjyotis (prātipadika)
Formnapuṃ; prathamā; ekavacana
ānandayatigladdens
ānandayati:
TypeVerb
Rootā-√nand (dhātu)
Formlaṭ; parasmaipada; prathamaḥ; ekavacana; causative sense
evamthus
evam:
TypeIndeclinable
Rootevam (avyaya)
Formavyaya
evaindeed
eva:
TypeIndeclinable
Rooteva (avyaya)
Formavyaya
tatparamhaving That as supreme
tatparam:
TypeAdjective
Roottatpara (prātipadika)
Formnapuṃ; prathamā/dvitīyā; ekavacana
yatwhich
yat:
TypeNoun
Rootyad (sarvanāman)
Formnapuṃ; prathamā/dvitīyā; ekavacana
cittammind
cittam:
TypeNoun
Rootcitta (prātipadika)
Formnapuṃ; prathamā; ekavacana
paramātmānamthe Supreme Self
paramātmānam:
TypeNoun
Rootparamātman (prātipadika)
Formpuṃ; dvitīyā; ekavacana
ānandayatigladdens
ānandayati:
TypeVerb
Rootā-√nand (dhātu)
Formlaṭ; parasmaipada; prathamaḥ; ekavacana
śubhravarṇama white/pure form
śubhravarṇam:
TypeNoun
Rootśubhravarṇa (prātipadika)
Formnapuṃ; dvitīyā; ekavacana
ājāyatearises
ājāyate:
TypeVerb
Rootā-√jan (dhātu)
Formlaṭ; ātmanepada; prathamaḥ; ekavacana
īśvarātfrom Īśvara
īśvarāt:
TypeNoun
Rootīśvara (prātipadika)
Formpuṃ; pañcamī; ekavacana
bhūyaḥagain; further
bhūyaḥ:
TypeIndeclinable
Rootbhūyaḥ (avyaya)
Formavyaya; punarartha
tenaby that
tena:
TypeNoun
Roottad (sarvanāman)
Formnapuṃ/puṃ; tṛtīyā; ekavacana
evaindeed
eva:
TypeIndeclinable
Rooteva (avyaya)
Formavyaya
mārgeṇaby the path
mārgeṇa:
TypeNoun
Rootmārga (prātipadika)
Formpuṃ; tṛtīyā; ekavacana
svapnasthānamdream-state
svapnasthānam:
TypeNoun
Rootsvapnasthāna (prātipadika)
Formnapuṃ; dvitīyā; ekavacana
niyacchatileads back
niyacchati:
TypeVerb
Rootni-√yam (dhātu)
Formlaṭ; parasmaipada; prathamaḥ; ekavacana
jalūkābhāvavatlike a leech’s manner
jalūkābhāvavat:
TypeIndeclinable
Rootjalūkābhāvavat (avyaya)
Formavyaya; -vat similative
yathāas
yathā:
TypeIndeclinable
Rootyathā (avyaya)
Formavyaya
kāmamdesire
kāmam:
TypeNoun
Rootkāma (prātipadika)
Formpuṃ; dvitīyā; ekavacana
ājāyatearises
ājāyate:
TypeVerb
Rootā-√jan (dhātu)
Formlaṭ; ātmanepada; prathamaḥ; ekavacana
īśvarātfrom Īśvara
īśvarāt:
TypeNoun
Rootīśvara (prātipadika)
Formpuṃ; pañcamī; ekavacana
tāvatso long; to that extent
tāvat:
TypeIndeclinable
Roottāvat (avyaya)
Formavyaya; parimāṇa
ātmānamthe Self
ātmānam:
TypeNoun
Rootātman (prātipadika)
Formpuṃ; dvitīyā; ekavacana
ānandayatigladdens
ānandayati:
TypeVerb
Rootā-√nand (dhātu)
Formlaṭ; parasmaipada; prathamaḥ; ekavacana
parasandhisupreme junction
parasandhi:
TypeNoun
Rootparasandhi (prātipadika)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
yatwhich
yat:
TypeNoun
Rootyad (sarvanāman)
Formnapuṃ; prathamā/dvitīyā; ekavacana
aparasandhīhaving no further beyond
aparasandhī:
TypeAdjective
Rootaparasandhin (prātipadika)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
itithus
iti:
TypeIndeclinable
Rootiti (avyaya)
Formavyaya; quotation marker
tatparamthat supreme (state)
tatparam:
TypeAdjective
Roottatpara (prātipadika)
Formnapuṃ; prathamā/dvitīyā; ekavacana
nanot
na:
TypeIndeclinable
Rootna (avyaya)
Formavyaya
aparamthe lower
aparam:
TypeAdjective
Rootapara (prātipadika)
Formnapuṃ; dvitīyā; ekavacana
tyajatiabandons
tyajati:
TypeVerb
Root√tyaj (dhātu)
Formlaṭ; parasmaipada; prathamaḥ; ekavacana
tadāthen
tadā:
TypeIndeclinable
Roottadā (avyaya)
Formavyaya; kāla
evaindeed
eva:
TypeIndeclinable
Rooteva (avyaya)
Formavyaya
kapālāṣṭakamthe eightfold skull
kapālāṣṭakam:
TypeNoun
Rootkapālāṣṭaka (prātipadika)
Formnapuṃ; dvitīyā; ekavacana
sandhāyahaving joined
sandhāya:
TypeIndeclinable
Rootsam-√dhā (dhātu)
Formktvā (absolutive); avyaya
yaḥwho
yaḥ:
TypeNoun
Rootyad (sarvanāman)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
eṣaḥthis
eṣaḥ:
TypeNoun
Rootetad (sarvanāman)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
stanaḥa breast
stanaḥ:
TypeNoun
Rootstana (prātipadika)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
ivalike
iva:
TypeIndeclinable
Rootiva (avyaya)
Formavyaya
avalambatehangs
avalambate:
TypeVerb
Rootava-√lamb (dhātu)
Formlaṭ; ātmanepada; prathamaḥ; ekavacana
sa-indrayoniḥhaving the sense-source
sa-indrayoniḥ:
TypeNoun
Rootsendrayoni (prātipadika)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
saḥhe/that
saḥ:
TypeNoun
Roottad (sarvanāman)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
vedayoniḥsource of knowing
vedayoniḥ:
TypeNoun
Rootvedayoni (prātipadika)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
itithus
iti:
TypeIndeclinable
Rootiti (avyaya)
Formavyaya
atrahere
atra:
TypeIndeclinable
Rootatra (avyaya)
Formavyaya
jāgratiis awake
jāgrati:
TypeVerb
Root√jāgṛ (dhātu)
Formlaṭ; parasmaipada; prathamaḥ; ekavacana
śubhāśubha-atiriktaḥbeyond good and evil
śubhāśubha-atiriktaḥ:
TypeAdjective
Rootśubhāśubha-atirikta (prātipadika)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
śubhāśubhaiḥby good and evil
śubhāśubhaiḥ:
TypeNoun
Rootśubhāśubha (prātipadika)
Formnapuṃ; tṛtīyā; bahuvacana
apieven
api:
TypeIndeclinable
Rootapi (avyaya)
Formavyaya; sambhāvanā/samuccaya
karmabhiḥby actions
karmabhiḥ:
TypeNoun
Rootkarman (prātipadika)
Formnapuṃ; tṛtīyā; bahuvacana
nanot
na:
TypeIndeclinable
Rootna (avyaya)
Formavyaya
lipyateis tainted
lipyate:
TypeVerb
Root√lip (dhātu)
Formlaṭ; ātmanepada; prathamaḥ; ekavacana
yaḥwho
yaḥ:
TypeNoun
Rootyad (sarvanāman)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
eṣaḥthis
eṣaḥ:
TypeNoun
Rootetad (sarvanāman)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
devaḥthe deva
devaḥ:
TypeNoun
Rootdeva (prātipadika)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
anya-devaanother deva
anya-deva:
TypeNoun
Rootanyadeva (prātipadika)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana (as qualifier)
asyaof this
asya:
TypeNoun
Rootidam (sarvanāman)
Formpuṃ/napuṃ; ṣaṣṭhī; ekavacana
samprasādaḥserenity (samprasāda)
samprasādaḥ:
TypeNoun
Rootsamprasāda (prātipadika)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
antaryāmīinner ruler
antaryāmī:
TypeNoun
Rootantaryāmin (prātipadika)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
asaṅgaunattached
asaṅga:
TypeAdjective
Rootasaṅga (prātipadika)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
cit-rūpaḥconsciousness-natured
cit-rūpaḥ:
TypeAdjective
Rootcidrūpa (prātipadika)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
puruṣaḥPerson (Self)
puruṣaḥ:
TypeNoun
Rootpuruṣa (prātipadika)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
praṇavahaṃsaḥthe praṇava-haṃsa
praṇavahaṃsaḥ:
TypeNoun
Rootpraṇavahaṃsa (prātipadika)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
paramsupreme
param:
TypeAdjective
Rootpara (prātipadika)
Formnapuṃ; dvitīyā; ekavacana
brahmaBrahman
brahma:
TypeNoun
Rootbrahman (prātipadika)
Formnapuṃ; prathamā/dvitīyā; ekavacana
nanot
na:
TypeIndeclinable
Rootna (avyaya)
Formavyaya
prāṇahaṃsaḥthe prāṇa-haṃsa
prāṇahaṃsaḥ:
TypeNoun
Rootprāṇahaṃsa (prātipadika)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
praṇavaḥpraṇava (Oṃ)
praṇavaḥ:
TypeNoun
Rootpraṇava (prātipadika)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
jīvaḥjīva
jīvaḥ:
TypeNoun
Rootjīva (prātipadika)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
ādyāthe first
ādyā:
TypeAdjective
Rootādya (prātipadika)
Formstrī; prathamā; ekavacana
devatādeity
devatā:
TypeNoun
Rootdevatā (prātipadika)
Formstrī; prathamā; ekavacana
nivedayatideclares
nivedayati:
TypeVerb
Rootni-√vid (dhātu)
Formlaṭ; parasmaipada; prathamaḥ; ekavacana; causative/denominative sense
yaḥwho
yaḥ:
TypeNoun
Rootyad (sarvanāman)
Formpuṃ; prathamā; ekavacana
evamthus
evam:
TypeIndeclinable
Rootevam (avyaya)
Formavyaya
vedaknows
veda:
TypeVerb
Root√vid (dhātu)
Formlaṭ; parasmaipada; prathamaḥ; ekavacana
tatthat
tat:
TypeNoun
Roottad (sarvanāman)
Formnapuṃ; prathamā/dvitīyā; ekavacana
kathamhow
katham:
TypeIndeclinable
Rootkatham (avyaya)
Formavyaya
nivedayateis declared
nivedayate:
TypeVerb
Rootni-√vid (dhātu)
Formlaṭ; ātmanepada; prathamaḥ; ekavacana
jīvasyaof the jīva
jīvasya:
TypeNoun
Rootjīva (prātipadika)
Formpuṃ; ṣaṣṭhī; ekavacana
brahmatvamBrahman-nature
brahmatvam:
TypeNoun
Rootbrahmatva (prātipadika)
Formnapuṃ; dvitīyā; ekavacana
āpādayatibrings about
āpādayati:
TypeVerb
Rootā-√pad (dhātu)
Formlaṭ; parasmaipada; prathamaḥ; ekavacana; causative sense
  • prāṇadevāś = prāṇadevāḥ + ca
  • suṣuptaśyena-ākāśavat treated as compound with hyphen
  • tato ’nutiṣṭhati = tataḥ + anutiṣṭhati
  • yathaiṣa = yathā + eṣa
  • śubhāśubhair = śubha + aśubhaiḥ (dvandva)
  • devo ’nyadeva = devaḥ + anyadeva
  • asaṅgacid-rūpaḥ = asaṅga + cit-rūpaḥ
States of consciousness (jāgrat-svapna-suṣupti), nāḍī/prāṇa doctrine, inner ruler (antaryāmin), and identity of jīva with Brahman via praṇavaMahavakya: Directly aligns with «प्रज्ञानं ब्रह्म» (Prajñānam Brahma) by identifying the unattached cid-rūpa puruṣa as the inner light; also supports «अयमात्मा ब्रह्म» (Ayam Ātmā Brahma) through the claim that knowledge ‘brings about the jīva’s Brahmanhood’ (i.e., recognition of identity).AtharvaChandas: Prose

Ask anything about this verse

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Upanishads in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play