Adhyaya 16

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठा गदातीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या लभेद्भूदानजं फलम्

ปรหลาทกล่าวว่า: ต่อจากนั้น โอ้ท่านผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชะ พึงไปยังคทาตีรถะอันหาที่เปรียบมิได้ ณ ที่นั้นเมื่ออาบน้ำด้วยภักติ บุคคลย่อมได้ผลบุญอันเกิดจากการถวายที่ดิน (ภูทาน)

Verse 2

तर्पयेत्पितृदेवांश्च ऋषींश्चैव यथाक्रमम् । श्राद्धं च कारयेत्तत्र पितॄणां तृप्तिहेतवे

ณ ที่นั้นพึงถวายตัรปณะ (tarpaṇa) แด่ปิตฤ เทวะ และฤๅษีตามลำดับ และพึงประกอบศราทธะ (śrāddha) ณ ที่นั้นเพื่อความอิ่มเอมของบรรพชน

Verse 3

गदातीर्थे तु देवेशं विष्णुं वाराहरूपिणम् । समभ्यर्च्य नरो भक्त्या विष्णुलोके महीयते

ณคทาตีรถะ เมื่อมนุษย์บูชาด้วยภักติแด่พระวิษณุ ผู้เป็นจอมเทพ ในปางวราหะ ย่อมได้รับเกียรติและความรุ่งเรืองในโลกพระวิษณุ

Verse 4

नागतीर्थं ततो गच्छेत्सरः परमशो भनम् । यत्र स्नात्वा नरः सम्यङ्नागलोकमवाप्नुयात्

แล้วพึงไปยังนาคตีรถะ สระน้ำงามยิ่งนัก เมื่ออาบน้ำที่นั่นโดยถูกต้องตามพิธี มนุษย์ย่อมบรรลุถึงนาคโลก

Verse 5

भद्रतीर्थं ततो गच्छेत्सरस्त्रिभुवनार्चितम् । स्नानमात्रेण लभते तिलधेनुफलं नरः

แล้วพึงไปยังภัทรตีรถะ สระน้ำที่ได้รับการสักการะในสามโลก เพียงอาบน้ำเท่านั้น มนุษย์ย่อมได้บุญผลเสมอด้วยการถวาย ‘ติละเธนุ’ คือโคแห่งงา

Verse 6

चित्रातीर्थं ततो गच्छेत्सरः परमशोभनम् । स्नानमात्रेण लभते घृतधेनुफलं नरः

แล้วพึงไปยังจิตระตีรถะ สระน้ำงามยิ่ง เพียงอาบน้ำเท่านั้น มนุษย์ย่อมได้บุญผลเสมอด้วยการถวาย ‘ฆฤตเธนุ’ คือโคแห่งเนยใส

Verse 7

यदा द्वारावती विप्रा प्लाविता सागरेण हि । पुण्यानि बहुतीर्थानि च्छन्नानि जलपांसुभिः

เมื่อทวาราวตี โอ้พราหมณ์ทั้งหลาย ถูกมหาสมุทรท่วมท้นแล้ว ทีรถะอันศักดิ์สิทธิ์มากมายย่อมถูกปกคลุมอยู่ใต้สายน้ำและทราย

Verse 8

दृश्यानि कतिचित्संति ह्यदृश्यान्यपराणि च । तानि सर्वाणि विप्रेन्द्राः कथयिष्यामि सर्वतः

บางสิ่งปรากฏให้เห็น และบางสิ่งก็เร้นลับมองไม่เห็นด้วย โอ พราหมณ์ผู้ประเสริฐ เราจักพรรณนาทั้งหมดนั้นโดยครบถ้วนทุกประการ

Verse 9

चंद्रभागां ततो गच्छेत्सर्वपापप्रणाशिनीम् । यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या वाजपेयफलं लभेत्

จากนั้นพึงไปยังจันทรภาคา ผู้ทำลายบาปทั้งปวง ณ ที่นั้นเมื่อมนุษย์อาบน้ำด้วยภักติ ย่อมได้ผลบุญเสมอด้วยพิธีบูชา วาชเปยะยัชญะ

Verse 10

देवी चंद्रार्चिता यत्र यशोदा नंदनंदिनी । कौमारिका शक्तिहस्ता खङ्गखेटकधारिणी

ณ สถานศักดิ์สิทธิ์นั้นมีพระเทวี ผู้ซึ่งพระจันทร์ได้บูชา—ยโศทา ธิดาอันเป็นที่รักของนันทะ; พระกุมารีกา ถือศักติในพระหัตถ์ ทรงดาบและโล่

Verse 11

केश्यादिदैत्यदलिनी स्वसा वै रामकृष्णयोः । यस्या दर्शनमात्रेण सर्वान्कामानवाप्नुयात्

พระนางทรงปราบอสูรอย่างเกศินและเหล่าอื่น ๆ และแท้จริงทรงเป็นพระขนิษฐา/พระภคินีของพระรามและพระกฤษณะ เพียงได้ดาร์ศนะของพระนาง ก็สำเร็จความปรารถนาทั้งปวง

Verse 12

ततो गच्छेत विप्रेन्द्रास्तीर्थं महिषसंज्ञकम् । यस्य दर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः

ต่อจากนั้น โอ พราหมณ์ผู้ประเสริฐ พึงไปยังทีรถะที่มีนามว่า มหิษะ เพียงได้ดาร์ศนะของทีรถะนั้น ก็พ้นจากบาปและความตกต่ำทั้งปวง

Verse 13

मुक्तिद्वारं ततो गच्छेत्तीर्थं पाप प्रणाशनम्

จากนั้นพึงไปยังทีรถะชื่อ “มุกติดวาระ” อันเป็นประตูแห่งโมกษะ ผู้ทำลายบาปทั้งปวง

Verse 14

वसिष्ठेन समानीता मुनिना यत्र गोमती । स्नातो भवति गंगायां यत्र स्नात्वा कलौ युगे

ที่นั่นมีแม่น้ำโคมตี ซึ่งฤๅษีวสิษฐะได้นำมาสถิตไว้ การอาบน้ำศักดิ์สิทธิ์ที่นั่นเสมอด้วยการอาบในคงคา—ยิ่งนักสำหรับผู้ที่อาบในกาลียุค

Verse 15

गोमती निःसृता यस्मा त्प्रविष्टा वरुणालयम् । तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या अश्वमेधफलं लभेत्

ณ ที่ซึ่งแม่น้ำโคมตีไหลออกและเข้าสู่สำนักของพระวรุณะ ผู้ใดอาบน้ำที่นั่นด้วยภักติ ย่อมได้ผลบุญแห่งอัศวเมธยัญ

Verse 16

भृगुणा हि तपस्तप्तं स्थापिता यत्र चांबिका । भृग्वर्चिता ततो देवी प्रसिद्धा श्रूयते क्षितौ

ที่นั่นพระภฤคุได้บำเพ็ญตบะ และได้สถาปนาเทวีอัมพิกาไว้ ด้วยเหตุนั้นเทวีผู้ได้รับการบูชาจากภฤคุ จึงเลื่องลือไปทั่วปฐพี

Verse 17

संसिद्धिं परमां याति यस्याः संस्मरणान्नरः । शिवलिंगान्यनेकानि यत्र सन्ति महीतले

เพียงระลึกถึงพระนาง ผู้นั้นย่อมบรรลุสิทธิอันสูงสุด และ ณ สถานที่นั้นบนผืนแผ่นดิน มีศิวลึงค์อยู่เป็นอเนก

Verse 18

ततो गच्छेत विप्रेन्द्राः कालिन्दीसर उत्तमम् । कालिन्दी सूर्यतनया सरश्चक्रे त्वनुत्तमम्

แล้วแต่บัดนั้น โอ้พราหมณ์ผู้ประเสริฐทั้งหลาย พึงไปยังสระกาลินทีอันยอดเยี่ยม กาลินที ธิดาแห่งพระสุริยะ ได้สร้างสระอันหาที่เปรียบมิได้นั้น

Verse 19

तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या न दुर्गतिमवाप्नुयात् । सांबतीर्थं ततो गच्छेत्सर्वपापप्रणाशनम्

ผู้ใดอาบน้ำที่นั่นด้วยศรัทธาภักดี ย่อมไม่ตกสู่ทุคติ จากนั้นพึงไปยังสางบะตีรถะ อันเป็นทีรถะศักดิ์สิทธิ์ผู้ทำลายบาปทั้งปวง

Verse 20

कृत्वा श्राद्धं च विधिवल्लभेद्गोदानजं फलम्

และเมื่อประกอบศราทธะตามพระวินัย ย่อมได้ผลบุญอันเกิดจากการถวายโคทาน

Verse 21

गच्छेच्च शांकरं तीर्थं ततस्त्रैलोक्यपावनम् । यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या लभेद्बहुसुवर्णकम्

แล้วพึงไปยังศางกรตีรถะ ผู้ชำระไตรโลกให้บริสุทธิ์ ณ ที่นั้น เมื่ออาบน้ำด้วยศรัทธาภักดี มนุษย์ย่อมได้ทองคำมากมาย คือความรุ่งเรืองและบุญใหญ่

Verse 22

ततो नागसरो गच्छेत्तीर्थं पापप्रणाशनम् । पितॄन्सन्तर्प्य विधिवन्नागलोकमवाप्नुयात्

ต่อจากนั้นพึงไปยังนาคสระ ตีรถะผู้ทำลายบาป เมื่อบูชาบรรพชนด้วยตัรปณะตามพระวินัยแล้ว ย่อมบรรลุนาคโลก

Verse 23

लक्ष्मीं नदीं ततो गच्छेद्गच्छन्तीं सागरं प्रति । यस्या दर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः

แล้วพึงไปยังแม่น้ำลักษมี อันไหลมุ่งสู่มหาสมุทร; เพียงได้เห็นนางก็หลุดพ้นจากบาปใหญ่ทั้งปวง

Verse 24

श्राद्धे कृते तु विप्रेन्द्राः पितरो मुक्तिमाप्नुयुः । दाने मनोरथावाप्तिर्जायते नात्र संशयः

โอ้พราหมณ์ผู้ประเสริฐ เมื่อประกอบศราทธ์แล้ว ปิตฤ (บรรพชน) ย่อมถึงความหลุดพ้น; และด้วยทาน ความปรารถนาอันชอบธรรมย่อมสำเร็จ—หาใช่มีข้อสงสัยไม่

Verse 25

कंबुसरस्ततो गच्छेत्तीर्थं पापप्रणाशनम् । तर्पणे च कृते श्राद्धे ह्यग्निष्टोमफलं लभेत्

แล้วพึงไปยังติรถะกัมพุ-สรัส อันทำลายบาป; เมื่อทำตัรปณะและศราทธ์ ณ ที่นั้น ย่อมได้ผลแห่งยัญอัคนิษโฏม

Verse 26

कुशतीर्थं ततो गच्छेत्स्नात्वा सन्तर्पयेत्पितॄन् । दानं दत्त्वा यथाशक्त्या निर्मलं लोकमाप्नुयात्

ต่อจากนั้นพึงไปยังกุศตีรถะ; อาบน้ำแล้วบำรุงปิตฤให้พอใจตามพิธี. ครั้นให้ทานตามกำลัง ย่อมบรรลุโลกอันบริสุทธิ์

Verse 27

द्युम्नतीर्थं च तत्रैव सर्वपापप्रणाशनम् । कृत्वा श्राद्धं च तत्रैव वाजिमेधफलं लभेत्

และ ณ ที่นั้นเองมีทิวมนตีรถะ ผู้ทำลายบาปทั้งปวง; เมื่อประกอบศราทธ์ที่นั่น ย่อมได้ผลแห่งยัญวาชิเมธ

Verse 28

कुशतीर्थं ततो गच्छेत्पितॄणां तृप्तिरक्षया । यत्र श्राद्धात्तर्पणाच्च जायते नात्र संशयः

แล้วพึงไปยังกุศตีรถะ ที่ซึ่งความอิ่มเอมของบรรพชนเป็นอักขยะไม่สิ้นสุด อันบังเกิดจากพิธีศราทธะและตัรปณะ—ข้อนี้หาได้มีความสงสัยไม่

Verse 29

जालतीर्थं ततो गच्छेत्सर्वपापहरं शुभम् । दुर्वाससा यत्र शप्ताः कोपाद्यदुकुमारकाः

แล้วพึงไปยังชาละตีรถะ อันเป็นมงคลและขจัดบาปทั้งปวง ที่นั่นเอง ด้วยความพิโรธ ทุรวาสะได้สาปเหล่ากุมารแห่งวงศ์ยทุ

Verse 30

देवो जालेश्वरस्तत्र सं बभूव उमापतिः । जालेश्वरं नरो दृष्ट्वा सद्यः पापात्प्रमुच्यते

ที่นั่น พระอุมาปติ (พระศิวะ) ได้ปรากฏเป็นชาลेशวร เพียงได้เห็นชาลेशวร มนุษย์ย่อมหลุดพ้นจากบาปโดยฉับพลัน

Verse 31

संपूज्य देवं भक्त्या च शिवलोकमवाप्नुयात्

และเมื่อบูชาพระผู้เป็นเจ้าด้วยภักดีตามครรลองแล้ว ย่อมบรรลุถึงศิวโลก แดนแห่งพระศิวะ

Verse 32

चक्रस्वामिसुतीर्थं च ततो गच्छेद्धि मानवः । कृत्वा स्नानं पितॄंस्तर्प्य विष्णुलोकमवाप्नुयात्

แล้วมนุษย์พึงไปยังจักรสวามิ-สุตีรถะ ครั้นอาบน้ำชำระกายที่นั่นและถวายตัรปณะแก่บรรพชนแล้ว ย่อมบรรลุถึงวิษณุโลก แดนแห่งพระวิษณุ

Verse 33

जरत्कारुकृतं तीर्थं सर्वपापप्रणाशनम् । स्नात्वा तत्र द्विजश्रेष्ठा न दुर्गतिमवाप्नुयात्

มีตีรถะที่พระชรัตการุได้สถาปนาไว้ เป็นที่ทำลายบาปทั้งปวง โอผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชะ เมื่ออาบน้ำชำระที่นั่นแล้ว ย่อมไม่ตกสู่ทุคติ

Verse 34

ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठास्तीर्थं खञ्जनकाभिधम् । आसीत्खञ्जनको नाम दैत्यश्चातिबलान्वितः

แล้วต่อไป โอผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชะ พึงไปยังตีรถะที่มีนามว่า “คัญชนกะ” ครั้งหนึ่งมีอสูรชื่อคัญชนกะ ผู้ประกอบด้วยกำลังยิ่งใหญ่

Verse 35

ततः खञ्जनकं तीर्थं तस्य नाम्नेति विश्रुतम् । तत्र स्नात्वा नरो याति सोमलोकं न संशयः

ดังนั้น ตีรถะนั้นจึงเลื่องลือด้วยนามของเขาว่า “คัญชนกะ-ตีรถะ” ผู้ใดอาบน้ำชำระที่นั่น ย่อมไปถึงโลกของโสมะโดยแน่นอน ไร้ข้อสงสัย

Verse 36

सन्ति तीर्थान्यनेकानि सुगुप्तानि द्विजोत्तमाः । तानि गच्छेत्तु विप्रेन्द्राः सर्वपापापनुत्तये

โอผู้เลิศในหมู่ทวิชะ มีตีรถะมากมายที่ถูกปกปิดไว้อย่างดี โอพราหมณ์ผู้เป็นใหญ่ พึงไปยังสถานเหล่านั้นเพื่อกำจัดบาปทั้งปวงให้สิ้นเชิง

Verse 37

ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठास्तीर्थमानकदुन्दुभेः । शूरतीर्थं परमकं गदतीर्थमतः परम्

แล้วต่อไป โอผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชะ พึงไปยังตีรถะแห่งอานกทุนทุภี (วสุเทวะ) ถัดไปคือศูระ-ตีรถะอันยอดเยี่ยมยิ่ง และต่อจากนั้นคือคทา-ตีรถะ

Verse 38

गावल्गणस्य तीर्थं च अक्रूरस्य महात्मनः । बलदेवस्य तीर्थं तु उग्रसेनस्य चापरम्

ณ ที่นี้มีทีรถะของคาวัลคณะ และทีรถะของอักรูระผู้มีจิตยิ่งใหญ่; อีกทั้งมีทีรถะของพละเทวะ และทีรถะอีกแห่งของอุครเสนะด้วย

Verse 39

अर्जुनस्य च तीर्थं तु सुभद्रातीर्थमेव च । देवकीतीर्थमाद्यं तु रोहिणीतीर्थमेव च

ที่นี่มีสถานที่อาบน้ำศักดิ์สิทธิ์ด้วย คือ ทีรถะของอรชุน ทีรถะของสุภัทรา; ทีรถะของเทวกีอันประเสริฐยิ่ง และทีรถะของโรหิณีด้วย

Verse 40

उद्धवस्य च तीर्थं तु सारंगाख्यं तथैव च । सत्यभामाकृतं तीर्थं भद्रातीर्थमतः परम्

ณ ที่นี้มีทีรถะของอุทธวะ และทีรถะที่รู้จักกันว่า ‘สารังคะ’; ทีรถะที่สัตยภามาสถาปนาไว้ และถัดจากนั้นคือภัทราทีรถะ

Verse 41

जामदग्न्यस्य तीर्थं तु रामस्य च महात्मनः । भासतीर्थं च तत्रैव शुकतीर्थमतः परम्

ที่นั่นมีทีรถะของชามทัคนยะราม ผู้มีจิตยิ่งใหญ่; และ ณ ที่เดียวกันนั้นมีภาสทีรถะ แล้วถัดไปคือศุกะทีรถะ

Verse 42

कर्दमस्य च तीर्थं तु कपिलस्य महात्मनः । सोमतीर्थं च तत्रैव रोहिणीतीर्थमेव च

ที่นั่นมีทีรถะของกรทมะ และทีรถะของกปิละผู้มีจิตยิ่งใหญ่; และ ณ ที่นั้นเองมีโสมทีรถะ และโรหิณีทีรถะด้วย

Verse 43

एतान्यन्यानि संक्षेपान्मया वः कथितानि च । सर्वपापहराणीह मोक्षदानि न संशयः

สถานที่ศักดิ์สิทธิ์เหล่านี้และอีกมากมาย เราได้กล่าวแก่ท่านทั้งหลายโดยสังเขปแล้ว ที่นี่ล้างบาปทั้งปวงและประทานโมกษะ—หาได้มีความสงสัยไม่

Verse 44

प्रच्छन्नानि द्विजवरास्तीर्थानि कलिसंक्रमे । प्लावितानि समुद्रेण पांसुनाऽप्युदकेन च

โอ้พราหมณ์ผู้ประเสริฐยิ่ง เมื่อกาลีเริ่มต้น ตีรถะเหล่านี้ก็ถูกปกปิด ถูกทะเลท่วมกลบ และยังถูกทรายกับน้ำปิดทับอีกด้วย

Verse 45

एतन्मया वः कथितं संक्षेपात्तीर्थविस्तरम् । आत्मप्रज्ञानुमानेन किमन्यच्छ्रोतुमिच्छथ

ดังนี้ เราได้บอกความกว้างขวางแห่งตีรถะทั้งหลายแก่ท่านโดยสังเขปแล้ว ด้วยปัญญารู้ตนของท่านเอง ยังปรารถนาจะฟังสิ่งใดอีกเล่า

Verse 46

शृणुयात्परया भक्त्या तीर्थयात्रामिमां द्विजाः । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति

โอ้พราหมณ์ทั้งหลาย ผู้ใดสดับเรื่องราวการจาริกตีรถะนี้ด้วยภักติอันยิ่ง ผู้นั้นพ้นจากบาปทั้งปวง และไปสู่โลกของพระวิษณุ